Jak się rozstać, gdy wspólnicy nie potrafią się porozumieć

Jestem jednym z trzech wspólników spółki cywilnej. Umowa spółki przewiduje, że ja uczestniczę w stratach spółki w 60 proc., a pozostali wspólnicy po 20 proc. Udział w zysku natomiast wynosi po 1/3. Z uwagi na kryzys gospodarczy nie jest to dla mnie korzystne rozwiązanie. Czy jest możliwa zmiana umowy spółki poprzez usunięcie wskazanego postanowienia (bo wtedy chyba wspólnicy w równym stopniu uczestniczą w zyskach i stratach spółki)? Podkreślam, że umowa nie zawiera żadnych zapisów pozwalających na modyfikację jej treści. Czy przysługują mi ewentualnie jakieś narzędzia perswazji, gdyby wspólnicy nie zgodzili się na zmianę zapisów umowy? Dodam, że zawarto ją na dwa lata.

W świetle art. 867 par. 1 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.), jeżeli umowa spółki cywilnej nie stanowi inaczej, każdy jej wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach i stratach bez względu na rodzaj i wartość wkładu. Dopuszczalne jest zwolnienie niektórych od partycypacji w stratach, zakazane jest natomiast wyłączenie wspólnika od uczestnictwa w zyskach. Przy czym - zgodnie z par. 2 cytowanego przepisu - ustalony umownie udział w profitach odnosi się w razie wątpliwości także do partycypacji w stratach.

Kontrakt spółki powinien być zawarty na piśmie (art. 860 par. 2 k.c.). Ta forma zastrzeżona jest jednak wyłącznie dla celów dowodowych (art. 74 par. 1 k.c.). Ponieważ w omawianym przypadku umowa nie zawiera żadnych regulacji dotyczących zasad modyfikacji jej treści, zastosowanie znajdzie art. 77 par. 1 k.c., w świetle którego zmiana umowy wymaga zachowania takiej samej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia, a więc - tu - formy pisemnej (dla celów dowodowych).

Gdyby jednak pozostali wspólnicy nie wyrazili zgody na zmianę umowy, opowiadając się przeciw stosownej uchwale (albo wstrzymując się od oddania głosu), czytelnik powinien rozważyć jeden z dwóch wariantów.

Po pierwsze, może złożyć oświadczenie o wypowiedzeniu umowy spółki (swojego udziału) ze skutkiem natychmiastowym, a więc bez zachowania trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec roku obrachunkowego (dotyczy kontraktów bezterminowych). Nie ma tu znaczenia, że zawarto ją na czas oznaczony. Muszą jednak zachodzić ważne powody (przy czym nie należy ich utożsamiać z ważnymi powodami pozwalającymi na zgłoszenie żądania rozwiązania spółki cywilnej przez sąd, o czym niżej). Zastrzeżenie przeciwne jest nieważne (art. 869 k.c.). Jeżeli umowa konkretnej spółki cywilnej nie stanowi inaczej, przedmiotowe oświadczenie składa się pozostałym wspólnikom. Wprawdzie ustawodawca dla jego zgłoszenia nie przewidział żadnej szczególnej formy, jednakże - dla celów dowodowych - powinno przybrać ono formę pisemną. Najlepiej jest (przy założeniu, że umowa spółki nie zawiera odmiennych regulacji), by na egzemplarzu omawianego oświadczenia występującego wspólnika znalazły się podpisy pozostałych uczestników spółki potwierdzające zapoznanie się z treścią owego pisma oraz wskazanie daty, kiedy miało ono miejsce.

Jak wynika z wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 18 lutego 1998 r. (sygn. akt I ACa 1006/97), jeżeli postanowienia umowy spółki cywilnej przewidywały konieczność złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu udziału przez wspólnika na piśmie, to oczywiste jest, iż takie oświadczenie musi być skierowane do wszystkich pozostałych wspólników. Nie spełnia tego wymogu skierowanie owego oświadczenia na piśmie do urzędu skarbowego i zawiadomienie o tym wspólników. Oczywiście można też się posłużyć listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Datą doręczenia będzie wtedy moment, w którym wspólnik (wspólnicy) otrzymał (otrzymali) pismo w taki sposób, że mógł (mogli) się zapoznać z jego treścią (najczęściej będzie to więc data widniejąca na potwierdzeniu odbioru). Dla skuteczności złożonego oświadczenia woli nie ma zatem znaczenia rzeczywiste zapoznanie się przez wspólnika z zawartością listu (art. 61 k.c.).

W kodeksie cywilnym nie ma ani definicji, ani przykładowej listy ważnych powodów dopuszczających wypowiedzenie umowy spółki cywilnej w trybie pilnym. Dlatego odpowiednich wskazówek należy poszukiwać w orzecznictwie. I tak np. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 23 lutego 1994 r., sygn. akt I ACr 847/93, podniósł, że dążenie do osiągnięcia celu gospodarczego przez działanie w oznaczony sposób jest istotnym elementem spółki zastrzeżonym ustawowo w art. 860 par. 1 k.c. i sprzeniewierzenie się temu celowi przez wspólnika stanowi ważny powód uprawniający do wypowiedzenia swojego udziału przez pozostałych, bez zachowania terminu wypowiedzenia. Należy również podkreślić, że wystąpienie z "ważnych powodów" ze spółki cywilnej (art. 869 par. 2 k.c.) jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, dlatego dokonanie jej przez pełnomocnika wymaga stosownego pełnomocnictwa rodzajowego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 28 października 1999 r., sygn. akt I ACa 628/99).

Po drugie, czytelnik może wystąpić z pozwem o rozwiązanie spółki przez sąd. Pismo to wnosi się do właściwego miejscowo (według siedziby spółki - art. 30 kodeksu postępowania cywilnego; dalej: k.p.c., względnie według miejsca zamieszkania pozostałych wspólników - art. 27 k.p.c., czyli miejscowości, w której przebywają oni z zamiarem stałego pobytu - art. 25 k.c., a gdy właściwe są różne sądy, wybór między nimi należy do powoda - art. 43 par. 1 k.p.c.) i rzeczowo (sądu rejonowego - przy wartości przedmiotu sporu, którą stanowi wspólny majątek wspólników, do 75 tys. zł, albo okręgowego - przy wartości przedmiotu sporu ponad 75 tys. zł; sprawa o rozwiązanie spółki cywilnej ma charakter majątkowy, bo bezpośrednim efektem jej rozwiązania są zmiany w majątku wspólników; spółka cywilna nie ma własnego majątku, a majątek tej spółki to współwłasność łączna wspólników - art. 16 i 17 pkt 4 k.p.c.) sądu gospodarczego (bo jest to sprawa ze stosunku spółki - art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych) przeciwko wszystkim pozostałym wspólnikom. Stała opłata sądowa wynosi 2 tys. zł (art. 29 pkt 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Wyrok sądu uwzględniający żądanie ma charakter konstytutywny oraz wywołuje skutek na przyszłość. Ważne powody muszą istnieć do chwili zamknięcia rozprawy. Kodeks cywilny nie zawiera przykładowego katalogu owych ważnych powodów. W doktrynie przyjmuje się, że ważny powód ma miejsce, gdy zachodzi trwały i obiektywny brak możliwości współdziałania wspólników dla określonego celu (i brak woli jego zmiany), a więc dalsze istnienie spółki staje się bezprzedmiotowe i bezcelowe dla wspólników. Ważne powody rozwiązania spółki może określać jej umowa. Nie wiążą one jednak sądu, który ocenia, czy owe istotne przesłanki faktycznie występują na podstawie całokształtu okoliczności konkretnej sprawy.

Należy podkreślić, że Sąd Apelacyjny w Katowicach w nadal aktualnym wyroku z 20 października 1993 r., sygn. akt I ACr 492/93, stwierdził, iż brak jest interesu prawnego w dochodzeniu rozwiązania dwuosobowej spółki cywilnej w trybie art. 874 k.c. wobec możliwości jej rozwiązania przez wypowiedzenie.

Zgodnie z art. 868 par. 1 k.c. po rozwiązaniu spółki cywilnej (tu - po uprawomocnieniu się wyroku rozwiązującego spółkę) jej wspólnik może żądać podziału i wypłaty wypracowanych przez nią zysków (nie tylko za ostatni rok obrachunkowy, jeżeli oczywiście wcześniej - zgodnie z zapisami kontraktu spółki - nie otrzymał należnej mu części, trzeba jednak pamiętać o trzyletnim okresie przedawnienia - art. 118 k.c.). Od chwili rozwiązania spółki do wspólnego majątku wspólników stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Przy czym z majątku pozostałego po zapłaceniu długów spółki zwraca się wspólnikom ich wkłady, stosując odpowiednio przepisy o zwrocie wkładów w razie wystąpienia wspólnika ze spółki (zasady te zostały opisane wyżej). Pozostałą zaś nadwyżkę wspólnego majątku dzieli się między wspólników w takim stosunku, w jakim uczestniczyli w zyskach spółki (art. 875 k.c.). Należy podkreślić, że powołany przepis ma charakter dyspozytywny, umowa danej spółki cywilnej może więc odmiennie regulować objęte nim kwestie.

Uwaga

Ważne powody rozwiązania spółki może określać jej umowa. Nie wiążą one jednak sądu

@RY1@i02/2013/205/i02.2013.205.215000700.803.jpg@RY2@

Anna Borysewicz adwokat prowadzący własną kancelarię w Płocku

Anna Borysewicz

adwokat prowadzący własną kancelarię w Płocku

Podstawa prawna

Art. 25, 61, art. 74 par. 1, art. 77 par. 1, art. 118, art. 860 par. 2, art. 865 par. 2, art. 867, art. 868 par. 1, art. 869, 871, art. 874 par. 1 oraz art. 875 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 29 pkt 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 594 z późn. zm.).

Art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz.U. z 1989 r. nr 33, poz. 175 z późn. zm.).

Art. 16, art. 17 pkt 4, art. 27, art. 43 par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).