Czy nowelizacja k.p.c. wpłynęła na proces wekslowy

Obowiązująca od 3 maja br. nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) z 16 września 2011 r., dokonała - oprócz wielu innych, nieraz dość kontrowersyjnych zmian, ingerujących w ustalone od lat instytucje procedury cywilnej - m.in. skreślenia z ustawy procesowej regulacji ogólnych odnoszących się do postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych. Posunięcie to niejako mimochodem i w sposób prima facie niewidoczny dotyka procesu wekslowego. Wydaje się to o tyle niefortunne, że - jak była już o tym mowa (Weksel jednorazowego użytku, DGP nr 2 z 3 stycznia 2012 r.) - inne ze zmian w regulacjach niemających stricte wekslowego charakteru (ściślej: w regulaminie urzędowania sądów powszechnych) doprowadziły już wcześniej do dokonania zasadniczego wyłomu w sposobie korzystania z weksla jako skutecznego instrumentu zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych.

Wskazać mianowicie należy, iż wraz ze skreśleniem z art. 479¹ - 479²⁷ k.p.c. usunięto z ustawy procesowej m.in. art. 479⁴ par. 3, wyłączający stosowanie dyspozycji art. 479²¹ par. 1 k.p.c. w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu gospodarczym. W praktyce oznaczało to, iż w stosunkach między przedsiębiorcami dopuszczalne było wydawanie nakazów zapłaty w postępowaniu nakazowym również wtedy, gdy nakazu nie dało się doręczyć na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Jako że możliwość skorzystania z postępowania nakazowego jest bardzo dużą zaletą procesów wekslowych, nie sposób nie dostrzec, iż przedmiotowa zmiana wpłynie ujemnie na pozycję prawną wekslobiorców. Dotąd, podmiot korzystający z zabezpieczenia wekslowego w obrocie międzynarodowym, mógł skutecznie (vide art. 492 par. 3 k.p.c.) i stosunkowo tanim kosztem (korzystając z dyspozycji art. 19 ust. 2 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) zabezpieczyć swoje wierzytelności wobec kontrahentów zagranicznych. Truizmem jest stwierdzenie, iż w realiach obrotu międzynarodowego - chociażby z powodów kosztów transakcyjnych i ryzyk związanych z różnicami językowymi oraz prawnymi - pozyskanie skutecznego instrumentu zabezpieczenia wierzytelności ma dla przedsiębiorców istotne znaczenie.

Co więcej, wspomnieć należy, że analiza uzasadnienia ustawy nowelizującej k.p.c. nie uprawnia do jednoznacznego stwierdzenia, iż wolą prawodawcy było osłabienie wartości weksla jako zabezpieczenia wierzytelności w obrocie międzynarodowym. Mowa tam co prawda o braku merytorycznych podstaw dla utrzymywania odrębnych regulacji procesowych dla postępowań obustronnie profesjonalnych (co, nota bene, również jest kwestią dyskusyjną). Wydaje się jednak, iż twierdzenia tego - niezależnie od faktu, iż stosowne regulacje usytuowane były właśnie w przepisach skreślonych unormowań ogólnych postępowania w sprawach gospodarczych - nie można automatycznie utożsamiać ze stępieniem jednego z zębów weksla jako zabezpieczenia wierzytelności w obrocie międzynarodowym.

Co za tym idzie de lege ferenda pod rozwagę poddać warto możliwość przywrócenia omawianego unormowania, choćby w ramach art. 492¹ k.p.c., np. poprzez powiązanie wyłączenia stosowania par. 1 powołanego przepisu z kwalifikacją sprawy jako gospodarczej, podlegającej kognicji sądów gospodarczych zgodnie z postanowieniami ustawy z 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz.U. nr 33, poz. 175 z późn. zm.).

@RY1@i02/2012/132/i02.2012.132.21500020d.802.jpg@RY2@

Jacek Kołacz ekspert prawa gospodarczego

Jacek Kołacz

ekspert prawa gospodarczego