W jakim przypadku żona albo mąż odpowiada za długi małżonka

Czy wierzyciel zawsze może sięgnąć do wspólnego majątku

@RY1@i02/2012/239/i02.2012.239.18300150e.811.jpg@RY2@

Prawo rodzinne chroni majątek wspólny oraz osobisty małżonka, który nie wiedział o kredytach czy pożyczkach zaciągniętych przez współmałżonka. Jeśli dłużnikiem jest jeden z partnerów, możliwość zaspokojenia wierzyciela z majątku wspólnego zależy od tego, czy na zaciągnięcie zobowiązania drugi wyraził zgodę.

Takie rozwiązanie prawne ma na celu ochronę interesów rodziny. Wyłącza bowiem sięgnięcie do majątku wspólnego w przypadku, gdy dłużnik zaciągnął zobowiązanie, np. wziął pożyczkę bez zgody małżonka. Kodeks rodzinny przewiduje, że jeśli jedno ze współmałżonków zaciągnęło zobowiązanie bez zgody drugiego z nich albo zobowiązanie nie wynika z czynności prawnej - bo jego źródłem jest np. wyrządzenie szkody, bezpodstawne wzbogacenie albo zobowiązanie alimentacyjne - to wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika. Dotyczy to także wchodzącego w skład majątku wspólnego jego wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych przez niego z innej działalności zarobkowej, a także korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy. A jeśli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa należącego do majątku wspólnego małżonków - np. z tytułu szkody wyrządzonej przez ruch tego przedsiębiorstwa - wierzyciel może dochodzić swych roszczeń także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa.

W omawianym przypadku odpowiedzialność wobec wierzyciela obejmuje w zasadzie majątek osobisty dłużnika. Nie rozciąga się na inne, poza wymienionymi wyżej, składniki majątku wspólnego ani na majątek osobisty drugiego małżonka, np. na mieszkanie nabyte przez niego przed ślubem. Nie obejmuje ona także składników majątkowych kupionych ze środków pochodzących z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów z innej działalności zarobkowej.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy małżonkowie działali wspólnie, np. oboje podpisali umowę kredytową. W takiej sytuacji odpowiadają oni całymi swoimi majątkami, czyli majątkami osobistymi oraz majątkiem wspólnym.

Podstawa prawna

Art. 33 pkt 9 art. 41 par. 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Czy mąż musi spłacić wcześniejszy dług żony

@RY1@i02/2012/239/i02.2012.239.18300150e.812.jpg@RY2@

Z chwilą zawarcia małżeństwa pomiędzy małżonkami powstaje z mocy ustawy wspólność majątkowa, tzw. wspólność ustawowa. Obejmuje ona jednak tylko przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Jeśli wierzytelność małżonka powstała przed powstaniem wspólności majątkowej, wierzyciel, np. bank, może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, jego wynagrodzenia za pracę, z innej działalności zarobkowej oraz z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy. Do majątku osobistego małżonka należą np. przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej czy też pozyskane przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę.

O tym, czy dana wierzytelność powstała przed obowiązywaniem wspólności majątkowej, nie decyduje chwila, od kiedy stała się ona wymagalna, lecz chwila zajścia zdarzenia, z którego wynika: np. chwila zawarcia umowy czy też wyrządzenia szkody.

Jako przykłady wierzytelności dotyczących majątku osobistego jednego z małżonków można podać: jego długi wynikające z tytułu rękojmi przy sprzedaży przedmiotów należących do jego majątku osobistego czy też z tytułu nakładów dokonanych przez osoby trzecie na majątek osobisty jednego z małżonków. Natomiast odnośnie do świadczeń okresowych np. z tytułu renty odszkodowawczej to za powstałe w czasie trwania wspólności przyjmuje się te, które w tym czasie stały się wymagalne, nawet mimo że zdarzenie, z którego wynika świadczenie, miało miejsce przed powstaniem wspólności.

