Kodeks wyborczy (część V)

z 5 stycznia 2011 r. (Dz.U. nr 21, poz. 112 ze zm.)

Przypisy publikujemy na końcu

Dział II. Organy wyborcze

Rozdział 1. Przepisy ogólne

§ 1. Stałymi organami wyborczymi są Państwowa Komisja Wyborcza oraz komisarze wyborczy.

§ 2. Organami wyborczymi powoływanymi w związku z zarządzonymi wyborami są odpowiednio okręgowe, rejonowe i terytorialne komisje wyborcze oraz obwodowe komisje wyborcze.

§ 3. Terytorialnymi komisjami wyborczymi są wojewódzkie, powiatowe i gminne komisje wyborcze.

§ 4. Właściwość rzeczową oraz miejscową komisji wyborczych, o których mowa w § 2 i 3, określają przepisy szczególne kodeksu.

●Komentowany przepis określa w sposób enumeratywny właściwe organy wyborcze. Wynika z niego, że stałymi organami wyborczymi są Państwowa Komisja Wyborcza oraz komisarze wyborczy. Organami, które są powoływane w związku z zarządzonymi wyborami, są właściwe okręgowe, rejonowe, terytorialne i obwodowe komisje wyborcze. Komisje te powoływane są każdorazowo do przeprowadzanych wyborów. Innym słowy, oznacza to, że są one powoływane na ściśle określony czas. W konsekwencji uprawnienia poszczególnych komisji wygasają wraz z zakończeniem wyborów do których zostały one powołane[1].

●Przepisy k.w. nie określają kadencji PKW. Zgodnie z przepisami jej członkowie powoływani są do czasu wystąpienia przesłanek wygaśnięcia członkostwa[2]. Z kolei komisarze wyborczy powoływani są na 5-letnią kadencję[3]. PKW jako najwyższy organ wyborczy zakresem swojego działania obejmuje szczebel centralny, a komisarze wyborczy - określony teren[4].

●Rolę, znaczenie oraz zakres działań okręgowych, rejonowych, terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych określają dalsze przepisy k.w.[5].

●Od strony historycznej należy zwrócić uwagę, że funkcjonowanie, jak również zadania Państwowej Komisji Wyborczej oraz pozostałych organów wyborczych do czasu wejścia w życie k.w. regulowane było przez kilka aktów. Niezależnie od tego należy podkreślić, że najwyższy organ wyborczy jakim jest Państwowa Komisja Wyborcza nie jest organem konstytucyjnym. Gwarancję niezawisłości i najwyższego profesjonalizmu mają gwarantować zasady wyboru jej członków - sędziów [6]. Podobnie gwarancje dla niezależności i niezawisłości pozostałych organów wyborczych dają również zasady ich powoływania. I tak komisarze wyborczy są powoływani na 5-letnią kadencję, jednak mogą być wybierani ponownie bez ograniczeń liczby kadencji, nie dłużej jednak niż do ukończenia 70. roku życia. Podobnie też organy wyborcze niższego szczebla powoływane są spośród sędziów przez Państwową Komisje Wyborczą. Chodzi tutaj o osoby zasiadające w rejonowych komisjach wyborczych. Inaczej jednak jest w przypadku pozostałych organów wyborczych: terytorialnych komisji wyborczych w wyborach samorządowych i powoływanych we wszystkich wyborach obwodowych komisji wyborczych. Jak czytamy w raporcie na temat Państwowej Komisji Wyborczej przygotowanym przez Instytut Spraw Publicznych[7], "to właśnie sposób powoływania terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych budzi najwięcej kontrowersji, gdy chodzi o ich niezależność. W komisjach gminnych i obwodowych ich członkowie pochodzą spośród osób zgłaszanych przez pełnomocników wyborczych komitetów wyborczych. Dodatkowo, w przypadku obwodowych komisji wyborczych ich przewodniczącymi są osoby wskazane przez wójta spośród pracowników samorządowych. Szczególnie w przypadku wyborów samorządowych można mieć wątpliwości co do ich niezależności. Z kolei formalnie gwarantujący "równowagę sił" w komisji dobór poprzez nominacje komitetów wyborczych powoduje w praktyce rozmaite patologie(...)".

§ 1. Można być członkiem tylko jednej komisji wyborczej. Nie mogą być członkami komisji kandydaci w wyborach, pełnomocnicy wyborczy, pełnomocnicy finansowi oraz mężowie zaufania.

§ 2. Członkostwo w komisji wyborczej wygasa z dniem podpisania zgody na kandydowanie w wyborach bądź objęcia funkcji pełnomocnika lub męża zaufania, o których mowa w § 1.

§ 3. Członkowie komisji wyborczej nie mogą prowadzić agitacji wyborczej na rzecz poszczególnych kandydatów oraz list kandydatów.

●Komentowany przepis określa ogólne zasady związane z członkostwem w jakiejkolwiek komisji wyborczej.

●Komentowany przepis gwarantuje bezstronność członków organów wyborczych odpowiedzialnych za właściwe przeprowadzenie wyborów. Wystąpienie bowiem jakiejkolwiek sytuacji określonej w par. 2 skutkuje automatycznym wygaśnięciem mandatu członka komisji.

●Paragraf 3 komentowanego przepisu wprowadza, jak się wydaje, oczywiste i wynikające z podstawowych zasad obiektywizmu i konstytucyjnej gwarancji niezależności wyborów zakazy obowiązujące wszystkich członków komisji wyborczych. Złamanie, choćby potencjalne, określonego zakazu nie jest jednak obarczone żadnym negatywnym, poza reputacyjnym, skutkiem.

§ 1. Członkom komisji wyborczych przysługują:

1) diety oraz zwrot kosztów podróży i noclegów;

2) zryczałtowane diety za czas związany z wykonywaniem zadań członka komisji w przypadku członków okręgowych, rejonowych i terytorialnych komisji wyborczych oraz za czas związany z przeprowadzeniem głosowania oraz ustaleniem wyników głosowania w przypadku członków obwodowych komisji wyborczych.

§ 2. W przypadku gdy członek okręgowej, rejonowej lub terytorialnej komisji wyborczej nie brał udziału we wszystkich posiedzeniach komisji, przysługująca mu dieta, o której mowa w § 1 pkt 2, ulega obniżeniu proporcjonalnie do liczby posiedzeń komisji, w których nie brał udziału.

§ 3. Członkom Państwowej Komisji Wyborczej, a także przewodniczącym okręgowych i rejonowych komisji wyborczych, którzy pełnią funkcje z urzędu jako komisarze wyborczy, nie przysługują zryczałtowane diety, o których mowa w § 1 pkt 2.

§ 3a. Przepis § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio do członków Państwowej Komisji Wyborczej oraz komisarzy wyborczych.

§ 4. Członkowi obwodowej lub terytorialnej komisji wyborczej w związku z wykonywaniem zadań przysługuje do 5 dni zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz uprawnień ze  stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia.

§ 5. Osoby wchodzące w skład komisji wyborczych korzystają z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych i ponoszą odpowiedzialność jak funkcjonariusze publiczni.

§ 6. Członkom komisji wyborczych przysługuje na podstawie przepisów ustawy z 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz.U. Nr 199, poz. 1674, z późn. zm.) zaopatrzenie z tytułu wypadku przy wykonywaniu zadań tych komisji.

§ 7. Państwowa Komisja Wyborcza, określi, w drodze uchwały:

1) wysokość oraz szczegółowe zasady, na których przysługują diety, zwrot kosztów podróży i noclegów oraz zryczałtowane diety, o których mowa w § 1,

2) warunki obniżania wysokości diet członków komisji wyborczych w przypadku nieuczestniczenia w wykonywaniu części zadań komisji,

3) sposoby dokumentowania dni zwolnienia od pracy, o których mowa w § 4

- biorąc pod uwagę zakres obowiązków członków komisji wyborczych.

●Komentowany przepis określa uprawnienia i należne świadczenia przysługujące członkom komisji wyborczych. Przewidziana w przepisie dieta stanowi swoistego rodzaju wynagrodzenie za pracę wykonane przez członków w poszczególnej komisji, przede wszystkim w dniu wyborów.

●Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych[8] diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 2280 zł są wolne od podatku dochodowego.

●Państwowa Komisja Wyborcza wykonując dyspozycję wynikającą z par. 7 komentowanego przepisu, podjęła 14 marca 2011 r. uchwałę w sprawie należności pieniężnych przysługujących członkom komisji wyborczych i osobom powołanym w skład inspekcji w wyborach do Sejmu RP i do Senatu RP, prezydenta RP i Parlamentu Europejskiego oraz sposobu dokumentowania dni zwolnienia od pracy[9]. Zgodnie z przytoczoną uchwałą członkom komisji, w związku z udziałem w pracach komisji w kraju, przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży i noclegów, na zasadach określonych w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej[10], w przepisach dotyczących podróży krajowej, z uwzględnieniem zmian wynikających z uchwały. Zmiana, o której mowa powyżej, sprowadza się przede wszystkim do ustalenia wysokości diety określonej w przepisach k.w. w wysokości jej półtorakrotności przewidzianej w powołanych wyżej przepisach. Niezależnie od tego dieta nie przysługuje członkom obwodowych komisji wyborczych za czas związany z przeprowadzeniem głosowania i ustaleniem wyników głosowania. Dodatkowo w świetle uchwały należy zauważyć, że członkom komisji, w związku z udziałem w pracach tych komisji, przysługuje zwrot kosztów przejazdów i dojazdów publicznymi środkami komunikacji. W uzasadnionych zaś przypadkach, związanych w szczególności z brakiem możliwości przejazdu lub dojazdu publicznymi środkami komunikacji, członkom komisji przysługuje zwrot kosztów przejazdu innymi środkami transportu zbiorowego lub, za zgodą przewodniczącego komisji, własnym samochodem osobowym, motocyklem lub motorowerem według stawek określonych w przepisach.

