Sąd polubowny przekroczył swoje uprawnienia, decydując o nieważności umowy

Dwie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zawarły kilka umów, m.in. dotyczących przeniesienia własności nieruchomości. Przyjęły przy tym klauzulę arbitrażową na wypadek, gdyby ze stosunków prawnych wynikających z ich kontraktów miał wyniknąć spór.

Sporna umowa

Sporna wkrótce okazała się umowa sprzedaży części majątku miedzy spółkami. Sprawę rozpatrzył więc Sąd Polubowny przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie, po czym wydał wyrok. Pozwana wówczas spółka wniosła o uchylenie tego orzeczenia do Sądu Okręgowego w Gdańsku. W skardze dowodziła, że sąd polubowny pogwałcił zasady równości stron, nie dopełniwszy obowiązku wysłuchania i powoda, i pozwanego. Nie dopuścił bowiem dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność stwierdzenia rzeczywistego zamiaru stron, jaki miały, zawierając umowę. Pozwana przed arbitraż spółka wniosła też do sądu powszechnego o stwierdzenie nieważności umowy zawartej ze spółką, która była powodem w sądzie polubownym.

Sąd Okręgowy w Gdańsku orzekł, że sąd arbitrażowy miał prawo niedopuścić dowodu ze świadków na okoliczność, którą uznał za ustaloną w sprawie. Przedstawiono mu bowiem akt notarialny, z którego wynikała treść wpisu w księdze wieczystej taka, jakiej dowodził powód.

Właściwość arbitrażu

Za zasadny uznał natomiast sąd okręgowy zarzut niedopuszczalności rozstrzygania przez sąd polubowny spraw o stwierdzenie nieważności umowy. Powołał przy tym art. 1157 kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z jego treścią, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, strony mogą poddać pod rozstrzygnięcie sądu polubownego spory o prawa majątkowe lub nawet niemajątkowe, jednak zawsze muszą one móc być przedmiotem ugody sądowej. Tymczasem za niedopuszczalne przyjmuje się zawarcie ugody w sprawach, w których strony nie mogą rozporządzać swym prawem. A do takich właśnie należy stwierdzenie nieważności umowy.

Niedopuszczalna ugoda

Strony mogą jedynie poczynić wobec siebie ustępstwa w granicach istniejącego między nimi stosunku prawnego. Mogą nawet rozwiązać umowę. Nie wolno im jednak - przez ugodę - rozstrzygnąć sporu co do samego istnienia stosunku prawnego między nimi. Dlatego - zdaniem Sądu Okręgowego w Gdańsku - sąd polubowny przekroczył swe uprawnienia wynikające z zapisu na sąd polubowny przez rozpoznanie powództwa, które nie podlega - zgodnie z ustawą - właściwości takiego sądu. Skutkiem tego sąd okręgowy uchylił 15 kwietnia 2009 r. wyrok sądu arbitrażowego w całości.

Sygn. akt IX GC 39/09

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl