Czy można unieważnić zrzeczenie się majątku na rzecz PRL

Córka rolnika chce unieważnić zrzeczenie się gospodarstwa rolnego przez jej ojca w 1954 roku. Powołuje się na przepis prawa cywilnego z ustawy wydanej w 1959 roku. Mówił on, że czynność prawna sprzeczna z ustawą lub zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym jest nieważna. Obecnie zasady współżycia są zapisane w art. 58 kodeksu cywilnego. Wykreślono z tego przepisu - Państwo Ludowe.

- Czy mam w sądzie szansę na unieważnienie umowy ze Skarbem Państwa? Czy wystarczającym argumentem dla sądu będzie list do matki, w którym ojciec przed śmiercią informuje, że przekazał państwu ziemię, bo był do tego zmuszony prześladowaniami? - pyta pani Joanna z Siedlec.

Wszystko zależy od tego, czy sąd uzna list za istotny dowód w sprawie, a także, czy list jest własnoręcznie podpisany przez autora, co jest bardzo istotne. Według obecnego kodeksu cywilnego, dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie.

Dodatkową kwestią będzie ustalenie, czy ojciec miał zobowiązania wobec Skarbu Państwa, czy zrzeczenie nie było częściową spłatą długów. Sprawę należy osądzić zgodnie z ówczesnym prawem rzeczowym. Obowiązywał wówczas dekret z 1946 roku, w którym zapisano, że nieruchomość, której właściciel się zrzekł, staje się własnością Skarbu Państwa. Zrzeczenie się własności następuje w drodze podpisania aktu notarialnego, a za obciążenia, to jest ewentualne długi, odpowiada Skarb Państwa. W tej sprawie można też powołać się na wyrok Sądu Najwyższego z 9 października 2009 r., sygn. akt SN CSK 157/09. Stwierdzono w nim, że ówczesne prawo nakładało na rolników obowiązki sprzeczne z zasadami państwa demokratycznego, gdyż np. za niewywiązywanie się z dostaw obowiązkowych groziła sankcja w postaci konfiskaty mienia, wysiedlenia lub kary pozbawienia wolności. Jednak stan prawny należy oceniać tylko według prawa PRL, a nie norm dzisiaj obowiązujących.

Katarzyna Żaczkiewicz

Podstawa

Wyrok Sądu Najwyższego z 9 października 2009 r., sygn. akt SN CSK 157/09