W umowie należy określić wszystkie składniki ceny

Będącej podatnikiem podatku od towarów i usług stronie umowy zamiany, do której ma zastosowanie art. 15 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie przysługuje na podstawie tego przepisu w związku z art. 56 k.c. roszczenie wobec kontrahenta o zapłatę kwoty równej podatkowi od towarów i usług, obliczonemu od wartości świadczenia kontrahenta, jeżeli w umowie nie zastrzeżono zapłaty tej kwoty.

Sąd rejonowy oddalił powództwo R. S. przeciwko gminie o zapłatę 71 940 zł z tytułu części przysługującego mu wynagrodzenia, równej VAT należnemu od wartości jego nieruchomości stanowiących przedmiot zamiany z nieruchomością gminy. Gmina i powód sporządzili protokół uzgodnień w sprawie zamiany nieruchomości. Wartość nieruchomości gminy została w nim określona na 439 200 zł brutto (w tym VAT 79 200 zł, według stawki 22 proc.), a wartość nieruchomości należącej do powoda oraz prawa użytkowania wieczystego nabytego przez niego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej - na kwotę 327 000 zł netto. Z powodu różnicy wartości przedmiotów zamiany, powód miał dopłacić 112 200 zł, w tym VAT: 79 200 zł. Gmina pisemnie poinformowała go, że zbycie na podstawie umowy zamiany nie będzie podlegać opodatkowaniu VAT. Następnie zawarto umowę zamiany nieruchomości. Na jej podstawie gmina nabyła prawo własności oraz użytkowanie wieczyste nieruchomości o łącznej wartości 327 000 zł netto, a powód własność nieruchomości o wartości 439 200 zł brutto (w tym VAT 79 200 zł). Powód wystawił gminie fakturę z tytułu zawartej umowy na kwotę 398 940 zł brutto, w tym 71 940 zł VAT, według stawki 22 proc.

Sąd okręgowy rozpoznając apelację nabrał wątpliwości co do tego, czy w związku z niezastrzeżeniem w umowie zamiany zapłaty VAT przez gminę, jego kwota może być uznana za świadczenie należne powodowi od gminy na podstawie umowy zamiany.

Zdaniem Sądu Najwyższego - w omawianej sprawie należy odróżnić stosunek publicznoprawny, łączący podatnika VAT z organem podatkowym, od stosunku cywilnoprawnego, zachodzącego pomiędzy stronami czynności podlegającej podatkowi VAT. Łączące się z powstaniem stosunku publicznoprawnego opodatkowanie czynności VAT jest uzależnione od jej przynależności do kategorii czynności podlegających VAT (art. 5 ustawy o podatku od towarów i usług) i dokonania jej przez podmiot będący podatnikiem tego podatku (art. 15 u.p.t.u). W razie dokonania czynności podlegającej VAT podatnik obowiązany jest wystawić fakturę stwierdzającą m.in.: wartość towaru lub wykonanej usługi, której dotyczy sprzedaż (w rozumieniu art. 2 pkt 22 u.p.t.u.) bez kwoty podatku, tj. wartość sprzedaży netto, kwotę podatku od sumy wartości sprzedaży netto i wartość sprzedaży wraz z kwotą podatku, tj. wartość sprzedaży brutto.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o cenach dotyczącym stosunku cywilnoprawnego, zachodzącego pomiędzy stronami czynności podlegającej VAT, w cenie uwzględnia się VAT, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów dostawa towaru lub wykonanie usługi (tu sprzedaż) podlega obciążeniu VAT. Jeżeli umowa jest czynnością podlegającą VAT, uzgodniona przez strony cena jest - w braku odmiennych ustaleń - ceną brutto. Dotyczy to także umowy zamiany. Jeżeli strony określiły w niej kwotowo wartość przedmiotów swych świadczeń, ale nie zastrzegły, że kontrahent strony będącej podatnikiem obowiązany jest uiścić jej sumę odpowiadającą VAT, obliczonemu od wartości przedmiotu świadczenia podatnika określonej zgodnie z art. 29 ust. 3 u.p.t.u., powołany przepis nie może być podstawą do dochodzenia przez podatnika od kontrahenta kwoty podatku obliczonej od wspomnianej wartości. Jego znaczenie w takim przypadku ogranicza się do stosunku publicznoprawnego między podatnikiem a organem podatkowym.

Zgodnie z art. 15 u.g.n., nieruchomość stanowiąca własność SP lub jednostki samorządu terytorialnego może być zamieniona na nieruchomość stanowiącą własność osoby fizycznej lub osoby prawnej, z zastrzeżeniem, że w razie nierównej wartości zamienianych nieruchomości konieczna jest dopłata w wysokości różnicy wartości zamienianych nieruchomości. Zdaniem SN przepis ten nie ma związku z przepisami VAT, co czyni określenie na jej podstawie w związku z art. 56 k.c. skutków zawartej umowy zamiany w zakresie dotyczącym ponoszenia kosztów należnego VAT w związku z jej wykonaniem kwestią całkowicie bezprzedmiotową.

Oprac. Teresa Siudem

@RY1@i02/2011/056/i02.2011.056.210.008a.001.jpg@RY2@

Tomasz Olkiewicz radca prawny, partner ,MDDP Sobońska Olkiewicz i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych

Przedmiotowa uchwała dotyczy istotnego zagadnienia relacji między prawem podatkowym a treścią czynności prawnej. Strony działając w oparciu o zasadę swobody umów określają wartość (cenę) wzajemnych świadczeń oraz określają wszystkie elementy ceny. Kontrahenci mogą określić cenę na kwotę brutto bądź netto z zastrzeżeniem, że zostanie do niej naliczony należny podatek VAT. Bez takiego zastrzeżenia umownego wartość pieniężna wyrażona w umowie zamiany, niezależnie od określenia jej jako brutto czy jako netto będzie potraktowana jako całkowita kwota należna z tytułu tej umowy. Tezę tę potwierdza ustawowa definicja ceny określona w ustawie o cenach, zgodnie z którą w cenie uwzględnia się ewentualny podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy. Z uchwałą SN należy się w pełni zgodzić. Ustawa o podatku od towarów i usług stanowi źródło obowiązku podatkowego, natomiast nie reguluje kwestii rozliczeń między stronami umowy. Źródłem obowiązku zapłaty dodatkowego wynagrodzenia odpowiadającego kwocie zobowiązania VAT od umowy zamiany może być jedynie sama umowa. W braku stosownego zastrzeżenia umownego, żądanie zapłaty dodatkowej kwoty odpowiadającej zobowiązaniu VAT, jest nieuzasadnione. W konkretnym stanie faktycznym, można się zastanowić, czy gmina będąca drugą stroną umowy nie powinna ponieść odpowiedzialności za wprowadzenie w błąd kontrahenta. Informacja pisemna uzyskana od gminy o rzekomym braku obowiązku zapłaty VAT od umowy zamiany okazała się nieprawdziwa. Źródłem ewentualnej odpowiedzialności gminy może być jednak w takiej sytuacji roszczenie o naprawienie szkody, a nie roszczenie o zapłatę dodatkowej kwoty VAT nieprzewidzianej w umowie.