●Wydanie zgody, o której mowa wyżej, wymaga stosownego porozumienia przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej z szefem Krajowego Biura Wyborczego bądź przewodniczącego okręgowej, rejonowej lub obwodowej komisji wyborczej z dyrektorem właściwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego. Zgodnie z uchwałą członkom okręgowych, rejonowych i obwodowych komisji wyborczych przysługuje zryczałtowana dieta za czas związany z wykonywaniem czynności w następującej wysokości:

1) dla członków okręgowych komisji wyborczych:

a) w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej - 500 zł,

b) w wyborach prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej - 380 zł,

c) w wyborach do Parlamentu Europejskiego - 400 zł,

2) dla członków rejonowych komisji wyborczych - 250 zł,

3) dla przewodniczących obwodowych komisji wyborczych - 200 zł,

4) dla zastępców przewodniczących obwodowych komisji wyborczych - 180 zł,

5) dla członków obwodowych komisji wyborczych - 160 zł.

W świetle uchwały zryczałtowana dieta nie przysługuje, jeżeli członek komisji wyborczej nie uczestniczył w wykonywaniu swoich obowiązków. Należy również podkreślić, że w przypadku gdy członek okręgowej lub rejonowej komisji wyborczej nie uczestniczył w posiedzeniu lub posiedzeniach danej komisji, wysokość zryczałtowanej diety jest obniżana proporcjonalnie do liczby odbytych posiedzeń komisji. W takiej sytuacji wysokość diety oblicza się przez podzielenie stosownej kwoty przez liczbę wszystkich odbytych przez komisję posiedzeń, a następnie mnoży się otrzymany iloraz przez liczbę posiedzeń komisji, w których dany członek komisji uczestniczył. Podstawą wypłaty i ustalenia wysokości zryczałtowanej diety jest pisemne potwierdzenie udziału w czynnościach wystawione przez przewodniczącego albo, z jego upoważnienia, przez zastępcę przewodniczącego właściwej komisji.

●Uchwała nakłada również na członków obwodowych komisji wyborczych zamierzających skorzystać ze zwolnienia od pracy w związku z wykonywaniem zadań, o których mowa w par. 4 komentowanego przepisu, pewne obowiązki. W takim przypadku są oni zobowiązani, co najmniej na trzy dni przed przewidywanym terminem nieobecności w pracy, uprzedzić w formie pisemnej pracodawcę o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności w pracy, a następnie, nie później niż następnego dnia po upływie okresu nieobecności w pracy, dostarczyć pracodawcy zaświadczenie usprawiedliwiające nieobecność w pracy wykonywaniem zadań w komisji. Zaświadczenie to powinno zawierać:

1) imię i nazwisko osoby wchodzącej w skład danej komisji wyborczej,

2) wskazanie podstawy prawnej zwolnienia od pracy,

3) przyczynę i czas nieobecności w pracy.

Omawiane zaświadczenie musi być również opatrzone pieczęcią obwodowej komisji wyborczej i podpisane przez przewodniczącego danej komisji, a dla przewodniczącego komisji - przez zastępcę właściwej komisji wyborczej. Samo zaświadczenie jest sporządzane w dwóch egzemplarzach, z których jeden otrzymuje zainteresowany członek komisji, a drugi pozostaje w dokumentacji komisji.

Należności, o których mowa w uchwale, wypłacają:

1) członkom Państwowej Komisji Wyborczej oraz osobom powołanym w skład inspekcji Państwowej Komisji Wyborczej - dyrektor zespołu prezydialnego Krajowego Biura Wyborczego;

2) członkom okręgowych komisji wyborczych oraz osobom powołanym w skład inspekcji okręgowych komisji wyborczych - dyrektor właściwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego;

3) członkom rejonowych komisji wyborczych oraz osobom powołanym w skład inspekcji rejonowych komisji wyborczych - dyrektor właściwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego;

4) członkom obwodowych komisji wyborczych - właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta) albo konsul, z zastrzeżeniem pkt 5;

5) członkom obwodowych komisji wyborczych na polskich statkach morskich - dyrektor delegatury Krajowego Biura Wyborczego właściwej dla siedziby armatora statku, za pośrednictwem armatora.

●Analogiczne uprawnienia i obowiązki w świetle komentowanego przepisu przysługują również członkom komisji wyborczych w wyborach samorządowych. Szczegóły w tym zakresie zostaną określone we właściwej uchwale Państwowej Komisji Wyborczej.

●W świetle komentowanego przepisu członkowie komisji korzystają z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych i ponoszą odpowiedzialność jak funkcjonariusze publiczni. Należy zatem wyjaśnić, że definicja funkcjonariusza publicznego została umieszczona w art. 115 par. 13 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny[11] (dalej: k.k.), która enumeratywnie zakreśla krąg osób, którym można przypisać to miano. Są nimi przede wszystkim radni, osoby będące pracownikami administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego (oprócz osób pełniących wyłącznie czynności usługowe), a także inne osoby w zakresie, w którym uprawnione są do wydawania decyzji administracyjnych.

●Za naruszenie nietykalności cielesnej, znieważenie czy też próbę użycia siły w stosunku do funkcjonariusza publicznego grozi surowsza odpowiedzialność karna niż w sytuacji, kiedy ofiarą takich czynów jest zwykły obywatel. Zwiększona ochrona ma przede wszystkim na celu zagwarantowanie członom komisji niezakłóconego wykonywania swoich obowiązków. Wywieranie nacisków, które mają zmusić ich do pozytywnego załatwienia sprawy czy odstąpienia od realizacji przewidzianej prawem czynności, podobnie jak w przypadku wszystkich funkcjonariuszy publicznych to przestępstwo, które jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat trzech. Popełnia je każdy, kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia funkcjonariusza publicznego albo osoby do pomocy mu przybranej do przedsięwzięcia lub zaniechania prawnej czynności służbowej (art. 224 par. 2 k.k.). Wywieranie bezprawnego wpływu na członka komisji musi się łączyć ze stosowaniem przemocy lub groźby bezprawnej. O przemocy można mówić w szczególności wtedy, gdy sprawca oddziałuje na funkcjonariusza publicznego fizycznie po to, by przełamać jego opór, skłonić go do postępowania sprzecznego z jego wolą. Groźbą bezprawną jest zarówno groźba karalna (grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej i wzbudzanie przy tym uzasadnionej obawy, że groźba będzie spełniona), jak i groźba spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub osoby jemu najbliższej (art. 115 par. 12 k.k.). Przemoc lub groźba bezprawna jest w tym wypadku narzędziem oddziaływania na psychikę indywidualnie oznaczonych osób. Przestępstwo z art. 224 par. 2 k.k. ma charakter bezskutkowy[12]. Do dokonania czynu z art. 224 par. 2 k.k. dochodzi bez względu na to, czy czynność służbowa funkcjonariusza publicznego, do której jest on zmuszany, jest zgodna z prawem, czy bezprawna. Osoba, która dopuszcza się takiego działania w stosunku do funkcjonariusza publicznego, w tym równie członka komisji wyborczej, odpowiada karnie bez względu na to, czy zastosowana przemoc lub groźba bezprawna doprowadziły do zaniechania podjętej czynności prawnej, czy też nie. Karalne bowiem jest już samo działanie podjęte w celu zmuszenia środkami przemocy lub groźby bezprawnej, obojętne jest zaś, czy cel został istotnie osiągnięty[13]. Stosowanie przemocy wobec funkcjonariusza może godzić również w jego życie i zdrowie. Jeśli oprócz jednoczesnego zmuszenia funkcjonariusza publicznego albo osoby do pomocy mu przybranej do przedsięwzięcia lub zaniechania prawnej czynności służbowej dozna on ciężkiego lub średniego uszczerbku na zdrowiu, sprawca odpowie surowiej. Ciężki uszczerbek polega między innymi na pozbawieniu człowieka wzroku, słuchu, spowodowaniu innego ciężkiego kalectwa, choroby realnie zagrażającej życiu, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego czy istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała. Średni uszczerbek jest innym naruszeniem czynności narządu ciała lub rozstrojem zdrowia, który trwa co najmniej 7 dni. Za takie następstwo swojego bezprawnego czynu jego sprawcy może zostać wymierzona kara od trzech miesięcy do pięciu lat pozbawienia wolności. Nietykalność funkcjonariuszy publicznych, ich zdrowie i życie są chronione w jeszcze większym stopniu w przypadkach agresywnych ataków na te dobra spowodowanych wykonywaniem przez nich obowiązków służbowych. Artykuł 223 par. 1 k.k. przewiduje, że sprawca, który działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, dopuszcza się czynnej napaści na funkcjonariusza publicznego, podlega karze pozbawienia wolności od roku do 10 lat. Aby można było mówić o czynnej napaści na funkcjonariusza, musi on działać wspólnie i w porozumieniu z inną osobą lub używać broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu albo środka obezwładniającego. Działanie wspólnie i w porozumieniu oznacza współsprawstwo co najmniej trzech osób. Do tej grupy nie zaliczają się podżegacze czy pomocnicy. Niebezpiecznym narzędziem będzie takie, które ma cechy (właściwości) przedmiotu, które powodują, że wykorzystanie jego zwykłych funkcji lub działania przedmiotu przeciwko człowiekowi wywoła powstanie realnego zagrożenia jego życia lub zdrowia. Jak podkreślił Sąd Apelacyjny w Katowicach, musi ono obiektywnie mieć takie cechy, że użycie go stwarza podobny stopień zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego, jaki wynika z użycia noża lub broni palnej. Tak więc zagrożenie wynikłe z użycia danego przedmiotu musi być porównywalne z zagrożeniem, jakie niesie użycie noża czy broni palnej, przy czym zagrożenie to musi wynikać z cech danego przedmiotu bez względu na sposób jego użycia[14].

●Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Lublinie dopuszczalne jest przyjęcie zbiegu art. 223 i art. 224 par. 2 kodeksu karnego (k.k.), gdy czyn oskarżonego polega jednocześnie na dopuszczeniu się czynnej napaści (art. 223 k.k.) i na zmuszeniu poprzez przemoc funkcjonariusza publicznego do zaniechania czynności służbowej (art. 224 par. 2 k.k.). W takiej sytuacji zachowanie sprawcy powinno być kumulatywnie (art. 11 par. 2 k.k.) i kwalifikowane z obu tych przepisów ustawy karnej[15]. Jeżeli zaś skutkiem czynnej napaści będzie uszczerbek na zdrowiu, to czyn ten będzie kwalifikowany na podstawie art. 223 w zbiegu z art. 156 w zw. z art. 11 par. 2 k.k.

●Surowszej odpowiedzialności podlegają również osoby, które szargają dobre imię urzędników. Najwyższa kara, bo nawet dwa lata więzienia, grozi za naruszanie dobrego imienia prezydenta lub innego konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej (Sejm, Senat, Rada Ministrów). Na grzywnę, ograniczenie wolności lub do roku więzienia mogą zostać skazani z kolei ci, którzy publicznie znieważają funkcjonariuszy publicznych. Za znieważanie jest uznawane takie zachowanie, które ma na celu ubliżenie komuś, zawiera obelgi, słowa powszechnie uznane za obelżywe. Może ono wyrażać się w słowie i mieć postać zwerbalizowaną. Może mieć też postać innego działania, np. wulgarnego gestu. Publiczne znieważenie funkcjonariusza penalizuje art. 226 k.k.

●W uchwale z 20 czerwca 2012 r. Sąd Najwyższy wskazał, że "do znamion przestępstwa określonego w art. 226 par. 1 kodeksu karnego nie należy publiczne działanie sprawcy[16]. W uzasadnieniu do tego stanowiska SN wskazał, że przedmiotem ochrony normy art. 226 par. 1 k.k. jest z jednej strony prawidłowe funkcjonowanie instytucji państwowych i samorządowych, czy szerzej autorytet państwa, z drugiej zaś godność funkcjonariusza publicznego lub osoby przybranej mu do pomocy, przy czym autorytet danej instytucji ma znaczenie pierwszoplanowe. W ocenie SN prawidłowe funkcjonowanie instytucji chronione jest przez zapewnienie poszanowania dla funkcjonariuszy podczas wykonywania ich obowiązków służbowych. Przypomniał również, że ze względu na rodzaj wykonywanych czynności funkcjonariusze publiczni powinni mieć zapewnioną wzmożoną ochronę, także w odniesieniu do ich godności. W praktyce bowiem, może mniej w stosunku do członków komisji wyborczych, wykonywanie ich funkcji wiąże się z uczestnictwem w sytuacjach konfliktowych, w których szczególnie narażeni są na agresję lub naruszenie dóbr osobistych. Stąd w konsekwencji w ocenie SN trudno znaleźć uzasadnienie dla zapewnienia tej ochrony jedynie wtedy, gdy do znieważenia dochodzi publicznie. Funkcjonariusz dokonujący czynności służbowych, który w związku z tym jest znieważany niepublicznie, powinien korzystać z takiej samej ochrony, jak w trakcie wykonywania obowiązków publicznie. Uzasadnione jest natomiast pozostawienie poza zakresem omawianej ochrony tych wszystkich wydarzeń, które mają miejsce poza czasem wykonywania obowiązków i bez związku z nimi. Wówczas funkcjonariusz ma te same możliwości prawne w razie znieważenia go, jak każdy inny obywatel. Może zatem wnieść prywatny akt oskarżenia o przestępstwo z art. 216 k.k.

●Ściganie przestępstw popełnionych na szkodę funkcjonariusza publicznego odbywa się z oskarżenia publicznego. Prokurator powinien więc wszcząć postępowanie przeciwko osobie dopuszczającej się tego przestępstwa zawsze, gdy uzyska wiarygodne informacje, które uprawdopodobniają popełnienie takiego czynu. Publicznoskargowy tryb ścigania to kolejny element, który rozszerza ochronę funkcjonariuszy publicznych w porównaniu do innych obywateli.

§ 1. Państwowa Komisja Wyborcza, komisarz wyborczy, okręgowa komisja wyborcza oraz rejonowa komisja wyborcza mogą utworzyć na czas wyborów swoje inspekcje w celu realizacji zadań przewidzianych w kodeksie.

§ 2. Państwowa Komisja Wyborcza może powierzyć wykonywanie zadań swojej inspekcji inspekcjom powołanym przez komisarza wyborczego, okręgową komisję wyborczą lub rejonową komisję wyborczą.

§ 3. Do osób powołanych w skład inspekcji stosuje się odpowiednio przepisy art. 154 § 1 i 4-6.

§ 4. Państwowa Komisja Wyborcza określi w drodze uchwały:

1) wysokość oraz szczegółowe zasady, na których przysługują diety, zryczałtowane diety oraz zwrot kosztów podróży i noclegów osobom powołanym w skład inspekcji,

2) sposoby dokumentowania dni zwolnienia od pracy na czas udziału w pracach inspekcji

- biorąc pod uwagę zakres obowiązków osób powołanych w skład inspekcji.

●Szczegółowe regulacje dotyczące powoływania inspekcji zawierają regulaminy poszczególnych komisji. Co do zasady akt powołujący inspekcję wskazuje imiennie członków inspekcji oraz określa zakres i sposób wykonywania przez nią zadań z zakresu nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego i kontroli przygotowań do wyborów. Innym słowy, osoby dokonujące inspekcji działają w zakresie zleconym przez komisję. W trakcie wykonywania swoich obowiązków osoby przeprowadzające inspekcje powinny legitymować się upoważnieniem podpisanym przez przewodniczącego komisji oraz opatrzonym jej pieczęcią. Osoby wchodzące w skład inspekcji są uprawnione do wglądu w dokumentację komisji wyborczych niższego szczebla[17]. Dodatkowo mogą kontrolować np. właściwe i terminowe sporządzanie spisów wyborców, czy zaświadczeń o prawie do głosowania.

●W praktyce osoby wchodzące w skład inspekcji, podobnie jak wchodzące w skład komisji nie mogą prowadzić jakiejkolwiek kampanii wyborczej na rzecz kandydatów startujących w danych wyborach.

●Stosownie do uchwały osobom powołanym w skład inspekcji przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży i noclegów, zryczałtowane diety za czas wykonywania zadań w inspekcji - w wysokości 231 zł, zwolnienie od pracy w związku z udziałem w pracach inspekcji. Do dokumentowania dni zwolnienia od pracy przez osoby powołane w skład inspekcji, w związku z udziałem w pracach inspekcji, stosuje analogiczne zasady jak w przypadku dokumentowania dni zwolnienia od pracy członków komisji[18].

§ 1. Obsługę i techniczno-materialne warunki pracy obwodowych i terytorialnych komisji wyborczych, w tym możliwość wykorzystania techniki elektronicznej, oraz wykonanie zadań związanych z organizacją i przeprowadzeniem wyborów na obszarze gminy, powiatu lub województwa zapewnia odpowiednio wójt, starosta lub marszałek województwa. Zadania wykonywane w tym zakresie są zadaniami zleconymi jednostek samorządu terytorialnego.

§ 2. Jednostki organizacyjne sprawujące trwały zarząd nieruchomości państwowych i komunalnych są obowiązane udostępnić bezpłatnie pomieszczenia:

1) na wniosek dyrektora właściwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego - z przeznaczeniem na siedziby okręgowych i terytorialnych komisji wyborczych;

2) na wniosek wójta - z przeznaczeniem na siedziby obwodowych komisji wyborczych.

§ 3. Pomieszczenia przeznaczone na siedziby organów wyborczych powinny być łatwo dostępne dla osób niepełnosprawnych.

§ 4. Na siedziby komisji wyborczych można również wyznaczyć pomieszczenia innych podmiotów niż wymienione w § 2, po uprzednim porozumieniu z zarządzającymi tymi pomieszczeniami.

§ 5. Przepisy § 1-4 stosuje się odpowiednio do kapitanów polskich statków morskich oraz konsulów.

●Komentowany przepis określa zasady związane z zapewnieniem właściwych warunków do pracy komisji. Właściwa obsługa obwodowych i terytorialnych komisji wyborczych, a także techniczno-materialne warunki ich pracy, decydują o sprawności przeliczania głosów i przekazywania wyników głosowania.

●Przepisy k.w. nie określają, na czym mają polegać czynności objęte zakresem niniejszego przepisu. W praktyce chodzi głównie o obsługę kancelaryjną, administracyjną i techniczną pracy komisji. Warunki pracy komisji w przypadku obwodowych komisji wyborczych dotyczą przede wszystkim przygotowania lokali wyborczych do głosowania i ich dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych, a w przypadku pozostałych komisji wyborczych - przygotowania pomieszczeń zapewniających im możliwość niezakłóconej pracy[19].

●Obowiązki w zakresie zapewnienia właściwej obsługi technicznej i administracyjnej komisji wyborczych zostały nałożone przede wszystkich na właściwe organy jednostek samorządu terytorialnego.

Rozdział 2. Państwowa Komisja Wyborcza

§ 1. Państwowa Komisja Wyborcza jest stałym najwyższym organem wyborczym właściwym w sprawach przeprowadzania wyborów i referendów.

§ 2. W skład Państwowej Komisji Wyborczej wchodzi:

1) 3 sędziów Trybunału Konstytucyjnego, wskazanych przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego;

2) 3 sędziów Sądu Najwyższego, wskazanych przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego;

3) 3 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazanych przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego.

§ 3. Sędziów, o których mowa w § 2, powołuje w skład Państwowej Komisji Wyborczej Prezydent Rzeczypospolitej, w drodze postanowienia.

§ 4. W skład Państwowej Komisji Wyborczej może wchodzić lub zostać powołany także sędzia w stanie spoczynku.

§ 5. Państwowa Komisja Wyborcza wybiera ze swojego składu przewodniczącego i dwóch zastępców przewodniczącego.

§ 6. Funkcję sekretarza Państwowej Komisji Wyborczej pełni Szef Krajowego Biura Wyborczego, który uczestniczy w jej posiedzeniach z głosem doradczym.

§ 7. Postanowienie, o którym mowa w § 3, podaje się do publicznej wiadomości oraz ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

●Na szczeblu centralnym organem właściwym w sprawach przygotowania i przeprowadzenia wyborów i referendów jest Państwowa Komisja Wyborcza. Jej kompetencje obejmują - o czym nie wspomina k.w. - także ustawowo określone zadania niezwiązane bezpośrednio z wyborami (np. weryfikację podpisów popierających obywatelską inicjatywę ustawodawczą)[20].

●PKW jest stałym organem państwowym, jednak niezawodowym. Sędziowie pełnią w niej funkcje poza sprawowaniem urzędu sędziego. Przysługuje im z tego tytułu dodatkowe wynagrodzenie miesięczne[21]. Charakter PKW z punktu widzenia zasady podziału władz jest trudny do określenia. Chociaż PKW nie jest organem sądowym, to jednak składa się z sędziów[22].

●Powierzenie sędziom funkcji w PKW zostało podyktowane potrzebą zapewnienia temu organowi gwarancji niezależności[23] i obiektywizmu - cech bardzo istotnych zwłaszcza w początkowym okresie budowania ustroju demokratycznego i związanego z tym zaufania obywateli do demokratycznych mechanizmów kreowania władzy przedstawicielskiej[24]. Na tę kwestę zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z 20 grudnia 2011 r. wskazał, że ważne jest, aby z punktu widzenia pełnego zagwarantowania podmiotowego prawa wyborczego i prawa do wolnych wyborów nadzór nad procesem wyborczym, w tym przestrzeganiem prawa wyborczego, był sprawowany przez organ wyborczy niezależny od organów władzy ustawodawczej i wykonawczej, i aby podejmował on rozstrzygnięcia wyłącznie na podstawie prawa wyborczego[25].

●Określony w k.w. (i nieodbiegający od poprzednich rozwiązań ustawowych) sposób powoływania składu PKW zapewnia realizację trzech celów: stabilizacji zawodowej członków PKW, demokratyzacji ich legitymacji oraz uwzględnienia przy ich powoływaniu kryteriów merytorycznych. W skład PKW wchodzi po trzech sędziów wskazanych przez prezesów trzech najwyższych organów władzy sądowniczej - Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Powoływanie członków PKW przez prezydenta RP, a więc organ pochodzący z wyborów powszechnych, zapewnia demokratyzację ich legitymacji. Zdaniem B. Banaszaka prezydent RP jest związany stanowiskiem prezesa odpowiedniego najwyższego organu władzy sądowniczej. Postanowienie prezydenta o powołaniu sędziego w skład PKW wymaga kontrasygnaty ze strony prezesa Rady Ministrów, co wynika z art. 144 Konstytucji RP. Postanowienie prezydenta ogłasza się w "Monitorze Polskim". K.w. nie określa na jaki okres następuje powołanie w skład PKW. Oznacza to, że powołanie członka PKW następuje na czas nieokreślony, aż do wygaśnięcia mandatu[26].

●W skład PKW może wchodzić zarówno sędzia czynny, jak i w stanie spoczynku[27]. Przeniesienie sędziego w stan spoczynku może nastąpić tylko w przypadkach wyraźnie określonych ustawowo (po osiągnięciu wieku przewidzianego ustawą bądź na skutek choroby lub utraty sił uniemożliwiających mu sprawowanie urzędu oraz w razie zmian organizacyjnych odpowiednio w sądownictwie) i w trybie określonym ustawą. W stanie spoczynku sędzia nie pełni urzędu. Osoba w stanie spoczynku nie zachowuje związków ze swoim pracodawcą czy też przełożonym. Może więc w sposób niezależny wykonywać swoje obowiązki w PKW[28].

§ 1. Wygaśnięcie członkostwa w Państwowej Komisji Wyborczej następuje w przypadku:

1) zrzeczenia się członkostwa;

2) o którym mowa w art. 153 § 2;

3) śmierci członka Komisji;

4) ukończenia 70 lat przez członka Komisji będącego sędzią w stanie spoczynku;

5) odwołania przez Prezydenta Rzeczypospolitej na uzasadniony wniosek Prezesa, który wskazał sędziego jako członka Komisji.

§ 2. Uzupełnienie składu Państwowej Komisji Wyborczej następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach o jej powołaniu. Przepis art. 157 § 7 stosuje się odpowiednio.

●Zrzeczenie się członkostwa w PKW to jednostronne, złożone osobiście przez jej członka oświadczenie woli. Oświadczenie to musi być jednoznaczne, może, ale nie musi zawierać powodów podjętej decyzji. Przyczyn zrzeczenia się członkostwa, nawet przykładowo nie określa k.w.[29].

●Wygaśnięcie członkostwa w PKW w przypadku, o którym mowa w art. 153 par. 2 k.w. oznacza wygaśnięcie z dniem podpisania zgody na kandydowanie w wyborach bądź objęcia funkcji pełnomocnika lub męża zaufania. Śmierć członka PKW stwierdza urzędowy akt zgonu[30].

●K.w. zmienił dotychczasowy tryb odwołania członka PKW wprowadzając konieczność uzasadnienia wniosku prezesa organu władzy sądowniczej, który wskazał sędziego w skład PKW. Prezydent RP może odmówić uwzględnienia wniosku o odwołanie członka PKW, jeżeli nie uzna go za uzasadniony. Odwołanie przez prezydenta RP członka PKW następuje w drodze postanowienia[31].

●Zgodnie z par. 5 ust. 1 regulaminu PKW jej przewodniczący powiadamia prezydenta RP oraz prezesa Trybunału Konstytucyjnego, pierwszego prezesa Sądu Najwyższego lub prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o zaistnieniu przypadków uzasadniających konieczność dokonania zmian w składzie PKW. Zmian dokonuje się w trybie określonym dla powołania członków w art. 157 par. 3 k.w. Jeżeli zmiany w składzie PKW dotyczą osób pełniących funkcje przewodniczącego PKW lub jego zastępcy, komisja po uzupełnieniu składu dokonuje niezwłocznie wyboru nowego przewodniczącego lub jego zastępcy w trybie przewidzianym w par. 13 regulaminu PKW[32].

§ 1. Członkowie Państwowej Komisji Wyborczej pełnią swoje funkcje w Komisji niezależnie od swoich obowiązków służbowych w ramach pełnionej funkcji sędziego.

§ 2. Osobom wchodzącym w skład Państwowej Komisji Wyborczej przysługuje wynagrodzenie miesięczne ustalane na podstawie kwoty bazowej przyjmowanej do ustalenia wynagrodzenia osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, z zastosowaniem mnożników:

1) dla przewodniczącego - 3,5;

2) dla zastępcy przewodniczącego - 3,2;

3) dla członków Komisji - 3,0.

§ 3. Wynagrodzenie, o którym mowa w par. 2, przysługuje niezależnie od uposażenia wypłacanego z tytułu pełnionej funkcji sędziego albo uposażenia przysługującego sędziemu w stanie spoczynku.

●Członkowie PKW pełnią swoje funkcje permanentnie, a więc także w okresach, w których nie toczą się żadne prace dotyczące jakichkolwiek wyborów. Mają wówczas do spełnienia inne zadania, np. sprawozdawcze, nadzorcze, prowadzenie rejestru korzyści. W okresach tych PKW spotyka się przeciętnie kilka razy w miesiącu. Oprócz tego jej członkowie, jeżeli są sędziami czynnymi zawodowo, wypełniają także swoje obowiązki sędziowskie związane z bieżącym orzekaniem. W orzekaniu w sądach członkowie PKW nie powinni jednak w żaden sposób wykorzystywać wiadomości uzyskanych w trakcie prac w PKW ani kierować się chęcią rozwiązania problemów, jakie pojawiły się w praktycznej działalności PKW. Chodzi o to, aby w żaden sposób członkostwo w PKW nie wpływało na niezawisłość sędziego - członka PKW w wykonywaniu jego obowiązków sędziowskich[33].

●Kwota bazowa, o której mowa w art. 159 par. 2 k.w., w 2014 roku wynosi 1766,46 zł[34].

§ 1. Do zadań Państwowej Komisji Wyborczej w sprawach związanych z przeprowadzaniem wyborów należy:

1) sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego;

2) sprawowanie nadzoru nad prowadzeniem i aktualizowaniem rejestru wyborców oraz sporządzaniem spisów wyborców;

3) powoływanie okręgowych i rejonowych komisji wyborczych oraz rozwiązywanie okręgowych, rejonowych i obwodowych komisji wyborczych po wykonaniu ich ustawowych zadań;

4) powoływanie i odwoływanie komisarzy wyborczych;

5) rozpatrywanie skarg na działalność okręgowych komisji wyborczych oraz komisarzy wyborczych;

6) ustalanie wzorów urzędowych formularzy oraz druków wyborczych, a także wzorów pieczęci organów wyborczych niższego stopnia;

7) ustalanie i ogłaszanie wyników głosowania i wyników wyborów w zakresie określonym przepisami szczególnymi kodeksu;

8) przedstawianie po każdych wyborach Prezydentowi Rzeczypospolitej, Marszałkowi Sejmu, Marszałkowi Senatu oraz Prezesowi Rady Ministrów informacji o realizacji przepisów kodeksu i ewentualnych propozycji ich zmian;

9) prowadzenie i wspieranie działań informacyjnych zwiększających wiedzę obywateli na temat prawa wyborczego, w szczególności zasad głosowania;

10) wykonywanie innych zadań określonych w ustawach.

§ 2. Działania, o których mowa w § 1 pkt 9, Państwowa Komisja Wyborcza realizuje w szczególności poprzez:

1) prowadzenie internetowego portalu informacyjnego;

2) przygotowywanie publikacji o charakterze informacyjnym;

3) przygotowywanie audycji informacyjnych rozpowszechnianych przez Telewizję Polską oraz Polskie Radio Spółka Akcyjna i spółki radiofonii regionalnej w wymiarze i na zasadach określonych w przepisach o kampanii wyborczej w programach radia i telewizji.

§ 3. Państwowa Komisja Wyborcza w ramach działalności, o której mowa w § 1 pkt 9 i § 2, współdziała z organizacjami pozarządowymi w rozumieniu ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536), do których celów statutowych należy rozwijanie demokracji, społeczeństwa obywatelskiego, podnoszenie aktywności wyborczej i upowszechnianie praw obywatelskich.

§ 4. Państwowa Komisja Wyborcza ustala swój regulamin, regulamin komisarzy wyborczych oraz regulaminy okręgowych, rejonowych, terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych, określając w nich w szczególności:

1) zasady i tryb pracy;

2) sposób wykonywania zadań;

3) sposób sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego.

●Zadania PKW wynikają z k.w. i innych ustaw. Najważniejsze z nich to sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego oraz powoływanie organów wyborczych pośredniego szczebla. PKW wydaje także wytyczne wiążące dla organów wyborczych niższych szczebli oraz wyjaśnienia m.in. dla organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, a także podległych im jednostek organizacyjnych wykonujących zadania związane z przeprowadzeniem wyborów. PKW wykonuje obecnie zadania nie tylko wyborcze, ale i te wynikające z innych niż k.w. ustaw (np. ustaw referendalnych czy też u.p.p. w zakresie kontroli ich finansowania)[35].

●PKW, sprawując nadzór nad przestrzeganiem prawa wyborczego:

1) wydaje wytyczne i wyjaśnienia oraz informacje o przepisach prawa;

2) uchyla uchwały i inne postanowienia organów wyborczych niższego stopnia podjęte z naruszeniem prawa lub niezgodne z jej wytycznymi i przekazuje sprawy do ponownego rozpoznania bądź podejmuje inne rozstrzygnięcie w sprawie;

3) rozpatruje skargi na działalność organów wyborczych niższego stopnia;

4) przeprowadza inspekcję działalności organów jednostek samorządu terytorialnego wykonujących zadania zlecone związane z przeprowadzaniem wyborów i referendum ogólnokrajowego[36].

●PKW może żądać od organów wyborczych niższego stopnia okresowych informacji o wykonaniu ich zadań. Analizuje problemy związane ze stosowaniem prawa wyborczego oraz przedstawia właściwym organom odpowiednie wnioski[37].

●PKW może zlecać przeprowadzenie kontroli pracownikom Krajowego Biura Wyborczego (KBW), a także innym osobom zaproponowanym przez sekretarza komisji, tworząc inspekcję komisji. O jej utworzeniu PKW rozstrzyga niezwłocznie po zarządzeniu wyborów lub referendum ogólnokrajowego. Może ona zlecać wykonanie określonych zadań i prac organom wyborczym niższego stopnia. Osoby dokonujące inspekcji działają w zakresie zleconym przez PKW, legitymując się upoważnieniem podpisanym przez przewodniczącego PKW oraz opatrzonym jej pieczęcią. Są oni uprawnieni do wglądu w dokumentację organów wyborczych niższego stopnia i komisji obwodowych, a także w dokumentację związaną z wyborami i referendum ogólnokrajowym, znajdującą się w organach administracji rządowej i samorządowej oraz w podległych im jednostkach. Osoby te mogą być obecne na posiedzeniach organów wyborczych, z wyjątkiem posiedzeń związanych z obliczaniem wyników głosowania i ustalaniem wyników wyborów oraz referendum ogólnokrajowego. Sprawozdania z działalności inspekcyjnej przedstawiane są niezwłocznie PKW. Może ona przyznawać - na wniosek szefa KBW - nagrody pieniężne osobom wchodzącym w skład inspekcji oraz innym osobom za szczególnie duży wkład pracy w przygotowanie i przeprowadzenie wyborów lub referendum ogólnokrajowego[38].

●PKW sprawuje nadzór nad prowadzeniem i aktualizowaniem rejestru wyborców w gminach oraz sporządzaniem spisów wyborców. Nadzór ten wykonywany jest przez:

1) okresowe gromadzenie i analizowanie danych o liczbie mieszkańców gmin oraz o liczbie wyborców wpisanych do rejestru wyborców w gminach;

2) okresowe kontrole prawidłowości prowadzenia i aktualizowania rejestru wyborców;

3) kontrole prawidłowości sporządzania spisów wyborców;

4) kontrole dokonywane w związku ze skargami oraz informacjami o nieprawidłowościach w prowadzeniu rejestru wyborców oraz sporządzaniu spisów wyborców[39].

●Czynności kontrolne wynikające z nadzoru PKW wykonuje przy pomocy KBW, które:

1) kontroluje prawidłowość prowadzenia rejestru wyborców i jego aktualizacji oraz sporządzania spisów wyborców i przekazuje w tym zakresie wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) wyjaśnienia oraz wnioski dotyczące stwierdzonych uchybień;

2) może żądać informacji o stanie aktualizacji rejestru wyborców;

3) kontroluje zgodność danych rejestru wyborców i spisów wyborców z danymi ewidencji ludności i aktów stanu cywilnego w gminie;

4) może żądać odpowiednich wydruków kontrolnych dotyczących osób objętych ewidencją ludności oraz wpisanych do rejestru wyborców;

5) może żądać informacji o liczbie wyborców wpisanych do rejestru wyborców;

6) może występować z urzędu do wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) o wykreślenie z rejestru wyborców bądź spisu wyborców osób, które z naruszeniem prawa zostały wpisane do rejestru wyborców bądź spisu wyborców, a także o sprostowanie niewłaściwych danych wyborcy wpisanego do rejestru wyborców bądź spisu wyborców;

7) przekazuje wojewodom oceny i uwagi dotyczące stanu ewidencji ludności w związku z prowadzeniem rejestru wyborców w gminach[40].

●Ponadto KBW:

1) gromadzi i analizuje kwartalne informacje o liczbie mieszkańców gmin oraz liczbie wyborców wpisanych do rejestru wyborców w gminach na k.w. i przedkłada PKW kwartalną informację o liczbie wyborców objętych rejestrem wyborców w gminach;

2) niezwłocznie po upływie terminu sporządzenia spisów wyborców gromadzi informacje o liczbie mieszkańców gmin oraz o liczbie wyborców wpisanych do spisów wyborców według stanu na dzień ich sporządzenia i przedkłada PKW informację o liczbie wyborców wpisanych do spisów wyborców w poszczególnych gminach;

3) gromadzi powyższe informacje (według stanu na 3 dni przed dniem głosowania) oraz dodatkowo: liczbę wyborców wpisanych na własny wniosek do spisu wyborców; liczbę wyborców skreślonych ze spisu wyborców; liczbę zaświadczeń o prawie do głosowania wydanych wyborcom, jeżeli w wyborach przewidziane jest ich wydawanie; liczbę wyborców, którzy ustanowili pełnomocnika do głosowania, oraz liczbę wyborców, którzy zgłosili zamiar głosowania korespondencyjnego, jeżeli głosowanie takie jest w wyborach przewidziane;

4) podaje do publicznej wiadomości ww. informacje, po ich przyjęciu przez komisję.

Szef KBW przedkłada PKW - w terminach przez nią ustalonych - ocenę stanu prawidłowości prowadzenia rejestru wyborców oraz sporządzania spisów wyborców. Dla wykonania czynności wynikających z nadzoru PKW osoby upoważnione przez szefa KBW i dyrektorów delegatur KBW mają prawo wglądu do dokumentacji dotyczącej prowadzenia rejestru wyborców oraz sporządzania spisów wyborców[41].

●Zamieszczone na stronie internetowej PKW dane rejestru obejmują ogólną liczbę wyborców [42]. Na stronach internetowych komisarzy wyborczych[43] są natomiast dostępne aktualne dane z rejestru według powiatów i gmin w poszczególnych powiatach znajdujących się na terenie właściwości poszczególnych komisarzy.

●PKW na podstawie art. 160 par. 1 pkt 3 k.w. uchwałą dokonuje rozwiązania okręgowych, rejonowych i obwodowych komisji wyborczych po stwierdzeniu ważności wyborów, do których zostały powołane[44].

●Na temat powoływania i odwoływania komisarzy wyborczych zob. art. 166 k.w.

●Pojęcie skarg na działalność komisarzy wyborczych, o których mowa w art. 160 par. 1 pkt 5 k.w., obejmuje także skargi na postanowienie komisarza wyborczego odmawiające przyjęcia powiadomienia inicjatora referendum o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum[45].

●Wykonując zalecenia z art. 160 par. 1 pkt 6 k.w., komisja przed każdymi wyborami w formie uchwał ustala wzory urzędowych formularzy oraz druków wyborczych, a także wzory pieczęci organów wyborczych niższego stopnia [46].

●Na temat ustalania przez PKW i ogłaszania wyników głosowania i wyników wyborów samorządowych zob. art. 382 k.w.

●PKW, wykonując zalecenie z art. 160 par. 1 pkt 8 k.w., przedstawiła po wyborach parlamentarnych w 2011 roku prezydentowi RP, marszałkom obu izb oraz prezesowi Rady Ministrów szczegółową informację o realizacji k.w. i ewentualne propozycje ich zmian[47]. Dokument taki zawiera informacje dotyczące podjętych czynności związanych z zarządzeniem i przygotowaniem wyborów, tworzeniem komitetów wyborczych i rejestrowaniem list kandydatów, działań podjętych w trakcie kampanii wyborczej, w czasie wyborów i po ich zakończeniu, a także opisuje zaistniałe uchybienia i nieprawidłowości oraz podjęte w związku z nimi kroki.

