Kiedy i w jaki sposób następuje przedawnienie roszczeń majątkowych

Będzie to jeszcze możliwe po zakończeniu władzy rodzicielskiej.

Roszczenia alimentacyjne przedawniają się stosunkowo szybko, bo już po trzech latach. Jednak bieg tego terminu może być rozłożony inaczej niż to ma miejsce np. w relacjach między kontrahentami. Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom – przez czas trwania władzy rodzicielskiej. Podobnie jest w przypadku roszczeń, które przysługują osobom niemającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę – przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli. Także małżonkowie muszą liczyć się z tym, że w przypadku roszczenia, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu przez czas trwania małżeństwa, bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Tak też jest w przypadku roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju – przez czas trwania przeszkody.

Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu.

Jeśli dłużnik zapłacił część długu, można przyjąć, że nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia.

Istnieje kilka metod przerwania biegu terminu przedawnienia. Jedną z nich jest uznanie roszczenia przez dłużnika. W tym celu wraz z wezwaniem do zapłaty trzeba wysłać dłużnikowi tzw. deklarację uznania długu. Jeżeli ją podpisze i odeśle, nastąpi przerwanie przedawnienia. Dzięki temu będzie też łatwiej dochodzić roszczeń na drodze sądowej. Uznanie nie musi być wyraźne, może być też dorozumiane. Za uznanie długu uważa się m.in. zapłatę części należności. Trzeba jednak liczyć się z tym, że zwykle trudno jest nakłonić dłużnika do dobrowolnego uznania roszczenia.

Przepisy nie wymagają, aby była to forma pisemna. Niemniej jednak ze względów dowodowych warto zrobić to właśnie w ten sposób.

Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Należy przy tym zaznaczyć, że zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne. W przepisach nie przewidziano specjalnej formy zrzeczenia się zarzutu przedawnienia, dlatego też może ono nastąpić zarówno poprzez takie zachowanie dłużnika, które wyraża zewnętrzną postać zrzeczenia się tego zarzutu, jak i w drodze wykładni – w zachowaniu się dłużnika – można dopatrzeć się jego dorozumianego zrzeczenia się. W każdym razie po zrzeczeniu się zarzutu przedawnienia powstaje sytuacja, jak gdyby roszczenie się nie przedawniło.

W sytuacji gdy czytelnik nie podniósł zarzutu przedawnienia i zapłacił dług, nie może oczekiwać jego zwrotu.

Przedawnienie roszczenia nie powoduje wygaśnięcia długu. Jego znaczenie polega na tym, że dłużnik ma możliwość uchylenia się od spłacenia tego długu. Przedawnione roszczenie nie może być skutecznie egzekwowane. Jeżeli dłużnik po upływie określonego w przepisach terminu spełni dobrowolnie świadczenie, to mimo przedawnienia roszczenia nie może domagać się później jego zwrotu. Jest to wówczas tzw. świadczenie należne. Istotne jest bowiem podniesienie lub niepodniesienie zarzutu przedawnienia w toku sprawy sądowej. Gdy dłużnik nie skorzysta z tej możliwości, sąd będzie rozpatrywał sprawę, tak jakby przedawnienie nie nastąpiło. Na skutek tego z chwilą prawomocnego orzeczenia zasądzającego wierzytelność dotychczasowe przedawnienie uznaje się za niebyłe. Bieg przedawnienia rozpoczyna się wówczas od nowa. Jest on liczony według zasad przewidzianych dla roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu.

Podsumowując, można stwierdzić, że dłużnik może uchylić się od spełnienia świadczenia po upływie odpowiednio długiego czasu, ale gdy mimo to spłaci dług, to nie może żądać jego zwrotu.

Czytelnik może liczyć na to, że jego sprawa zostanie rozpatrzona, niezależnie od tego, czy skończy się przed czy też po upływie terminu przedawnienia.

Bieg przedawnienia przerywa się przede wszystkim przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Taki sam skutek wywołuje uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Oprócz tego powodem przerwania biegu terminu przedawnienia jest też wszczęcie mediacji.

Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. W razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone.

Przepisy o przedawnieniu są przepisami bezwzględnie obowiązującymi. Wynika z nich jednoznacznie, że terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną. Z tego powodu w drodze umowy nie można ich zmienić.

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Oznacza to, że liczy się on od dnia, kiedy wierzyciel może domagać się spełnienia świadczenia. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Z kolei bieg przedawnienia roszczeń o zaniechanie rozpoczyna się od dnia, w którym ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, nie zastosował się do treści roszczenia.

W opisanym przez czytelnika przypadku jest już za późno na dochodzenie roszczenia związanego z dopłaceniem brakującego wynagrodzenia.

Co do zasady termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednak od tej reguły jest wiele wyjątków. W związku z tym zawsze warto w przepisach szczególnych sprawdzić, czy jest tam przewidziany inny termin. Jeśli tak, to trzeba go stosować. W przypadku gdy nie ma odmiennego terminu, wówczas stosuje się te, które wynikają z ogólnej zasady.

W przypadku umowy o dzieło w przepisach regulujących jej funkcjonowanie przewidziany jest wyjątek. Stosownie do ich postanowień, termin przedawnienia wynosi dwa lata od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane – od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane. Termin ten dotyczy roszczeń obu stron umowy o dzieło, tzn. zarówno zamawiającego je, jak i wykonawcy.