Czy sąd może zasądzić ponad żądanie pozwu

W myśl art. 321 par. 1 k.p.c. sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie.

Przepis ten stanowi wyraz dyspozycyjności, która przejawia się tym, że sąd jest związany granicami powództwa. Samo pojęcie żądania określa art. 187 par. 1 k.p.c., stanowiąc, że pozew powinien zawierać dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie uzasadniających je okoliczności faktycznych. Artykuł 321 par. 1 k.p.c., określając granice wyrokowania, wskazuje jednak także, że nie można wyrokować co do rzeczy, która nie była przedmiotem postępowania, czyli zasądzać cos innego, niż to czego strona się domagała.

Należy jednak zauważyć, że powód nie jest zobowiązany do przytoczenia podstawy prawnej roszczenia, co więcej, przepisy prawa wskazane przez powoda jako podłoże jego żądań nie wiążą sądu i mogą być przez niego pominięte przy wydawaniu orzeczenia co do istoty sporu. Konstrukcja podstawy prawnej rozstrzygnięcia należy bowiem do sądu. Wskazanie przez powoda przepisów prawa mających stanowić podstawę prawną orzeczenia może zatem jedynie pośrednio określać okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie pozwu, pozostaje jednak bez znaczenia dla samego rozstrzygnięcia (por. wyrok SN z 25 kwietnia 2008 r., II CSK 613/07, LEX nr 420867).

Ponadto jeżeli z powołanych w pozwie okoliczności faktycznych wynika, że roszczenie jest uzasadnione w całości lub w części, to należy go w takim zakresie uwzględnić, chociażby powód nie wskazał podstawy prawnej albo przytoczona przez niego podstawa prawna okazała się błędna (por. wyrok SN z 6 grudnia 2006 r., IV CSK 269/06, LEX nr 233045).

Należy również zauważyć, że bezwzględne związanie sądu granicami żądania powoda doznaje jedynie ograniczenia w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy. W sprawach tych przewodniczący obowiązany jest pouczyć pracownika o roszczeniach wynikających z przytoczonych przez niego faktów (art. 477 k.p.c.), a także sąd może zasądzić z urzędu inne, niż żądał powód, roszczenie alternatywne, jeżeli zasądzenie żądanego jest nieuzasadnione (art. 477¹ k.p.c.).