●Działalność informacyjna zwiększająca wiedzę obywateli na temat prawa wyborczego jest niezwykle ważna w państwie demokratycznym i służy kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego. Kodeks wyborczy nie określa, na czym polega nałożone na PKW zadanie prowadzenia i wspierania działań informacyjnych zwiększających wiedzę obywateli na temat prawa wyborczego. Formy realizacji tego zadania pozostawiono do konkretyzacji komisji. Należy do nich zaliczyć np. prowadzenie aktualizowanej na bieżąco strony internetowej, wydawanie "Przeglądu Wyborczego", uruchamianie przed wyborami serwisu informacyjnego (Info.pkw.gov.pl) oraz telefonu, pozwalającego wyborcom i przedstawicielom komitetów wyborczych na uzyskanie odpowiedzi na nurtujące ich wątpliwości, a także spoty informacyjne emitowane w programach telewizji publicznej i publikowanie rocznych raportów z działalności PKW[48].

●Komisja wykonując zalecenia z art. 160 par. 1 pkt 10 k.w., zgodnie z ustawą o dostępie do informacji publicznej prowadzi Biuletyn Informacji Publicznej (www.pkw.gov.pl/BIP). Dostępne są w nim m.in.:

- obowiązujące przepisy prawa wyborczego,

- informacje dotyczące działalności PKW i komisarzy wyborczych (uchwały, wyjaśnienia, opinie, informacje dotyczące KBW);

- informacje o rejestrze wyborców;

- dane o komitetach wyborczych i podmiotach uczestniczących w kampaniach referendalnych;

- wyniki głosowania i wyniki wyborów w wyborach powszechnych, wyborach prowadzonych w toku kadencji organów samorządu terytorialnego;

- informacje i dane o referendach w sprawie odwołania organów jednostek samorządowych.

Ponadto w BIP dostępne są dokumenty i rozstrzygnięcia dotyczące kontroli finansowania wyborów (tj. uchwały w sprawie sprawozdań finansowych komitetów wyborczych i partii politycznych, informacje o wysokości subwencji przyznawanych partiom politycznym z budżetu itd). Informacje zawarte w BIP są udostępnione w formie plików komputerowych, w formie kserokopii dokumentu, przez pocztę, faksem, ustnie bądź telefonicznie. Udostępnienie jest bezpłatne, chyba że charakter dokumentu pociąga za sobą dodatkowe koszty, np. koszt dyskietek lub CD-ROM. Odpowiednio na stronach komisarzy wyborczych i delegatur KBW dostępne są w układzie terytorialnym szczegółowe dane z zakresu wyborów i funkcjonowania organów wyborczych. Zakres i sposób udostępniania tych informacji określa uchwała PKW z 2 kwietnia 2012 r. w sprawie zakresu i sposobu udostępniania przez Krajowe Biuro Wyborcze informacji publicznych[49].

●Organizacjami pozarządowymi w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego są osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia niebędące jednostkami sektora finansów publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku[50].

●Zadaniem, o którym mowa w art. 160 par. 1 pkt 10 k.w., jest m.in. prowadzenie rejestru korzyści. Taki obowiązek wynika z art. 12 ust. 8 ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Do rejestru korzyści należy zgłaszać informacje o:

1) wszystkich stanowiskach i zajęciach wykonywanych zarówno w administracji publicznej, jak i w instytucjach prywatnych, z tytułu których pobiera się wynagrodzenie, oraz pracy zawodowej wykonywanej na własny rachunek;

2) faktach materialnego wspierania działalności publicznej prowadzonej przez zgłaszającego;

3) darowiźnie otrzymanej od podmiotów krajowych lub zagranicznych, jeżeli jej wartość przekracza 50 proc. najniższego wynagrodzenia pracowników za pracę;

4) wyjazdach krajowych lub zagranicznych niezwiązanych z pełnioną funkcją publiczną, jeżeli ich koszt nie został pokryty przez zgłaszającego lub jego małżonka albo instytucje ich zatrudniające bądź partie polityczne, zrzeszenia lub fundacje, których są członkami;

5) innych uzyskanych korzyściach, o wartościach większych niż wskazane w pkt 3, niezwiązanych z zajmowaniem stanowisk lub wykonywaniem zajęć albo pracy zawodowej.

●Do rejestru należy także zgłaszać informacje o udziale w organach fundacji, spółek prawa handlowego lub spółdzielni, nawet wówczas gdy z tego tytułu nie pobiera się żadnych świadczeń pieniężnych. Wszystkie zmiany danych objętych rejestrem należy zgłosić nie później niż w ciągu 30 dni od dnia ich zaistnienia.

●Obowiązek zgłaszania wspomnianych informacji do rejestru obejmuje: członków Rady Ministrów, sekretarzy i podsekretarzy stanu w ministerstwach i Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, kierowników urzędów centralnych, wojewodów, wicewojewodów, członków zarządów województw, sekretarzy województw, skarbników województw, członków zarządów powiatów, sekretarzy powiatów, skarbników powiatów, wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), zastępców wójtów, sekretarzy gmin i skarbników gmin.

●Informacje w rejestrze są na bieżąco aktualizowane, a informacje dotyczące osób, które przestały pełnić funkcje przewidziane w ustawie, znajdują się w archiwalnej części rejestru. Jest on prowadzony elektronicznie i udostępniony w BIP.

●Komisja prowadzi Rejestr Korzyści przy pomocy komisarzy wyborczych. Zgłoszeń informacji o uzyskiwanych korzyściach dokonują:

1) do PKW - członkowie Rady Ministrów, sekretarze i podsekretarze stanu w ministerstwach i Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, kierownicy urzędów centralnych, wojewodowie i wicewojewodowie oraz marszałkowie województw;

2) do właściwego terytorialnie komisarza wyborczego - członkowie zarządów województw, sekretarze województw, skarbnicy województw, członkowie zarządów powiatów (w tym starostowie), sekretarze powiatów, skarbnicy powiatów, wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast), zastępcy wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), sekretarze gmin i skarbnicy gmin [Wzór 1].

●PKW opiniuje projekty aktów wykonawczych przewidzianych w k.w. wydanych przez właściwych ministrów i Krajową Radę Radiofonii i Telewizji. Taka opinia jest wymagana, gdy dotyczą one:

- prowadzenia rejestru wyborców,

- sporządzenia i aktualizacji spisu wyborców,

- utworzenia obwodów głosowania dla obywateli polskich przebywających za granicą i na polskich statkach morskich oraz sporządzenia spisów wyborców dla tych obwodów,

- zawiadamiania gmin o osobach pozbawionych prawa wybierania,

- doręczania i przekazywania przesyłek wyborczych w głosowaniu korespondencyjnym,

- lokali wyborczych dostosowanych do potrzeb wyborców niepełnosprawnych,

- sprawozdań finansowych z wyborów oraz rejestru kredytów i wpłat prowadzonych przez komitety wyborcze[51].

§ 1. Państwowa Komisja Wyborcza wydaje wytyczne wiążące komisarzy wyborczych i komisje wyborcze niższego stopnia oraz wyjaśnienia dla organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, a także podległych im jednostek organizacyjnych wykonujących zadania związane z przeprowadzeniem wyborów, jak i dla komitetów wyborczych oraz nadawców radiowych i telewizyjnych.

§ 2. Państwowa Komisja Wyborcza uchyla uchwały okręgowych i rejonowych komisji wyborczych oraz postanowienia komisarzy wyborczych podjęte z naruszeniem prawa lub niezgodne z jej wytycznymi i przekazuje sprawę właściwej komisji do ponownego rozpoznania bądź podejmuje rozstrzygnięcie w sprawie.

§ 3. Państwowa Komisja Wyborcza podejmuje uchwały w zakresie swoich ustawowych uprawnień.

●Wytyczne PKW są wiążące dla komisji wyborczych niższego stopnia. Są one swego rodzaju aktami wykonawczymi do k.w.[52].

§ 1. Państwowa Komisja Wyborcza określa:

1) warunki i sposób wykorzystania techniki elektronicznej przy:

a) ustalaniu wyników głosowania,

b) sporządzaniu protokołów przez obwodowe, terytorialne, rejonowe i okręgowe komisje wyborcze oraz Państwową Komisję Wyborczą,

c) sprawdzaniu pod względem zgodności arytmetycznej poprawności ustalenia wyników głosowania w obwodzie,

d) ustalaniu wyników wyborów,

2) tryb przekazywania danych z protokołów, o których mowa w pkt 1, za pośrednictwem sieci elektronicznego przekazywania danych,

3) tryb przekazywania przez obwodowe komisje wyborcze w trakcie głosowania danych o liczbie osób uprawnionych do głosowania i liczbie wyborców, którym wydano karty do głosowania, oraz sposób podawania tych danych do publicznej wiadomości, jeżeli przepisy szczególne to przewidują - uwzględniając konieczność zapewnienia warunków bezpieczeństwa wprowadzania i przetwarzania danych oraz ich przekazywania i odbioru.

§ 2. Państwowa Komisja Wyborcza zapewnia oprogramowanie dla wykonania czynności, o których mowa w par. 1.

●PKW dopuszcza oprogramowanie ustalenia wyników wyborów na posiedzeniu przed każdymi wyborami[53]. Czyni to po wykonaniu testu ogólnopolskiego, w którym wprowadzono testowe wyniki głosowania oraz ustalono testowe wyniki wyborów[54].

Państwowa Komisja Wyborcza publikuje opracowanie statystyczne zawierające szczegółowe informacje o wynikach głosowania i wyborów oraz udostępnia wyniki głosowania i wyborów w formie dokumentu elektronicznego.

Państwowa Komisja Wyborcza jest uprawniona do używania pieczęci urzędowej w rozumieniu przepisów o pieczęciach państwowych. Średnica pieczęci wynosi 35 mm.

●Urzędową pieczęcią jest metalowa, tłoczona pieczęć okrągła zawierająca pośrodku wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, a w otoku napis odpowiadający nazwie podmiotu uprawnionego do używania urzędowej pieczęci[55].

