Stworzono zachęty dla przedsiębiorców do polubownego załatwiania sporów

Obecnie brakuje odpowiednich zachęt do korzystania z polubownych metod rozwiązywania sporów. W rezultacie przedsiębiorcy ponoszą znaczne koszty, ponieważ dochodząc swoich racji, muszą zazwyczaj uczestniczyć w długotrwałych postępowaniach sądowych. Aby temu zaradzić 10 września 2015 r. uchwalono ustawę o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem polubownych metod rozwiązywania sporów. Ten nowy akt prawny został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 13 października 2015 r., poz. 1595. Ustawa została przygotowana przez Ministerstwo Gospodarki we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości. Wejdzie natomiast w życie z początkiem przyszłego roku.

Autorzy nowych rozwiązań wyrażają przekonanie, że wybór polubownego sposobu rozwiązania konfliktu powinien stać się realną i atrakcyjną alternatywą wobec skierowania sprawy do sądu powszechnego. Oczekuje się, że gdy zaczną być stosowane nowe regulacje, to zmniejszy się liczba spraw kierowanych do sądów. Dzięki temu dojdzie do skrócenia czasu trwania postępowań sądowych, a także obniżenia kosztów procesów.

Sąd pomoże

Jakie zatem nastąpią najważniejsze zmiany dotyczące mediacji? Otóż wprowadzony będzie obowiązek informowania w pozwie, czy strony - czyli również zaangażowani w spór przedsiębiorcy - podjęły próbę polubownego rozwiązania takiego sporu przed skierowaniem sprawy do sądu. W przypadku gdy nie podjęto takiej próby, to powód powinien wyjaśnić przyczyny. To ma uświadomić stronom, że każdy spór powinien zostać poprzedzony oceną, czy sprawa może zostać zakończona polubownie. Ma również ułatwić sędziemu podjęcie decyzji o skierowaniu stron do mediacji w toku postępowania sądowego.

Równocześnie wzmocniony zostanie obowiązek informowania przez sąd o możliwości skierowania sprawy do mediacji, szczególnie na wstępnym etapie postępowania. Ponadto w nowych przepisach uwydatniono też obowiązek sędziego do dokonania oceny, czy dana sprawa może zostać rozwiązana poprzez mediację. Sędzia będzie mógł nakazać stronom wzięcie udziału w spotkaniu informacyjnym, na którym uzyskają informację na temat mediacji, albo wezwać strony na posiedzenie niejawne. Istotne jest to, że sąd będzie mógł skierować np. uczestniczących w sporze przedsiębiorców do mediacji na każdym etapie sprawy, a także więcej niż raz w toku postępowania,

Nastąpi uporządkowanie kwestii proceduralnych dotyczących mediacji: strony uzyskają pierwszeństwo przy wyborze mediatora, mediator będzie mógł zapoznać się z aktami sprawy zaraz po przystąpieniu stron do mediacji, dane kontaktowe stron sąd przekaże mediatorowi w jak najkrótszym czasie. Mediacja będzie mogła zostać wyznaczona na okres do trzech miesięcy.

Niezwykle istotne jest stworzenie systemu zachęt finansowych dotyczących kosztów sądowych. Otóż wniosek o zatwierdzenie ugody pozasądowej zawartej przed mediatorem zostanie zwolniony od opłaty sądowej. Jeżeli zaś do zawarcia ugody dojdzie przed rozpoczęciem rozprawy, to sąd zwróci stronom całość uiszczonej opłaty sądowej,

Ponadto sąd uzyska możliwość obciążenia strony, która w sposób oczywiście nieuzasadniony odmówiła poddania się mediacji, częścią kosztów powstałych na skutek zdecydowanie nagannego i nielojalnego zachowania strony względem sądu lub przeciwnika procesowego.

Przewidziano również rozwiązania, które mają na celu zwiększenie skali wykorzystania arbitrażu jako alternatywnej metody rozwiązywania sporów. Temu ma służyć wprowadzenie jednoinstancyjności prowadzonych w sądach powszechnych spraw o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroków zagranicznych sądów polubownych oraz postępowań ze skarg o uchylenie wyroku sądu polubownego (tzw. postępowania postarbitrażowe). Skrócono również termin na wniesienie skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego z trzech do dwóch miesięcy.

Rozliczenia podatkowe

Przedsiębiorcy powinni także zwrócić uwagę na zmiany w rozliczeniach związanych z podatkiem dochodowym. Otóż przyjęto rozwiązanie, że rozliczenia faktury korygującej i innych dokumentów korygujących w zakresie korekty przychodu oraz kosztów uzyskania przychodów (korekta podstawy opodatkowania w PIT i CIT) będą odbywały się w bieżącym okresie rozliczeniowym. Brak kłopotliwego i pracochłonnego korygowania zeznań podatkowych z lat poprzednich i zapłaty powstałych wskutek tego zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę (w przypadku zmniejszenia kosztów lub zwiększenia przychodów) oraz brak konieczności zapłaty odsetek od zaliczek na podatek dochodowy (w przypadku zmniejszenia kosztów lub zwiększenia przychodów tego samego roku podatkowego) uproszczą rozliczenia podatkowe przedsiębiorców. Skorzystają na tym również ci, którzy będą korygować przychody i koszty uzyskania przychodu w wyniku zawartej ugody. Zmiany będą również korzystne ze względu na brak konieczności zmiany sprawozdań finansowych, a także remanentu, czyli spisu z natury.

Krzysztof Tomaszewski

 krzysztof.tomaszewski@infor.pl