Drobne interesy warto prowadzić w formie spółki cywilnej

W spółce cywilnej przedsiębiorcami są wspólnicy, którzy prowadząc razem biznes, chcą osiągnąć jakiś cel gospodarczy opisany w zawartej wcześniej umowie spółki. Każdy ze wspólników posiada odrębny wpis do ewidencji działalności, jednak numer REGON oraz NIP otrzymuje spółka. Spółka cywilna nie posiada jednak osobowości prawnej. Właścicielami całego majątku spółki jest odrębnie każdy ze wspólników. Spółka cywilna jest tworzona na podstawie art. 860-875 kodeksu cywilnego.

Przepisy kodeksu cywilnego nie przewidują szczególnej formy umowy spółki cywilnej. Powinna być ona jednak stwierdzona pismem, głównie dla celów dowodowych. W razie ewentualnych nieporozumień ze wspólnikami łatwiej wówczas udowodnić swoją rację lub rozstrzygnąć spór. W umowie powinno się przede wszystkim wskazać wspólników, określić cel gospodarczy, jaki chcą oni osiągnąć, rodzaj działalności, która ma być prowadzona, a także rodzaj i wartość wniesionych wkładów, a więc czy są to pieniądze, rzeczy, prawa, a może usługi. Jeśli odpowiedni zapis nie znajdzie się w umowie, domniemywa się, że wkłady wspólników mają jednakową wartość. Dodatkowo już na etapie sporządzania umowy spółki warto pomyśleć nad zakresem umocowania wspólników do reprezentacji spółki, udziale wspólników w zyskach i stratach.

Każdy wspólnik spółki cywilnej jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki.

Prowadzenie spraw spółki to wszelkie działania podejmowane przez wspólników w stosunkach wewnętrznych spółki, związane z funkcjonowaniem spółki. W spółce cywilnej bez uzyskania uprzedniej uchwały każdy ze wspólników może prowadzić sprawy, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki. Jeżeli jednak przed zakończeniem takiej sprawy chociażby jeden z pozostałych wspólników sprzeciwi się jej prowadzeniu, potrzebna jest uchwała wspólników. Jednak zgodnie z kodeksem cywilnym czynność nagłą, a więc taką, której zaniechanie mogłoby narazić spółkę na duże straty, może wykonać każdy wspólnik i to bez uprzedniej uchwały pozostałych. Ponadto jeśli umowa spółki lub uchwała wspólników nie zawiera innego postanowienia, każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw. Reprezentowanie spółki polega na podejmowaniu wszelkich działań w imieniu spółki w stosunku do osób trzecich, czyli w stosunkach zewnętrznych.

Zasadą jest, że wspólnicy są uprawnieni do równego udziału w zyskach i w tym samym stosunku uczestniczą w stratach, bez względu na rodzaj i wartość wkładu. W umowie spółki można jednak inaczej ustalić stosunek udziału wspólników w zyskach i stratach. Można nawet zwolnić niektórych wspólników od udziału w stratach. Natomiast nie można wyłączyć wspólnika od udziału w zyskach. Warto tez pamiętać, że ustalony w umowie stosunek udziału wspólnika w zyskach odnosi się w razie wątpliwości także do udziału w stratach.

Wspólnik może żądać podziału i wypłaty zysków dopiero po rozwiązaniu spółki. Przepisy wprowadzają jednak odstępstwo od tej zasady, stanowiąc, że jeśli spółka została zawarta na czas dłuższy, wspólnicy mogą żądać podziału i wypłaty zysków z końcem każdego roku obrachunkowego.

Przepisy określają pewne ograniczenia co do rozporządzania przez wspólnika swym udziałem w spółce. Mianowicie wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku.

W czasie trwania spółki wspólnik nie może też domagać się podziału wspólnego majątku wspólników. Jeżeli jednak spółka została zawarta na czas nieoznaczony, każdy wspólnik może z niej wystąpić, wypowiadając swój udział na trzy miesiące naprzód na koniec roku obrachunkowego. Z ważnych powodów wspólnik może wypowiedzieć swój udział bez zachowania terminów wypowiedzenia, chociażby spółka była zawarta na czas oznaczony. Zastrzeżenie przeciwne jest nieważne.

Zasadą jest, że wierzyciel wspólnika nie może żądać zaspokojenia z jego udziału we wspólnym majątku wspólników ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy w ciągu ostatnich sześciu miesięcy została przeprowadzona bezskuteczna egzekucja z ruchomości wspólnika. Wierzyciel osobisty takiego wspólnika, który uzyskał zajęcie praw przysługujących wspólnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki lub jej rozwiązania, może wówczas wypowiedzieć jego udział w spółce na trzy miesiące naprzód, chociażby spółka była zawarta na czas oznaczony. Jeżeli umowa spółki przewiduje krótszy termin wypowiedzenia, wierzyciel może z tego terminu skorzystać.

Wspólnicy spółki cywilnej są za jej zobowiązania odpowiedzialni solidarnie, całym swoim majątkiem osobistym, razem ze spółką i pozostałymi wspólnikami. Cały majątek wspólnika jest więc przez czas trwania spółki zagrożony niebezpieczeństwem egzekucji. Wierzyciel może bowiem, według swojego uznania, zażądać spłaty zobowiązań od jednego, kilku lub każdego z wspólników. Za zobowiązania spółki nie odpowiada natomiast były wspólnik spółki cywilnej, jeśli zobowiązania powstały po jego wystąpieniu ze spółki. Z kolei nowy wspólnik spółki cywilnej nie będzie odpowiadać za zobowiązania spółki powstałe przed jego wstąpieniem do spółki.

Z ważnych powodów każdy wspólnik może żądać rozwiązania spółki przez sąd. Spółka ulega rozwiązaniu także z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika. Od chwili rozwiązania spółki stosuje się odpowiednio do wspólnego majątku wspólników przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z pewnymi odrębnościami. Jeżeli mimo istnienia przewidzianych w umowie powodów rozwiązania spółki trwa ona nadal za zgodą wszystkich wspólników, poczytuje się ją za przedłużoną na czas nieoznaczony.

W przypadku gdy jednak do rozwiązania spółki dojdzie, z majątku pozostałego po zapłaceniu długów spółki zwraca się wspólnikom ich wkłady, stosując odpowiednio przepisy o zwrocie wkładów w razie wystąpienia wspólnika ze spółki. Pozostałą nadwyżkę wspólnego majątku dzieli się między wspólników w takim stosunku, w jakim uczestniczyli w zyskach spółki.

Natomiast wspólnikowi występującemu ze spółki zwraca się w naturze rzeczy, które wniósł do spółki do używania, oraz wypłaca się w pieniądzu wartość jego wkładu oznaczoną w umowie spółki, a w braku takiego oznaczenia - wartość, jaką wkład ten miał w chwili wniesienia. Nie ulega zwrotowi wartość wkładu polegającego na świadczeniu usług albo na używaniu przez spółkę rzeczy należących do wspólnika. Ponadto wypłaca się występującemu wspólnikowi w pieniądzu taką część wartości wspólnego majątku pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada stosunkowi, w którym występujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki.

Ustawodawca przewidział też możliwość zastrzeżenia w umowie spółki, że spadkobiercy wspólnika wejdą do spółki na jego miejsce. W wypadku takim powinni oni wskazać spółce jedną osobę, która będzie wykonywała ich prawa. Dopóki to nie nastąpi, pozostali wspólnicy mogą sami podejmować wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki.

Założenie spółki cywilnej

Na proces rejestracji spółki cywilnej składa się pięć etapów:

1) wpis do ewidencji działalności gospodarczej

2) założenie firmowego konta

3) zgłoszenie w urzędzie skarbowym

4) rejestracja w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych

5) zgłoszenie do inspekcji pracy i inspekcji sanitarnej

Umowa spółki cywilnej powinna być stwierdzona pismem, nie przewidując rygoru niezachowania tej formy. Oznacza to, że zawarcie umowy spółki cywilnej w innej formie niż pisemna, a więc np. ustnie, nie spowoduje nieważności dokonanej czynności prawnej. Jednak w razie sporu między uczestnikami takiej czynności dowód ze świadków lub z przesłuchania stron będzie dopuszczalny tylko w wypadku, gdy dokument obejmujący czynność zagubiono, zniszczono lub gdy zabrała go osoba trzecia, ewentualnie gdy sąd - ze względu na szczególne okoliczności - uzna to za konieczne. W pozostałych przypadkach nie będzie można dochodzić zobowiązań wynikających z umowy spółki, gdyż nie zachowano formy pisemnej, która w tym przypadku powinna być zastrzeżona dla celów dowodowych.

● mało skomplikowana procedura założenia spółki

● brak wymogu co do minimalnego majątku

● rozłożenie ryzyka finansowego na wszystkich wspólników

● możliwość skorzystania ze zryczałtowanych form opodatkowania

● brak podmiotowości prawnej (umowy trzeba zawierać ze wspólnikami, nie spółką)

● osobista odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki

● ograniczona regulacja prawna w zakresie funkcjonowania spółki

Daria Stojak

daria.stojak@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).