Czy wójt w okresie przedemerytalnym podlega ochronie

Ostatnio głośno było w mediach o sprawie wójta gminy Markuszów, który zakwestionował przed sadem pracy obniżenie przez rade gminy swojej pensji. Zainteresował nas watek prawny tego procesu, dlatego postanowiliśmy go przeanalizować. I słusznie, bo jak się okazało przepisy nie sa precyzyjne. Zacznijmy od początku. Spór w orzecznictwie dotyczy, tego, czy organ stanowiący może w trakcie kadencji obniżyć tak ustalone wynagrodzenie. Jeżeli tak czy musi to być zgodne oświadczenie woli. Kwestii tych nie regulują ani ustawa o samorządzie gminnym, ani ustawa o pracownikach samorządowych.

Obniżka pensji w trakcie kadencji

Jeżeli do rady gminy należy ustalenie wysokości wynagrodzenia wójta, to do niej należy również zmiana wysokości. Odebranie radzie gminy kompetencji ustalania wynagrodzenia dla pracownika samorządowego przez zmianę tego wynagrodzenia w zależności od ilości i jakości świadczonej przez niego pracy podważałoby ustalone jej kompetencje - orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 marca 2010 r. (sygn. akt II OSK 14/10). Sprawa dotyczyła wójta gminy Markuszów w Lubelskiem.

Rada gminy w trakcie kadencji obniżyła zarobki włodarza z kwoty 7680 do 4200 zł. Wojewoda uchwałę tę zaskarżył do lubelskiego sądu administracyjnego. Zdaniem wojewody ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 2008 r., nr 223, poz. 1458 z późn. zm.), jako unormowanie szczególne w stosunku do kodeksu pracy, nie reguluje trybu zmiany stosunku pracy (wynagrodzenia) pracownika zatrudnionego na podstawie wyboru. W takiej sytuacji ma zastosowanie ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.), o czym przesądza art. 43 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych. Na obniżenie pensji w ocenie wojewody potrzebna była zgoda wójta. Zgodnie bowiem z art. 11 k.p. nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika w formie pisemnej.

Niepotrzebna aprobata

Lubelski sąd w wyroku z 22 września 2009 r. (sygn. akt III SA/Lu 396/09) nie podzielił poglądu wojewody. Stwierdził, że obniżenie pensji włodarza gminy następuję w formie jednostronnej czynności rady gminy. A zatem skoro czynność ta ma charakter pisemny (zaprotokołowana uchwała rady gminy), to wymóg zachowania formy pisemnej dla (jednostronnej w tym przypadku) czynności zmiany warunków pracy na piśmie jest spełniony.

Wyrok ten wojewoda zaskarżył do II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest bezzasadna i utrzymał w mocy wyrok lubelskiego sądu. W orzeczeniu powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2008 r. (II PK 330/07, OSNP 2009/21-22/278), NSA wskazał, że art. 11 k.p. dotyczy swobody nawiązywania stosunku pracy, a więc odnosi się wyłącznie do fazy nawiązywania stosunku pracy, a nie do modyfikacji już wcześniej nawiązanego takiego stosunku. Nie można więc zarzucić radzie gminy, że obniżyła pensję wójtowi bez jego zgody.

Wyrok NSA w sprawie wójta gminy Markuszów jest jeszcze jednym głosem za możliwością obniżenia pensji włodarza bez potrzeby wzajemnej akceptacji nowych warunków wynagradzania.

Warunki wynagradzania sprawdzi sąd

Uchwała rady gminy dotycząca wynagrodzenia wójta podlega badaniu przez sąd pracy co do zgodności z przepisami płacowymi o charakterze gwarancyjnym. Wynagrodzenie ustalone przez radę gminy nie może być niższe od minimalnych stawek określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz.U. nr 50, poz. 398 z późn. zm.) oraz w kontekście ewentualnego naruszenia przepisów o zakazie dyskryminacji oraz równym traktowaniu pracowników w zatrudnieniu. Tak stwierdził lubelski sąd w sprawie obniżki zarobku włodarza gminy Markuszów.

Wójt idąc tym tropem zaskarżył uchwałę do sądu pracy i wygrał. Zarzucił on radzie dyskryminację (jest w wieku przedemerytalnym). Sąd pracy przyznał mu rację. Dlatego na podstawie art. 18 par. 3 k.p. uznał, że postanowienia umów o pracę i innych aktów, na podstawie których powstaje stosunek pracy, naruszające zasadę równego traktowania w zatrudnieniu są nieważne. Zamiast takich postanowień stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy, a w razie braku takich przepisów - postanowienia te należy zastąpić odpowiednimi postanowieniami niemającymi charakteru dyskryminacyjnego. Dlatego nakazał wyrównać wójtowi różnicę pensji o kwotę, jaką by otrzymywał, gdyby rada nie obniżyła mu poborów. Wyrok jest prawomocny, nie było do niego uzasadnienia pisemnego.

Wątpliwości ekspertów

Wyrok ten może stanowić podstawę do kolejnych wątpliwości, czy można obniżyć pensję włodarzowi w wieku przedemerytalnym. Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wieku przedemerytalnym podlega ochronie. Podwładnego, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, nie tylko nie można zwolnić z pracy, ale także nie można mu wypowiedzieć warunków zatrudnienia, w tym odnoszących się do wysokości płacy (por. art. 39 w związku z art. 42 par. 1 k.p.). Wypadki, kiedy można zmienić pracownikowi otrzymywaną płacę, określa art. 43 k.p.

Stosunek pracy wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jest stosunkiem pracy z wyboru. A to z kolei oznacza i orzecznictwo sądów jest co do tego zgodne - że nie stosuje się do niego przepisów kodeksu pracy o wypowiadaniu warunków pracy i płacy (art. 42 i 43 k.p.).

- Jeden z podstawowych argumentów za przyjęciem poglądu o niedopuszczalności stosowania art. 42 k.p. dotyczącego wypowiadania warunków pracy do pracowników z wyboru jest taka, że ich stosunek nie może być rozwiązany w trakcie trwania mandatu (art. 73 par. 2 k.p.) - wskazuje Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu.

Odmowa przyjęcia przez wójta nowych warunków wynagrodzenia nie stanowi zatem przesłanki wygaśnięcia mandatu.

Nie ma więc do nich zastosowania art. 39 k.p., ponieważ przy wymówieniu im wysokości płacy rada gminy nie musi włodarzowi w trybie art. 42 k.p. wręczyć wypowiedzenia zmieniającego. Zatem wójt (burmistrz, prezydent miasta) w okresie przedemerytalnym nie podlega ochronie.

- Skoro obniżenie wójtowi wynagrodzenia nie odbywa się w drodze wypowiedzenia warunków płacy, to już tylko z tego względu nie powinny w stosunku do niego znaleźć zastosowania przepisy o ochronie przed takim wypowiedzeniem z uwagi na wiek - polemizuje z wyrokiem sędzia Rafał Krawczyk.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl