Kto i jak może adoptować dziecko

Dobro dzieci wymaga, aby przez przysposobienie powstała silna więź uczuciowa, taka jaka normalnie istnieje między rodzicami a dziećmi. Istotne jest też zapewnienie im godziwych warunków wychowania oraz utrzymania. Dotyczą one zarówno sfery materialnej, jak i niematerialnej. W każdym razie o przysposobieniu nie mogą decydować wyłącznie względy majątkowe.

Adopcji może dokonać osoba, która ma pełną zdolność do czynności prawnych. Powinna ona mieć kwalifikacje osobiste, które świadczą o tym, że będzie należycie wywiązywać się z obowiązku wynikającego z przysposobienia dziecka. Podlegają one ocenie sądu orzekającego o przysposobieniu. Sąd wówczas bierze pod uwagę poziom intelektualny i moralny, status majątkowy, zdolności wychowawcze, stan zdrowia oraz tryb życia osoby zamierzającej adoptować dziecko.

Sąd korzysta przy tym z opinii rodzinnych ośrodków konsultacyjno-diagnostycznych i ośrodków adopcyjno-opiekuńczych.

Poza tym ważne jest, aby pomiędzy adoptującym i adoptowanym była odpowiednia różnica wieku. W przepisach nie ma konkretnych wskazówek co do minimalnej i maksymalnej różnicy wieku. Przyjmuje się, że odpowiednia różnica wieku to taka, jaka zazwyczaj istnieje pomiędzy rodzicami i dziećmi.

Moja kuzynka przysposobiła dziecko, a nasza rodzina pokochała je. Niestety, po krótkiej chorobie kuzynka zmarła. Czy można to dziecko adoptować, tak by od strony prawnej było moim dzieckiem?

To jest możliwe. Jeśli czytelniczka i pozostali członkowie rodziny chcieliby, żeby dziecko pozostało z nimi, i nie było z tym kłopotów od strony prawnej, to można będzie je przysposobić. To samo dziecko może być adoptowane drugi raz. Zgodnie z obowiązującymi przepisami jedno przysposobienie nie stoi na przeszkodzie ponownemu przysposobieniu po śmierci przysposabiającego.

Każda sprawa jest indywidualna i wymaga ustalenia przez sąd, czy w określonym przypadku różnica wieku jest wystarczająca.

Do przysposobienia potrzebna jest zgoda rodziców przysposabianego, chyba że zostali oni pozbawieni władzy rodzicielskiej lub są nieznani albo porozumienie się z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Ponadto sąd opiekuńczy może, ze względu na szczególne okoliczności, orzec przysposobienie mimo braku zgody rodziców, których zdolność do czynności prawnych jest ograniczona, jeżeli odmowa zgody na przysposobienie jest oczywiście sprzeczna z dobrem dziecka. Rodzice mogą przed sądem opiekuńczym wyrazić zgodę na adopcję swego dziecka w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającego.

Zgodę tę mogą odwołać przez oświadczenie złożone przed sądem opiekuńczym, nie później jednak niż przed wszczęciem sprawy o przysposobienie. Zgoda rodziców na adopcję dziecka nie może być wyrażona wcześniej niż po upływie sześciu tygodni od urodzenia się dziecka. W przypadku gdy dziecko pozostaje pod opieką, do przysposobienia potrzebna jest zgoda opiekuna. Jednakże sąd opiekuńczy może, ze względu na szczególne okoliczności, orzec przysposobienie nawet mimo braku zgody opiekuna, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

Razem z mężem chcielibyśmy adoptować dziecko. Matka dziewczynki, o której myślimy, została pozbawiona władzy rodzicielskiej, a w swoich zeznaniach oświadczyła, że chciałaby, aby było umieszczone w domu dziecka. Czy to jest równoznaczne z wyrażeniem zgody na przysposobienie blankietowe?

Oświadczenie matki dziecka złożone w jej zeznaniach w sprawie o pozbawienie jej władzy rodzicielskiej, że nie będzie zajmować się w przyszłości dzieckiem i chce, aby zostało ono umieszczone w domu dziecka, nie może być uważane za równoznaczne ze zgodą na tzw. przysposobienie blankietowe dziecka w przyszłości, tj. bez wskazania osoby przysposabiającego.

Chciałabym adoptować dziecko, które ma 11 lat. Będzie to przysposobienie pełne odwoływalne. Jego matka nie żyje, a ojcostwo zostało ustalone sądownie bez przyznania władzy rodzicielskiej. Kto powinien wyrazić zgodę, aby było możliwe otrzymanie korzystnego dla mnie orzeczenia w sprawie adopcji?

W takim przypadku nie jest wymagane uzyskanie zgody ojca dziecka. Z podanych przez czytelniczkę informacji wynika, że jego ojcostwo zostało ustalone przez sąd, który nie powierzył mu władzy rodzicielskiej. Jeśli dziecko ma opiekuna prawnego, konieczne będzie uzyskanie jego zgody na adopcję. Ze względu na to, że dziecko nie ukończyło 13 lat, nie jest potrzebna jego zgoda.

Przed orzeczeniem przysposobienia sąd może określić sposób i okres osobistej styczności adoptowanego z adoptującym. Przy wykonywaniu nadzoru nad przebiegiem styczności przysposabiającego z przysposabianym sąd opiekuńczy może korzystać z pomocy ośrodka adopcyjno-opiekuńczego lub organu pomocniczego w sprawach opiekuńczych.

Jeśli dziecko ukończyło 13 lat, jest potrzebna jego zgoda. Jednak w wyjątkowych sytuacjach, tzn. gdy sąd uzna, że takie żądanie byłoby sprzeczne z dobrem dziecka, a jednocześnie z całokształtu okoliczności wynika, że uważa się ono za dziecko przysposabiającego, może wydać orzeczenie bez żądania zgody. W przypadku gdy adoptowany nie osiągnął jeszcze tego wieku, ale rozumie znaczenie tej instytucji, wymagane jest jego wysłuchanie.

Jeżeli osoba, która chciałaby adoptować dziecko, ma współmałżonka, to też jest wymagana jego zgoda. Nie jest ona konieczna tylko wtedy, gdy współmałżonek nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych albo porozumienie się z nim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Trzy lata temu wyraziłam zgodę na adopcję dziecka. Sąd już wydał orzeczenie w tej sprawie. Chciałabym wycofać swoją zgodę. Czy mogę to jeszcze zrobić, powołując się na okoliczności, które moim zdaniem można uznać za groźbę?

Powoływanie się na złożenie oświadczenia w sprawie zgody na adopcję dziecka pod wpływem groźby nic nie pomoże naszej czytelniczce. Wprawdzie jest to jedna z wad oświadczeń woli, ale dziecko zostało już przysposobione na podstawie prawomocnego orzeczenia. Wady oświadczenia woli co do wyrażenia zgody na przysposobienie - ze strony przysposobionego lub jego rodziców - nie mogą stanowić podstawy żądania obalenia przysposobienia po uprawomocnieniu się postanowienia orzekającego przysposobienie.

W zależności od tego, czy przysposobienie ma charakter pełny lub niepełny, wywołuje ono różne skutki prawne. To pierwsze oznacza powstanie silniejszych więzi pomiędzy dzieckiem i adoptującymi je osobami. Dziecko, które jest adoptowane w ten sposób, wchodzi do rodziny przysposabiającego. Przyjmuje się, że przez takie przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek jak między naturalnymi rodzicami a dziećmi. Przysposobiony nabywa prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa w stosunku do krewnych przysposabiającego. Jednocześnie ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych naturalnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego.

Ma to swoje przełożenie na reguły dziedziczenia. W przypadku przysposobienia pełnego przysposobiony dziedziczy po adoptujących go osobach i ich krewnych, tak jakby był biologicznym dzieckiem. Także przysposabiający i ich krewni mogą dziedziczyć po adoptowanym dziecku. Przysposobiony nie dziedziczy po swoich naturalnych krewnych, a te osoby nie dziedziczą po nim. W przepisach przewidziano też wyjątek od tych zasad. Dotyczy on przypadków, kiedy miała miejsce adopcja pełna dziecka małżonka.

Inaczej jest w przypadku przysposobienia niepełnego. Nie powoduje ono zerwania więzi prawnych między przysposobionym a jego krewnymi naturalnymi. W związku z tym osoba adoptowana w sposób niepełny może dziedziczyć po swoich biologicznych krewnych. Nie jest to możliwe w stosunku do krewnych osoby, która ją adoptowała. Jednak biologiczni rodzice adoptowanej osoby nie dziedziczą po niej. Zamiast nich spadkobiercą ustawowym mogą być rodzice adopcyjni.

Przysposobienie powodujące zmianę dotychczasowego miejsca zamieszkania dziecka w Polsce na miejsce zamieszkania w innym państwie może nastąpić wtedy gdy tylko w ten sposób można zapewnić odpowiednie zastępcze środowisko rodzinne

Monika Burzyńska

monika.burzynska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 120-127 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).