Co powinno wynikać z umowy o udzielenie kredytu konsumenckiego

Wprowadzenie do polskiego prawa postanowień nowej dyrektywy Wspólnoty Europejskiej dotyczącej udzielania kredytów konsumenckich ma ułatwić ich zaciąganie w innych krajach UE i ujednolicić ochronę osób z nich korzystających. Przyszłe rozwiązania powinny być stosowane przez wszystkie instytucje finansowe, w tym spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK-i), parabanki i osoby fizyczne, których działalność polega na przyznawaniu pożyczek. Na razie nad szczegółowymi regulacjami pracuje rząd. Jeszcze przez pół roku będą obowiązywać obecne przepisy o kredycie konsumenckim, z którego z roku na rok korzysta coraz więcej osób. W poświęconym mu raporcie Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów podaje, że w 2008 roku instytucje finansowe udzieliły takich kredytów w łącznej wysokości ponad 76 mld zł i było to o 15 proc. więcej niż rok wcześniej.

Udzielenie kredytu konsumenckiego wymaga zawarcia umowy, w której przedsiębiorca jako kredytodawca udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu w jakiejkolwiek postaci. Za konsumenta uważa się osobę fizyczną, która zawiera umowę z przedsiębiorcą, której cel nie jest bezpośrednio związany z działalnością gospodarczą.

Umową o kredyt konsumencki może być:

● umowa pożyczki,

● umowa kredytu w rozumieniu przepisów prawa bankowego,

● umowa o odroczeniu konsumentowi terminu spełnienia świadczenia pieniężnego,

● umowa ustalająca, że świadczenie pieniężne konsumenta ma zostać spełnione później niż świadczenie kredytodawcy,

● umowa zobowiązująca kredytodawcę do zaciągnięcia zobowiązania wobec osoby trzeciej, a konsumenta - do zwrotu kredytodawcy spełnionego świadczenia.

Przepisy o kredycie konsumenckim odnoszą się także do umów, na podstawie których SKOK w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia swojemu członkowi kredytu w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością gospodarczą.

Umowa o kredyt konsumencki powinna być zawarta na piśmie, chyba że odrębne przepisy przewidują inną szczególną formę. Kredytodawca jest obowiązany niezwłocznie doręczyć konsumentowi egzemplarz umowy. Poza danymi personalnymi i adresowymi umowa powinna określać wysokość kredytu, zasady i terminy jego spłaty, roczną stopę oprocentowania oraz warunki jej zmiany, opłaty, prowizje i inne koszty związane z udzieleniem kredytu (w tym opłatę za rozpatrzenie wniosku kredytowego oraz przygotowanie i zawarcie umowy, czyli tzw. opłatę przygotowawczą), będące elementem całkowitego kosztu kredytu, oraz warunki ich zmiany. Łączna kwota wszystkich opłat, prowizji oraz innych kosztów związanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki, z wyłączeniem udokumentowanych lub wynikających z innych przepisów prawa kosztów, związanych z ustanowieniem, zmianą lub wygaśnięciem zabezpieczeń i ubezpieczeń (w tym kosztów ubezpieczenia spłaty kredytu), nie może przekroczyć 5 proc. kwoty udzielonego kredytu konsumenckiego.

W umowie powinny znaleźć się ponadto informacje o:

● całkowitym koszcie kredytu i rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania,

● sposobie zabezpieczenia, jeżeli umowa je przewiduje,

● pozostałych kosztach, do których zapłaty zobowiązany jest konsument,

● łącznej kwocie wszystkich kosztów, opłat i prowizji, obciążających konsumenta,

● prawie do przedterminowej spłaty kredytu,

● terminie, sposobie i skutkach skorzystania przez konsumenta z prawa do odstąpienia od umowy,

● konsekwencjach uchybienia postanowieniom dotyczącym zasad i terminu spłaty kredytu,

● rocznej stopie oprocentowania zadłużenia przeterminowanego oraz o warunkach jej zmiany, a także informację o innych kosztach obciążających kredytobiorcę w związku z niewykonaniem przez niego zobowiązań, w tym o kosztach upomnień, wezwań do zapłaty, kosztach sądowych i postępowania egzekucyjnego.

Jeżeli nie jest możliwe podanie dokładnych kosztów obciążających konsumenta, należy je określić szacunkowo i wskazać okoliczności, od których zależy ich ostateczna wysokość.

W przypadku niedoręczenia konsumentowi egzemplarza umowy w chwili jej zawarcia, powinien on otrzymać niepodpisany informacyjny dokument odpowiadający jej treści. W takiej sytuacji umowa - podpisana przez obie strony - musi niezwłocznie, nie później niż w ciągu siedmiu dni od jej zawarcia trafić do kredytobiorcy.

Istnieje jednak wiele sytuacji, do których stosuje się inne przepisy. O kredycie konsumenckim nie ma np. mowy, gdy:

- przyznawana kwota jest niższa niż 500 zł albo wyższa niż 80 tys. zł (bądź odpowiednio mniejsza lub większa od ich równowartości w obcej walucie),

- termin spłaty kredytu nie przekracza trzech miesięcy,

- konsument nie jest zobowiązany do zapłaty oprocentowania ani ponoszenia innych kosztów związanych z udzieleniem lub spłatą kredytu konsumenckiego.

