Wniosek o uzasadnienie niczym pole minowe

Co, jeśli opłaty nie zapłacimy (wniesiemy na błędny rachunek lub w zaniżonej wysokości)? Czy sąd odrzuci nieopłacony wniosek bez wzywania (a więc i bez prawa do naprawienia błędu), czy wezwie do uiszczenia brakującej sumy? Czy odrzucenie dotknie tylko wniosek złożony przez pełnomocnika, czy również samą stronę? Kwestii tej dotyczy znowelizowany art. 328 par. 4 k.p.c. Stanowi on, że sąd odrzuca wniosek niedopuszczalny, spóźniony, nieopłacony lub dotknięty brakami, których nie usunięto mimo wezwania. Językowa wykładnia tego przepisu wskazywałaby, że brak opłaty skutkuje odrzuceniem wniosku bez wezwania i to niezależnie od tego, czy złożyła go samodzielnie strona, czy jej profesjonalny pełnomocnik. Wyraźnie odróżnia się w nim przecież sytuację, w której należy stronę wezwać (braki) od pozostałych przesłanek odrzucenia (niedopuszczalność, spóźnienie, brak opłaty).

W tym kierunku wypowiedziała się już niestety część doktryny. Także w praktyce pojawiły się pierwsze postanowienia z miejsca odrzucające nieopłacone wnioski o uzasadnienie. Problem jest więc rzeczywisty, a jednocześnie uderza w samą istotę prawa do sądu (skoro skutkiem odrzucenia wniosku będzie pozbawienie kontroli odwoławczej). Nie pomaga też wątpliwość, czy na odrzucenie wniosku o uzasadnienie przysługuje w ogóle zażalenie (art. 3941a par. 1 ust. 7 k.p.c. przewiduje je na odmowę uzasadnienia orzeczenia, czyli rozstrzygnięcie merytoryczne, odrzucenie ma charakter formalny). Zakładając, że takie zażalenie przysługuje, to w związku z drastycznym ograniczeniem zasady dewolutywności (kolejny efekt omawianej nowelizacji) podlega ono rozpoznaniu przez inny skład tego samego sądu (tzw. zażalenie poziome). Realność kontroli orzeczeń w drodze zażaleń poziomych jest raczej iluzoryczna, dlatego ryzyko prowadzenia procesu znacznie rośnie.