§ 1. Państwowa Komisja Wyborcza wykonuje czynności wynikające ze sprawowanego nadzoru nad prowadzeniem i aktualizowaniem rejestru wyborców oraz sporządzaniem spisów wyborców, a w szczególności:

1) kontroluje prawidłowość prowadzenia i aktualizowania rejestru wyborców oraz sporządzania spisów wyborców;

2) bada zgodność danych rejestru wyborców i spisów wyborców z danymi ewidencji ludności i aktów stanu cywilnego w gminie;

3) występuje z urzędu do właściwych organów o wykreślenie z rejestru wyborców lub spisu wyborców osób, które zostały wpisane do rejestru lub spisu z naruszeniem przepisów prawa;

4) gromadzi i podaje do publicznej wiadomości, nie rzadziej niż raz na kwartał, informację o liczbie wyborców objętych rejestrem wyborców w gminach;

5) podaje do publicznej wiadomości, według gmin, informację o liczbie wyborców wpisanych do spisów wyborców według stanu na dzień ich sporządzenia dla danych wyborów.

§ 2. Czynności, o których mowa w § 1, Państwowa Komisja Wyborcza wykonuje przy pomocy Krajowego Biura Wyborczego. Szczegółowy sposób wykonywania tych czynności, w celu zapewnienia właściwego ich wykonania, określa regulamin Państwowej Komisji Wyborczej.

§3. Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej, w drodze rozporządzenia, obowiązki organów prowadzących sprawy ewidencji ludności w zapewnieniu Państwowej Komisji Wyborczej wykonania jej zadań związanych z nadzorem nad prowadzeniem i aktualizowaniem rejestru wyborców oraz sporządzaniem spisów wyborców, w tym tryb udostępniania dokumentów oraz przekazywania informacji o liczbie mieszkańców ujętych w ewidencji ludności i liczbie wyborców wpisanych do rejestru wyborców i spisów wyborców oraz zasady i formy współdziałania organów administracji rządowej z Krajowym Biurem Wyborczym w tym zakresie, mając na względzie konieczność zapewnienia bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych, ich przekazywania oraz odbioru.

●Zob. komentarz do art. 160 k.w.

●Minister spraw wewnętrznych i administracji 27 lipca 2011 r. w celu zapewnienia PKW wykonywania zadań związanych z nadzorem nad prowadzeniem rejestru wyborców i sporządzaniem spisów wyborców wydał rozporządzenie. Na podstawie par. 2 ust. 1 rozporządzenia MSWiA z 27 lipca 2011 r. organ prowadzący ewidencję ludności musi udostępnić określone dane i dokumenty na żądanie pracownika KBW posiadającego pisemne upoważnienie wydane przez szefa KBW lub właściwego dyrektora delegatury KBW. Chodzi o:

1) dane ze stałego rejestru wyborców oraz spisy wyborców (w tym wydruki z systemu teleinformatycznego),

2) dokumenty i dane ewidencji ludności (w tym będące w posiadaniu organów prowadzących ewidencję ludności) odpisy skrócone akt stanu cywilnego, które stanowią podstawę wpisania lub skreślenia osób z rejestru wyborców i spisów wyborców,

3) decyzje dotyczące wpisania wyborców na własny wniosek do rejestru wyborców i spisu wyborców oraz zawiadomień skierowanych w tej sprawie do właściwych urzędów gmin i zawiadomień otrzymanych z innych urzędów gmin,

4) dokumenty dotyczące reklamacji wniesionych na nieprawidłowości w rejestrze wyborców i w spisach wyborców,

5) zawiadomienia sądów o pozbawieniu osób praw wyborczych oraz o ustaniu przyczyn stanowiących podstawę pozbawienia praw wyborczych,

6) inne dokumenty pozwalające ocenić poprawność i rzetelność prowadzonego rejestru wyborców i sporządzanych spisów wyborców.

●Wspomniane dokumenty są udostępniane do wglądu w obecności właściwego pracownika odpowiedzialnego w urzędzie gminy za prowadzenie rejestru wyborców i sporządzenie spisów wyborców oraz pracownika odpowiedzialnego za prowadzenie spraw ewidencji ludności. Na żądanie osób kontrolujących organ prowadzący ewidencję ludności jest zobowiązany dokonać odpowiednich wydruków danych z systemu ewidencji ludności dotyczących osób objętych ewidencją ludności oraz wpisanych do rejestru wyborców[56].

●Wójt (burmistrz, prezydent miasta) realizuje zalecenia wynikające z kontroli rejestru wyborców i spisów wyborców. Do wystąpień PKW lub osób działających z jej upoważnienia zawierających wniosek o wykreślenie z rejestru wyborców bądź spisu wyborców osób, które z naruszeniem prawa zostały wpisane do rejestru wyborców bądź spisów wyborców, stosuje się odpowiednio przepisy o reklamacji na nieprawidłowości w rejestrze wyborców lub w spisie wyborców. Zasadę tę stosuje się także do wystąpienia zawierającego wniosek o sprostowanie niewłaściwych danych wyborcy wpisanego do rejestru wyborców bądź spisów wyborców[57].

●Wójt (burmistrz, prezydent miasta) przekazuje PKW, za pośrednictwem właściwej delegatury KBW, nie później niż drugiego dnia po upływie ustawowego terminu sporządzania spisów wyborców, informację o liczbie wyborców wpisanych do spisu oraz o liczbie mieszkańców w gminie[58].

●Wojewodowie w ramach nadzoru nad prowadzeniem ewidencji ludności współdziałają z KBW w celu zapewnienia prawidłowego prowadzenia i aktualizacji danych ewidencji ludności w części objętej rejestrem wyborców i w tym zakresie:

1) podejmują stosowne działania wynikające z okresowych ocen uwag i wniosków dotyczących stanu prowadzenia ewidencji ludności w gminach, przekazywanych przez KBW i komisarzy wyborczych;

2) inicjują wspólną kontrolę stanu ewidencji ludności i rejestru wyborców przy udziale przedstawicieli KBW oraz zapewniają udział podległych mu pracowników prowadzących sprawy z zakresu ewidencji ludności we wspólnych kontrolach inicjowanych przez KBW[59].

Rozdział 3. Komisarz wyborczy

§ 1. Komisarz wyborczy jest pełnomocnikiem Państwowej Komisji Wyborczej wyznaczonym na obszar stanowiący województwo lub część jednego województwa.

§ 2. Państwowa Komisja Wyborcza określa właściwość terytorialną komisarzy wyborczych oraz właściwość rzeczową w zakresie wykonywania czynności o charakterze ogólnowojewódzkim, z uwzględnieniem zadań związanych z wyborami do sejmiku województwa oraz zadań, o których mowa w art. 167 § 1 pkt 8 i 9.

§ 3. Komisarzy wyborczych powołuje w każdym województwie, w liczbie od 2 do 6, spośród sędziów, na okres 5 lat, Państwowa Komisja Wyborcza, na wniosek Ministra Sprawiedliwości. Ta sama osoba może być ponownie powołana na stanowisko komisarza.

§ 4. Komisarzem wyborczym może być także sędzia w stanie spoczynku, nie dłużej jednak niż do ukończenia 70 lat.

§ 5. Komisarz wyborczy pełni swoją funkcję niezależnie od sprawowania urzędu sędziego właściwego sądu.

§ 6. Komisarzom wyborczym przysługuje wynagrodzenie miesięczne w wysokości wynagrodzenia członka Państwowej Komisji Wyborczej. Przepis art. 159 par. 3 stosuje się odpowiednio.

§ 7. Funkcja komisarza wyborczego wygasa w przypadku:

1) zrzeczenia się funkcji;

2) śmierci;

3) ustania stosunku służbowego sędziego;

4) ukończenia 70 lat przez komisarza będącego sędzią w stanie spoczynku;

5) odwołania.

§ 8. Państwowa Komisja Wyborcza odwołuje komisarza wyborczego przed upływem okresu, na jaki został powołany:

1) w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków komisarza wyborczego;

2) na uzasadniony wniosek prezesa właściwego sądu;

3) na uzasadniony wniosek Ministra Sprawiedliwości.

§ 9. W przypadkach, o których mowa w § 7 i 8, powołanie komisarza wyborczego następuje w trybie i na zasadach określonych w § 3.

§ 10. W razie czasowej niemożności pełnienia funkcji przez komisarza wyborczego Państwowa Komisja Wyborcza może powierzyć pełnienie tej funkcji, na ten okres, innemu komisarzowi wyborczemu lub innej osobie zapewniającej rzetelne wykonanie czynności wyborczych.

●Komisarze wyborczy są jednoosobowymi organami wyborczymi funkcjonującymi w permanencji (stale). K.w. określa ich jako pełnomocników PKW wyznaczonych na obszar stanowiący część jednego województwa. Komisarzy wyborczych w liczbie od 2 do 6 w każdym województwie powołuje na 5-letnią kadencję PKW, spośród sędziów, działając w tym względzie na wniosek ministra sprawiedliwości[60].

●Na podstawie art. 166 par. 2 k.w. PKW 17 lutego 2014 r.[61] wydała uchwałę w sprawie określenia właściwości terytorialnej komisarzy wyborczych, właściwości rzeczowej w zakresie wykonywania czynności o charakterze ogólnowojewódzkim oraz trybu pracy komisarzy wyborczych. Uchwała ta określa m.in. miejsce siedziby oraz powiatów i miast na prawach powiatu wchodzących w zakres ich właściwości terytorialnej (por. tabela 1).

●Zgodnie z par. 2 uchwały PKW do właściwości rzeczowej wyznaczonego komisarza wyborczego w zakresie wykonywania czynności o charakterze ogólnowojewódzkim należy:

1) wykonywanie zadań w sprawach związanych z wyborami do sejmiku województwa;

2) ustalanie zbiorczych wyników wyborów do rad oraz wyborów wójta (burmistrza, prezydenta miasta) na obszarze województwa oraz ogłaszanie ich w wojewódzkim dzienniku urzędowym;

3) sporządzanie sprawozdania z przebiegu wyborów na obszarze województwa;

4) zwoływanie pierwszej sesji nowo wybranego sejmiku województwa;

5) postanawianie o wstąpieniu kandydata z tej samej listy na miejsce radnego sejmiku województwa, którego mandat wygasł;

6) ogłaszanie zmian w składach sejmiku województwa;

7) podawanie do publicznej wiadomości informacji o rozwiązaniu, z mocy prawa, sejmiku województwa;

8) stwierdzanie wygaśnięcia mandatów radnych do sejmiku województwa w przypadkach określonych w art. 383 par. 2a k.w.

