Gmina powinna zapewniać pomieszczenia tymczasowe

Gmina może ponosić wobec właściciela lokalu odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 417 par. 1 kodeksu cywilnego za szkodę wyrządzoną niewskazaniem pomieszczenia tymczasowego.

Sąd Rejonowy wyrokiem zasądził od pozwanej gminy na rzecz powódki określone w wyroku kwoty przyjmując, że pozwana ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 417 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) za szkodę wyrządzoną powódce wskutek niewskazania - w toku egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu mieszkalnego stanowiącego własność powoda - pomieszczenia tymczasowego, do którego dłużnik mógłby zostać przekwaterowany. Sąd stwierdził, że obowiązek wskazania takiego pomieszczenia nakłada na gminę art. 1046 par. 4 kodeksu postępowania cywilnego (dalej k.p.c.). Pozwana gmina zaskarżyła ten wyrok apelacją, zarzucając między innymi naruszenie przepisów przez uznanie, że na gminie ciąży obowiązek odszkodowawczy z tytułu niedostarczenia pomieszczenia tymczasowego. Rozpoznając apelację, Sąd Okręgowy powziął poważne wątpliwości i zapytał Sąd Najwyższy, czy niewskazanie przez gminę w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym opróżnienia lokalu mieszkalnego - pomieszczenia tymczasowego może rodzić po stronie gminy odpowiedzialność odszkodowawczą.

Zgodnie z art. 417 kodeksu cywilnego przesłankami odpowiedzialności są: szkoda, fakt jej wyrządzenia przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej oraz łączący te zdarzenia normalny związek przyczynowy. W ocenie Sądu Najwyższego stwierdzenie poniesienia szkody przez właściciela lokalu w następstwie niewskazania przez gminę pomieszczenia tymczasowego oraz wystąpienia adekwatnego związku przyczynowego między tym zaniechaniem a szkodą nie nastręcza większych trudności. W przypadku niewskazania tymczasowego pomieszczenia wierzyciel (właściciel lokalu) z reguły ponosi szkodę, ponieważ musi tolerować zajmowanie jego lokalu przez osoby nieuprawnione, nie może w dalszym ciągu korzystać z lokalu i pobierać pożytków. Jest też poważnie ograniczony w możliwości dysponowania lokalem.

Problematyczna natomiast pozostaje kwestia, czy zaniechanie przez gminę wskazania pomieszczenia tymczasowego może być kwalifikowane jako zachowanie niezgodne z prawem. Jak podkreślił SN, jej przesądzenie wymaga udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy istnieje norma prawna nakładająca na gminę obowiązek wskazania pomieszczenia tymczasowego. Rozważyć zatem należy, czy źródłem obowiązku gminy wskazania tymczasowego pomieszczenia może być art. 1046 par. 4 k.p.c., gdyż wprowadzone w nim rozwiązanie wywołało wątpliwości leżące u podłoża przedstawionego zagadnienia prawnego. Normatywna treść tego przepisu była już dwukrotnie przedmiotem analizy Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu wyroku z 4 grudnia 2007 r., K 26/05 (OTK-A 2007, z. 11A, poz. 153) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 1046 par. 4 k.p.c., zasadniczo zawiera normę skierowaną do komornika prowadzącego egzekucję obowiązku opróżnienia lokalu służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych; nakazuje też komornikowi wstrzymanie egzekucji do czasu, gdy gmina wskaże dłużnikowi tymczasowe pomieszczenie. Użyty w tym przepisie zwrot "wskaże" - zgodnie z dyrektywami wykładni językowej - należy odczytywać jako obowiązek wyznaczenia tymczasowego pomieszczenia przez gminę. Dodatkowo Trybunał Konstytucyjny uznał, że z obowiązkiem wstrzymania egzekucji skorelowany jest obowiązek gminy dostarczenia dłużnikowi tymczasowego pomieszczenia.

Odmienne stanowisko Trybunał Konstytucyjny zajął w wyroku z 4 listopada 2010 r., K 19/06 (OTK-A 2010, z. 9A, poz.96), odraczając termin utraty mocy obowiązującej tego przepisu o 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku. W ocenie sędziów TK nie pozwala ona na przyjęcie, że gmina ma obowiązek wskazania tymczasowego pomieszczenia, rozumiany jako obowiązek jego zapewnienia, jeśli nie znajdzie go dłużnik ani nie wskaże wierzyciel. Zdaniem Sądu Najwyższego w świetle argumentacji przytoczonej w uzasadnieniach obu powołanych wyroków nie ulega wątpliwości, że ocena, czy istnieje norma przewidująca

obowiązek gminy dostarczenia tymczasowego pomieszczenia eksmitowanemu dłużnikowi nie może być oderwana od treści art. 1046 par. 4 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się pogląd, zgodnie z którym w razie odroczenia - na podstawie art. 190 ust. 3 konstytucji - utraty mocy obowiązującej określonego przepisu, zachowuje on swoją moc przez wskazany w orzeczeniu okres, wobec czego sądy i inne organy państwowe powinny stosować go nadal. Prospektywny skutek orzeczeń odroczonych oznacza także, że do czasu upływu terminu wskazanego w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego nie ma możliwości wznowienia postępowania, z wyjątkiem spraw, w których orzeczenie o niekonstytucyjności normy prawnej zapadło na skutek pytania przedstawionego przez sąd. Rozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy nie miał zatem podstaw do odmowy stosowania art. 1046 par. 4 k.p.c. oraz uchylenia się od dokonania we własnym zakresie oceny skutków uznania tego przepisu za sprzeczny z konstytucją.

Uchwała Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2011 r., sygn. akt III CZP 116/10

Stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego zasługuje na akceptację. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, poza wyjątkiem wynikającym z zawarcia umowy najmu okazjonalnego, eksmisja z lokalu mieszkalnego osoby, która nie uzyskała prawa do lokalu socjalnego lub zamiennego, jest praktycznie niemożliwa. Jeżeli gmina nie zapewni odpowiedniego pomieszczenia tymczasowego, komornik nie jest uprawniony do przeprowadzenia eksmisji.

Problematyka niniejszej sprawy, będąca również przedmiotem ożywionej dyskusji w doktrynie prawniczej, dotyczy uprawnienia do żądania od gminy odszkodowania powstałego wskutek zaniechania gminy w zakresie zapewnienia pomieszczenia tymczasowego, a co za tym idzie braku możliwości przeprowadzenia skutecznej eksmisji. Słusznie Sąd Najwyższy wskazał, iż z obecnie obowiązujących przepisów można wyinterpretować normę prawną, na podstawie której gmina została obowiązana do wskazania i udostępnienia pomieszczenia tymczasowego. W związku z tym, przy wykazaniu wysokości szkody oraz adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy niewypełnieniem obowiązku przez gminę a powstaniem szkody, dochodzenie odszkodowania od gminy na zasadzie art. 417 pra. 1 k.c. jest w pełni zasadne.

@RY1@i02/2011/095/i02.2011.095.207.008a.001.jpg@RY2@

Piotr Woźniak prawnik WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr

Oprac. Hanna Wesołowska