Rodzeństwo ma prawo do spadku w częściach równych

Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, dziedziczy w częściach równych rodzeństwo rodzone i przyrodnie spadkodawcy.

Obowiązująca od 28 czerwca 2009 r. nowelizacja kodeksu cywilnego zmieniła porządek dziedziczenia. Zgodnie z nią w sytuacji gdy nie ma dzieci lub wnuków spadkodawcy, dziedziczą jego małżonek oraz rodzice. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, jego miejsce zajmują bracia i siostry spadkodawcy. Dziedziczą oni część spadku, która przypadałaby zmarłemu wcześniej rodzicowi, w częściach równych. Nie ma przy tym znaczenia, czy chodzi o rodzeństwo przyrodnie, czy rodzone. Potwierdził to w jednej z ostatnich uchwał również Sąd Najwyższy (uchwała z 14 października 2011 r., III CZP 49/11).

Uzasadniając swoje stanowisko sędziowie wskazali, że konstrukcja normatywna przepisu wskazuje na powiązanie uprawnienia rodzeństwa do dziedziczenia udziału zmarłego rodzica (rodziców) spadkodawcy z pokrewieństwem ze spadkodawcą, a nie z pokrewieństwem z tym rodzicem spadkodawcy, którego udział podlega dziedziczeniu. W praktyce oznacza to, że rodzeństwo ma własny tytuł do dziedziczenia udziału spadkowego zwolnionego przez zmarłego rodzica spadkodawcy i nie przejmuje jego udziału jako jego zstępny. W przypadku gdy któreś z rodzeństwa nie dożyło otwarcia spadku, wówczas dziedziczą jego zstępni. W dalszej kolejności, gdy brak jest wskazanych wyżej osób, chcących i mogących dziedziczyć, do spadku powołani są dziadkowie spadkodawcy. Jeżeli któreś z dziadków nie dożyło otwarcia spadku, udział, który miałby mu przypaść, dziedziczą w równych częściach jego zstępni, czyli wujkowie, stryjkowie, ciocie, stryjenki spadkodawcy, a także ewentualnie ich zstępni - kuzyni spadkodawcy. Wprowadzona możliwość dziedziczenia ustawowego przez pasierbów spadkodawcy, którzy dziedziczą, jeżeli brak jest małżonka spadkodawcy i kogokolwiek spośród krewnych należących do wskazanych wcześniej grup spadkobierców ustawowych, aktualizuje się jednak dopiero gdy żadne z jego rodziców nie dożyło otwarcia spadku.

W ocenie Sądu Najwyższego analiza przepisów o dziedziczeniu ustawowym prowadzi do wniosku, że ustawodawca chcąc wprowadzić dziedziczenie przez zstępnych uprawnionego, który nie dożył otwarcia spadku, posługuje się sformułowaniami wyraźnie na to wskazującymi. W przypadku zaś gdy jego celem jest ustanowienie odrębnej grupy uprawnionych do zwolnionego udziału, indywidualizuje ich przez odwołanie się do pokrewieństwa lub powinowactwa ze spadkodawcą. Skoro zaś kodeks cywilny uzależnia uprawnienie rodzeństwa do dziedziczenia z pokrewieństwem ze spadkodawcą, a nie z rodzicem spadkodawcy, który nie dożył otwarcia spadku, to oznacza, że ustawa na równi traktuje rodzeństwo rodzone i przyrodnie niezależnie od tego, czy dziedziczenie dotyczy udziału zwolnionego przez ich rodzica wspólnego czy przez drugiego z rodziców.

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).