Kredyt konsumencki może być przeznaczony na nabycie konkretnej rzeczy lub usługi. Wtedy w umowie należy dodatkowo je opisać, określić ich cenę oraz warunki, od których spełnienia zależy przejście własności rzeczy sprzedanej na konsumenta (jeżeli umowa sprzedaży została zawarta z zastrzeżeniem własności). Ponadto w umowie musi znaleźć się informacja, że kredyt jest dostępny wyłącznie od wskazanego przez sprzedawcę kredytodawcy, jeżeli pomiędzy podmiotem, z którym konsument zawarł umowę o nabycie rzeczy lub usługi, a kredytodawcą istnieje umowa, na mocy której kredyt na nabycie rzeczy lub usługi jest dostępny wyłącznie od tego kredytodawcy.

I w tych przypadkach w umowie muszą być określone wszelkie koszty, które ma ponieść konsument, warunki spłaty kredytu czy możliwości i skutki skorzystania z prawa do odstąpienia od umowy przez kredytobiorcę.

Kredytobiorca ma prawo zrezygnować z kredytu, nie podając przyczyny. Jest to jednak możliwe tylko w ciągu 10 dni od dnia zawarcia umowy. O prawie tym musi też informować ta umowa. Jeżeli takiej informacji nie zawiera, konsument może odstąpić od niej później, bo w terminie 10 dni od dnia otrzymania informacji o prawie odstąpienia od umowy. W takim przypadku rezygnacja może nastąpić do końca trzech miesięcy od dnia zawarcia umowy.

Wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy powinien być dołączony do umowy przez kredytodawcę i zawierać jego imię, nazwisko (nazwę) oraz adres zamieszkania (siedziby).

Często jest tak, że świadczenie będące przedmiotem umowy jest spełnione przez kredytodawcę przed upływem terminu do odstąpienia od umowy. Wówczas rezygnacja jest ważna, jeżeli zostanie ono zwrócone kredytodawcy łącznie z oświadczeniem o odstąpieniu od umowy. W przypadku zakupów na raty, kiedy świadczenie zostało wykonane (pieniądze przelane) na rzecz podmiotu, od którego konsument nabył rzecz lub usługę, i między tym podmiotem a kredytodawcą istnieje umowa regulująca zasady udzielania kredytu konsumenckiego na nabycie rzeczy lub usługi, konsument może zrezygnować z kredytu konsumenckiego poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia. Warunki zwrotu świadczenia kredytodawcy określa umowa zawarta między podmiotem, od którego konsument nabył rzecz lub usługę, a kredytodawcą.

Jeśli konsument zdecyduje się jednak na odstąpienie, wtedy kredytodawca musi niezwłocznie zwrócić mu koszty udzielonego kredytu, z wyjątkiem opłaty przygotowawczej oraz pobranych opłat związanych z ustanowieniem zabezpieczenia.

Jeżeli zakupy na raty dokonano na podstawie umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość (np. w sklepie internetowym), to odstąpienie przez konsumenta od tej umowy oznacza również odstąpienie od umowy o kredyt konsumencki.

Kredyt można spłacić przed terminem określonym w umowie. Wcześniejsza spłata jest darmowa, kredytodawca nie może żądać od niej prowizji.

O zamiarze przedterminowej spłaty kredytodawca powinien być powiadomiony najpóźniej na trzy dni przed dokonaniem wcześniejszej spłaty. Taka decyzja oznacza dla kredytobiorcy, że nie musi zapłacić odsetek za okres po spłacie kredytu, a w przypadku kredytu nieoprocentowanego ma on prawo do zmniejszenia zapłaconych kredytodawcy prowizji i opłat proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas korzystania z kredytu.

Rozliczenie kredytodawcy z kredytobiorcą musi nastąpić w ciągu 14 dni od dnia dokonania spłaty.

wyniosła w latach 2007-2008 średnia wysokość kredytu konsumenckiego zaciąganego przez Polaków

@RY1@i02/2010/016/i02.2010.016.185.002a.001.jpg@RY2@

Kredyty konsumenckie zaciągane przez Polaków

Kredytobiorca, który nie spłaca rat, musi liczyć się z wypowiedzeniem umowy. Taki może być skutek, jeżeli nie zapłaci w ustalonych terminach pełnych rat kredytu za co najmniej dwa okresy płatności. Wtedy kredytodawca może wypowiedzieć umowę po uprzednim wezwaniu konsumenta - w trybie określonym w umowie kredytowej - do zapłaty zaległych rat lub ich części. Może na to wyznaczyć termin nie krótszy niż siedem dni od otrzymania wezwania przez konsumenta, pod rygorem wypowiedzenia umowy. Natomiast termin wypowiedzenia umowy nie może być krótszy niż 30 dni.

Naruszenie przez kredytodawcę zasad sporządzania umowy, umieszczania w niej wymaganych danych oraz reguł jej dostarczania, a także ustawowych ograniczeń co do kosztów i opłat związanych z kredytem, oznacza zmianę treści umowy o kredyt konsumencki. Ma to taki skutek, że po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia konsument ma obowiązek zwrócić kredyt, ale bez oprocentowania i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy, w terminie i w sposób ustalony w umowie. Jeżeli umowa nie określa sposobu spłaty kredytu, kredytobiorca musi go zwrócić w równych ratach, płatnych co miesiąc od dnia zawarcia umowy. Jeżeli umowa nie przewiduje terminu spłaty kredytu, konsument ma na jego zwrot pięć lat.

iwona.jackowska@infor.pl