Podstawa prawna

Art. 33 pkt 9 i 41 par. 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Czy małżonek może bronić się przed egzekucją

@RY1@i02/2012/239/i02.2012.239.18300150e.813.jpg@RY2@

Zawarcie umowy majątkowej nie stanowi przeszkody do nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika oraz do prowadzenia egzekucji z tych przedmiotów majątkowych, które należałyby do majątku wspólnego małżonków, gdyby nie zawarto umowy majątkowej. Jednak współmałżonek dłużnika ma możliwość obrony przed egzekucją. W ramach powództwa przeciwegzekucyjnego może wykazać, że wierzycielowi nie należy się egzekwowane świadczenie, jeśli miał on świadomość istnienia rozdzielności majątkowej. Ciężar dowodu, że wierzyciel wiedział o umowie zawartej między małżonkami, spoczywa jednak na powodzie - czyli małżonku, który wytoczył powództwo.

Podstawa prawna

Art. 787 i 787² ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296).

Czy małżonek odpowiada za dług, skoro wyraził zgodę

@RY1@i02/2012/239/i02.2012.239.18300150e.814.jpg@RY2@

Jeśli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia nie tylko z majątku osobistego dłużnika, ale także z majątku wspólnego małżonków. Należą do niego np. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego czy też te zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego. Współmałżonek, który wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania, nie staje się jednak dłużnikiem. Pozostaje nim tylko ta osoba, która podpisała umowę. Jednak skutkiem udzielenia zgody jest rozszerzenie odpowiedzialności za dług jednego z małżonków na ich majątek wspólny.

Wierzyciel nie może jednak żądać zaspokojenia z majątku osobistego tego małżonka, który zobowiązania nie zaciągał, a jedynie wyraził na nie zgodę, np. z pieniędzy otrzymanych od rodziców w drodze darowizny. Zatem należy pamiętać, że współmałżonek, zezwalając na zaciągnięcie długu, może ponieść bezpośrednie konsekwencje dotyczące np. jego wynagrodzenia za pracę.

Przy tym zgoda na zaciągnięcie zobowiązania może być udzielona przed dokonaniem czynności prawnej przez drugiego małżonka, równocześnie z nią, a także po jej dokonaniu. Oświadczenie współmałżonka zezwalające na zaciągnięcie długu powinno zostać udzielone w formie pisemnej. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego przewidują bowiem, że tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika. Może więc zdarzyć się taka sytuacja, że wierzyciel będzie uprawniony do żądania zaspokojenia z całego majątku wspólnego małżonków, jednak z uwagi na brak możliwości wykazania odpowiednim dokumentem zgody współmałżonka dłużnika nie będzie miał możliwości tego uprawnienia zrealizować.

Podstawa prawna

Art. 31 par. 1 i 2 i 41 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Art. 787 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296).

Czy mimo intercyzy można wspólnie spłacać dług

@RY1@i02/2012/239/i02.2012.239.18300150e.815.jpg@RY2@

Oboje małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. Jednak z ważnych powodów, np. w razie orzeczenia separacji, sąd może na żądanie jednego z małżonków postanowić, że za powyższe zobowiązania odpowiedzialny jest tylko ten małżonek, który je zaciągnął. Względem osób trzecich wyłączenie odpowiedzialności solidarnej jest skuteczne, jeżeli było im wiadome. Powyższe zasady znajdują zastosowanie bez względu na ustrój majątkowy panujący w małżeństwie.

Przy tym źródłem zobowiązania może być jedynie czynność prawna - np. umowa sprzedaży, najmu, umowa o dzieło, pożyczki zawarta w celu uzyskania pieniędzy na zaspokojenie zwykłych potrzeb rodziny. Przez pojęcie "zwykłe potrzeby rodziny" rozumie się zaś zarówno potrzeby wspólne, np. opłaty związane z korzystaniem z mieszkania, jak i indywidualne potrzeby każdego z członków rodziny, np. zakup odzieży. Sąd Najwyższy w wyroku z 22 września 1966 r. (sygn. akt I CR 544/66) stwierdził, że zwykłe potrzeby rodziny to normalne, codzienne potrzeby, wymagające bezwzględnie zaspokojenia bez konieczności podejmowania przez małżonków specjalnych decyzji. Będą to np. zapłata czynszu, opłata za światło, gaz, wydatki na żywność, odzież, środki czystości, książki, bilety komunikacji miejskiej czy też pomoce szkolne.

Solidarna odpowiedzialność małżonków oznacza zaś, że za zobowiązanie zaciągnięte przez jednego z nich na zaspokojenie zwykłych potrzeb rodziny odpowiadają oni wspólnie wszystkimi swoimi składnikami majątkowymi.

Podstawa prawna

Art. 30 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Ewelina Stępień

ewelina.stepien@infor.pl