Jak zabezpieczyć wierzytelność zastawem rejestrowym

Dzięki nowelizacji ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, która weszła w życie 11 stycznia 2009 r., roszczenia zastawem rejestrowym może zabezpieczyć zarówno przedsiębiorca, jak i osoba fizyczna. Zastaw rejestrowy można ustanowić na rzeczy dłużnika, papierach wartościowych lub dokumentach, które dotyczą obciążonych zastawem praw. Gdy dłużnik w terminie nie zapłaci - wierzyciel może przejąć przedmiot zastawu albo sprzedać go na przetargu.

Zastaw rejestrowy może zabezpieczać nawet dwie lub więcej wierzytelności wynikające z umów przysługujących jednemu wierzycielowi. Może też zabezpieczać odsetki i roszczenia uboczne wskazane przez strony w umowie zastawniczej oraz koszty zaspokojenia zastawnika mieszczące się w sumie wskazanej we wpisie zastawu. Wierzyciel ustanawia go na rzeczach ruchomych i na zbywalnych prawach majątkowych (np. spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu). Zastaw może zabezpieczać rzeczy oznaczone co do tożsamości (np. samochód z oznaczonym numerem rejestracyjnym) lub co do gatunku (np. ryż I gatunku). Przy oznaczonych co do gatunku w umowie zastawniczej strony muszą określić ilość oraz sposób wyodrębnienia rzeczy od innych z tego samego gatunku. Zastawem można obciążyć również wierzytelności, prawa na dobrach niematerialnych (np. znak towarowy), prawa z papierów wartościowych, prawa z niebędących papierami wartościowymi instrumentów finansowych (np. opcje), zbiór rzeczy ruchomych (np. magazyn) oraz prawa stanowiące całość gospodarczą, choćby jego skład był zmienny (np. przedsiębiorstwo). Natomiast nie można ustanowić go na prawach, które mogą być przedmiotem hipoteki, wierzytelnościach, na których ustanowiono hipotekę oraz statkach morskich oraz statkach w budowie, które mogą być przedmiotem hipoteki morskiej.

Zastaw rejestrowy można ustanowić nawet na przedmiocie, który dopiero w przyszłości zostanie nabyty przez zastawcę. W takim przypadku jednak obciążenie stanie się skuteczne dopiero po nabyciu tego przedmiotu przez zastawcę.

Aby ustanowić zastaw rejestrowy, wierzyciel (czyli zastawnik) i osoba uprawniona do rozporządzenia przedmiotem zastawu (czyli zastawca) muszą sporządzić umowę zastawniczą, czyli o ustanowienie zastawu. Stroną określaną jako zastawca może zostać dłużnik, albo osoba trzecia, będąca właścicielem rzeczy, która zostanie obciążona zastawem pod warunkiem, że wyrazi na to zgodę.

Umowę zastawniczą pod rygorem nieważności strony zawierają na piśmie i wskazują w niej: datę zawarcia umowy, imię i nazwisko (albo nazwę) oraz miejsce zamieszkania (albo siedzibę) i adres zastawnika, zastawcy i dłużnika (gdy nie jest on zastawcą). Oprócz tego określają przedmiot zastawu w sposób odpowiadający jego właściwościom, wskazują zabezpieczoną wierzytelność lub wierzytelności oraz najwyższą sumę zabezpieczenia.

W umowie zastawca może zobowiązać się względem zastawnika do nieobciążania przedmiotu zastawu, zanim nie wygaśnie umowa zastawnicza. Umowa o ustanowienie zastawu rejestrowego wywoła skutki prawne dopiero po wpisaniu jej do rejestru zastawów. Aby ustanowić zastaw rejestrowy, który zabezpiecza wierzytelności z tytułu dłużnych papierów wartościowych emitowanych w serii, trzeba zawrzeć umowę zastawniczą między zastawcą a administratorem zastawu. Zastaw rejestrowy z tytułu tych papierów może zostać ustanowiony na rzecz wszystkich wierzycieli bez imiennego ich wskazania. W takim przypadku obowiązkowe będzie ustanowienie administratora zastawu na podstawie umowy między emitentem a administratorem zastawu. Administrator nie musi być wierzycielem z tytułu dłużnych papierów wartościowych emitowanych w serii.

Rzecz obciążona zastawem rejestrowym, papiery wartościowe i inne dokumenty dotyczące praw obciążonych tym zastawem może nadal posiadać zastawca lub osoba trzecia wskazana w umowie, jeśli wyraziła na to zgodę. Nie trzeba ich przekazywać zastawnikowi (czyli wierzycielowi).

Zastawca nie musi wydawać przedmiotu obciążonego zastawem wierzycielowi, ma prawo nadal z niego korzystać zgodnie z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, pod warunkiem, że dba o zachowanie go w stanie niegorszym niż wynikający z prawidłowego używania, a w wyznaczonym przez zastawnika terminie umożliwić zbadanie mu stanu przedmiotu zastawu rejestrowego.

W razie obciążenia zastawem rejestrowym samochodu lub innego pojazdu mechanicznego, który podlega rejestracji, organ, który go rejestruje w dowodzie rejestracyjnym w rubryce adnotacje urzędowe zamieszcza adnotację dotyczącą ustanowienia zastawu. Robi to na wniosek właściciela pojazdu, który powinien przedstawić aktualny lub pełny odpis z rejestru zastawów lub zaświadczenie z centralnej informacji o zastawach rejestrowych o wpisaniu zastawcy określonego przedmiotu zastawu do rejestru zastawów.

Zdarza się, że zadłużony w terminie nie ureguluje zobowiązań. Wtedy wierzyciel, któremu przysługuje prawo zastawu rejestrowego, zaspokoi roszczenia z rzeczy, na której został on ustanowiony. Najczęściej korzysta wówczas z sądowego postępowania egzekucyjnego, ale umowa zastawnicza może przewidywać, że przejmie na własność przedmiot zastawu rejestrowego (i wówczas zaspokoi swoje roszczenie do wysokości wartości tego przedmiotu) albo że przedmiot obciążony zastawem zostanie sprzedany w drodze przetargu publicznego.

Zanim wierzyciel zdecyduje się podjąć czynności zmierzające do zaspokojenia swojego roszczenia z przedmiotu zastawu rejestrowego powinien zawiadomić o tym na piśmie zastawcę. W ciągu 7 dni od otrzymania zawiadomienia zastawca może uregulować roszczenia albo wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie, że wierzytelność nie istnieje, nie jest wymagana w całości lub w części.

Natomiast w razie gdy spełnienie świadczenia jest zagrożone, wierzyciel ma prawo jeszcze przed upływem terminu przewidzianego do spełnienia go żądać od dłużnika, aby wywiązał się ze swoich zobowiązań. Z takim wezwaniem może wystąpić do dłużnika nawet wówczas, gdy nie jest on zastawcą.

@RY1@i02/2010/062/i02.2010.062.087.0008.101.jpg@RY2@

Wzór umowy

malgorzata.piasecka@infor.pl

Ustawa z 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 67, poz. 569 ze zm.).