Siedziba w Warszawie, praca w Kielcach, a gdzie pozew

Zasadniczym przepisem regulującym właściwość sądu w sprawach pracowniczych jest art. 461 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.). Przepis ten przewiduje, że powództwo w sprawach z zakresu prawa pracy może być wytoczone:

wbądź przed sąd właściwości ogólnej pozwanego,

wbądź przed sąd, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana,

wbądź też przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy.

Przepis ten ustanawia właściwość miejscową przemienną sądu w sprawach pracowniczych, ułatwiając powodowi dochodzenie roszczeń. Może on wybrać sąd najbardziej dogodny dla niego ze względu na jego miejsce zamieszkania lub ten sąd, do którego jest mu najłatwiej dojechać.

Przy czym możliwość wyboru sądu właściwego miejscowo przysługuje zarówno pracownikowi, jak i pracodawcy w zależności od tego, który z nich jest powodem. [przykład]

Są wyjątki

Dla określenia, w którym sądzie powinna toczyć się sprawa, istotne znaczenie ma też właściwość rzeczowa. Określa ona, który sąd powinien rozpoznawać sprawy w pierwszej instancji. Ustawodawca przewidział bowiem, że choć zasadniczo w pierwszej instancji sprawy powinny rozpoznawać sądy rejonowe, to jednak w pewnych kategoriach spraw właściwy jest sąd okręgowy. Sprawy te zostały wymienione w art. 17 k.p.c. Przepis ten przewiduje, że do właściwości sądów okręgowych należą m.in. sprawy: o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oraz sprawy o prawa majątkowe (np. o zapłatę wynagrodzenia), w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych.

Z kolei wyjątkiem od tej zasady jest art. 461 par. 1¹ k.p.c., w myśl którego do właściwości sądów rejonowych, bez względu na wartość przedmiotu sporu, należą sprawy z zakresu prawa pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy, a także sprawy dotyczące kar porządkowych i świadectwa pracy oraz roszczenia z tym związane. Zatem w tych kategoriach spraw właściwy w pierwszej instancji będzie sąd rejonowy, choćby powód dochodził zapłaty kwoty przewyższającej 75 tys. zł.

Na zgodny wniosek

Niezależnie od powyższych przepisów sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych, jeżeli przemawiają za tym względy celowości. Postanowienie w tym przedmiocie może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem sądu przekazującego (art. 461 par. 3 k.p.c.). Zatem jeśli w toku procesu strony doją do wspólnego wniosku, że bardziej byłby dla nich dogodny inny sąd niż ten właściwy według ustawy, to mogą złożyć w sądzie zgodny wniosek o przekazanie sprawy do innego sądu. Sąd ocenia wówczas, czy taki wniosek jest uzasadniony, i w razie jego uwzględnienia przekazuje sprawę do innego sądu. [przykład]

Zdaniem SN

W sprawach pracowniczych nie ma możliwości ustalenia w umowie innej właściwości sądu, niż to wynika z przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Wskazywał na to wyraźnie Sąd Najwyższy w postanowieniu z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II PZP 1/13 (LEX nr 1438647). SN podkreślał, że za niedopuszczalnością zawierania w stosunkach pracy umowy o właściwość sądu przemawia uregulowana w sposób odmienny niż w zwykłym postępowaniu cywilnym możliwość modyfikacji właściwości miejscowej w sprawach pracowniczych zgodnie z art. 461 par. 3 k.p.c. Taka regulacja jest też wyrazem ochronnej funkcji prawa procesowego w sprawach z zakresu prawa pracy mającej zabezpieczać szczególne ułatwienia przewidziane na rzecz pracowników. Oznacza to, że firma nie ma możliwości np. w umowie o pracę skutecznego określenia właściwości sądu w sposób odmienny od regulacji art. 461 k.p.c.

PRZYKŁAD

Z Krakowa do Sandomierza

Pani Alicja zamieszkała w Krakowie była zatrudniona przez spółdzielnię mającą siedzibę w Lublinie, która w Krakowie miała swoją filię. Ponieważ pracodawca nie wypłacił jej dodatku za pracę w nocy, pani Alicja złożyła pozew o zapłatę do sądu w Krakowie. W toku procesu strony uznały jednak, że bardziej dogodny byłby dla nich sąd w Sandomierzu, i złożyły zgodny wniosek o przekazanie sprawy do tego sądu. W jego uzasadnieniu wskazywały, że tam zamieszkuje większość świadków, których należałoby wezwać na rozprawę, a ponadto pani Alicja podjęła tam nową pracę. Sąd w Krakowie uwzględnił ten wniosek i postanowieniem przekazał sprawę ze względów celowościowych do sądu w Sandomierzu.

@RY1@i02/2014/216/i02.2014.216.21700110c.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 461 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.).