●O powołaniu komisarza wyborczego komisja decyduje uchwałą. Należy tu zwrócić uwagę, że skoro ustawodawca określa konieczność wystąpienia z wnioskiem przez odpowiedni organ zarówno dla powołania komisarza, jak i dla jego odwołania, oznacza to, że wniosek w obu wypadkach ma taki sam charakter - jest on niewiążący, nawet jeżeli złożenie uzasadnionego wniosku jest koniecznym elementem procedury odwołania. Oznacza to, że PKW może odmówić uwzględnienia wniosku zarówno o powołanie, jak i o odwołanie komisarza, jeżeli nie uzna go za uzasadniony. Nie można zapominać, że komisarz jest pełnomocnikiem PKW i to do niej powinna należeć ostateczna decyzja. W dotychczasowej praktyce komisja uwzględniała wnioski o odwołanie komisarza np. z powodu niewykonywania przez niego obowiązków sędziego, prawomocnego skazania dyscyplinarnego[62].

●Pojęcie "spośród sędziów" użyte w art. 166 par. 3 k.w. oznacza, że funkcję tę może pełnić sędzia dowolnego sądu, nie tylko powszechnego. Wniosek o powołanie na funkcję komisarza powinien być uzgodniony z sędzią, którego on dotyczy, gdyż ustawodawca nie formułuje obowiązku sędziego przyjęcia tej funkcji. Sędzia powołany bez jego zgody może zaraz po powołaniu zrzec się funkcji[63]. Zgodnie z par. 21 pkt 11 zarządzenia ministra sprawiedliwości z 31 marca 2010 r. w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości[64] do zakresu zadań departamentu kadr należy prowadzenie spraw związanych ze zgłaszaniem przez ministra sprawiedliwości sędziów do pełnienia funkcji komisarza.

●Komisarz wyborczy niezwłocznie po powołaniu podaje do publicznej wiadomości informację o objęciu powierzonej funkcji, właściwości terytorialnej oraz o siedzibie i czasie pracy. Podaje również informację o właściwości rzeczowej w zakresie wykonywania czynności o charakterze ogólnowojewódzkim[65].

●Kadencja każdego komisarza liczy się indywidualnie. W trakcie kadencji komisarz pełni swą funkcję stale, obok funkcji zawodowej sędziego, a nie tylko w związku z przeprowadzeniem konkretnych wyborów[66].

●O wygaśnięciu funkcji komisarza wyborczego komisja decyduje uchwałą, wskazując termin kadencji komisarza. Zrzeczenie się funkcji komisarza to jednostronne, złożone osobiście przez niego oświadczenie woli. Musi być ono jednoznaczne, może, ale nie musi, zawierać powód podjętej decyzji. Brak jest określonych prawnie przesłanek zrzeczenia się funkcji komisarza. Śmierć komisarza stwierdza urzędowy akt zgonu. Ustanie stosunku służbowego następuje w wyniku rozwiązania[67] lub wygaśnięcia[68] stosunku służbowego. Podane w art. 166 par. 8 pkt 1 k.w. odwołanie w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków komisarza wyborczego oznacza uchwałę PKW podjętą z własnej inicjatywy[69].

●Komisarz wyborczy nie podlega ani wojewodzie, ani organom samorządowym. Podlega on tylko komisji i do tego stosunku podległości nie odnosi się atrybut niezawisłości sędziowskiej. Jako sędzia i jako pełnomocnik PKW powinien zachować apolityczność[70].

§ 1. Do zadań komisarza wyborczego należy:

1) sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego;

2) zapewnianie, we współdziałaniu z organami jednostek samorządu terytorialnego, organizacji wyborów do rad na obszarze województwa;

3) powoływanie terytorialnych komisji wyborczych oraz rozwiązywanie terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych w wyborach organów jednostek samorządu terytorialnego po wykonaniu ich ustawowych zadań;

4) rozpatrywanie skarg na działalność terytorialnych komisji wyborczych;

5) kontrolowanie, w zakresie ustalonym przez Państwową Komisję Wyborczą, prawidłowości sporządzania spisów wyborców;

6) podawanie do publicznej wiadomości informacji o składach terytorialnych komisji wyborczych powołanych na obszarze województwa;

7) udzielanie, w miarę potrzeby, terytorialnym i obwodowym komisjom wyborczym wyjaśnień;

8) ustalanie zbiorczych wyników wyborów do rad oraz wyborów wójtów przeprowadzonych na obszarze województwa i ogłaszanie ich w trybie określonym w kodeksie;

9) przedkładanie sprawozdania z przebiegu wyborów na obszarze województwa, wraz z ich wynikami, Państwowej Komisji Wyborczej;

10) wykonywanie innych czynności przewidzianych w ustawach lub zleconych przez Państwową Komisję Wyborczą.

§ 2. Komisarz wyborczy uchyla uchwały terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych podjęte z naruszeniem prawa lub niezgodne z wytycznymi Państwowej Komisji Wyborczej i przekazuje sprawę właściwej komisji do ponownego rozpatrzenia lub podejmuje rozstrzygnięcie w sprawie.

§ 3. Komisarz wyborczy wydaje postanowienia w zakresie swoich ustawowych uprawnień.

●Komisarze wyborczy wraz z PKW organizują wybory samorządowe i sprawują nadzór nad ich przeprowadzeniem zgodnie z przepisami prawa. Zadania komisarzy wyborczych zostały więc określone w taki sam sposób, jak zadania PKW. Organy te mają jednak różne kompetencje, komisarz wyborczy jest bowiem organem wyborczym niższego szczebla, podporządkowanym komisji - centralnemu organowi wyborczemu[71].

●Do zadań komisarzy wyborczych należy sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego przez terytorialne i obwodowe komisje wyborcze działające na tym obszarze[72]. W ramach nadzoru rozpatruje skargi na działalność terytorialnych komisji wyborczych. Ma także kompetencje uchylania uchwał terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych podjętych z naruszeniem prawa lub niezgodnych z wytycznymi PKW. W związku z tym komisarz wyborczy bada prawidłowość sporządzonych przez terytorialne komisje wyborcze protokołów z rejestracji list kandydatów na radnych i uchwał o odmowie przyjęcia zgłoszenia listy bądź odmowie rejestracji listy. Komisarz wyborczy nadzoruje terminowość i prawidłowość nadawania przez terytorialne komisje wyborcze numerów zarejestrowanym listom kandydatów na radnych, sporządzania i drukowania obwieszczeń o zarejestrowanych listach, a także druk kart do głosowania. Komisarz wyborczy może wreszcie żądać od terytorialnych komisji wyborczych informacji o przebiegu wykonywania przez nie zadań wyborczych oraz o stanie przygotowań do wyborów obwodowych komisji wyborczych[73].

●Komisarz nadzoruje też prawidłowość wykonania przez organy jednostek samorządu terytorialnego lub terytorialne komisje wyborcze czynności wyborczych, w szczególności związanych z podziałem na okręgi wyborcze i obwody głosowania, ustaleniem liczby radnych wybieranych w okręgach, powoływania lub zmian w składach obwodowych komisji wyborczych. W razie stwierdzenia, że właściwe organy gminy nie wykonują w terminie lub w sposób zgodny z prawem tych zadań, właściwy komisarz wyborczy wzywa te organy do wykonania zadań w sposób zgodny z prawem w wyznaczonym terminie. W przypadku bezskutecznego upływu terminu niezwłocznie wykonuje te zadania i powiadamia o tym PKW. Sprawując nadzór nad przestrzeganiem prawa wyborczego, komisarz współdziała z wojewodą w sprawach z zakresu stwierdzania przez właściwe organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego wygaśnięcia mandatu radnego lub mandatu wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w przypadkach określonych w art. 383 par. 2 k.w.[74].

●Komisarz wyborczy ma ograniczoną kompetencję w zakresie nadzoru nad zgodnością z prawem uchwał rady gminy w sprawie okręgów wyborczych. Stwierdzenie przez komisarza, że zadania wykonywane są przez organ samorządu terytorialnego z naruszeniem prawa wyborczego, nie daje podstaw do stwierdzenia ich nieważności. Komisarz wyborczy może podjąć ingerencję tylko w razie wniesienia skargi na ustalenia rady gminy w sprawach okręgów wyborczych, jak i w sprawie zmian w podziale na okręgi wyborcze. To zróżnicowanie środków nadzorczych komisarza wyborczego i wojewody (organu nadzoru nad samorządem terytorialnym) nie daje podstaw do ograniczenia właściwości wojewody przez wyłączenie uchwał podejmowanych na podstawie przepisów prawa wyborczego przez radę gminy. Do zastosowania środka nadzoru, tj. stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy w sprawie zmian w podziale na okręgi wyborcze, właściwy jest wojewoda[75].

●Komisarze powołują też składy terytorialnych komisji wyborczych co do zasady spośród wyborców zgłoszonych przez pełnomocników komitetów wyborczych uczestniczących w wyborach. W skład komisji wojewódzkiej i powiatowej, a także komisji wyborczej w mieście na prawach powiatu musi z urzędu wejść (i to jako przewodniczący) sędzia wskazany przez prezesa właściwego miejscowo sądu okręgowego. Rozwiązanie to wydaje się trafne, jeśli zważyć, że w wyborach przeprowadzanych przez te właśnie organy, a więc w wyborach do sejmików województw, do rad powiatów i do rad miast na prawach powiatu, obowiązuje dość skomplikowany, wymagający dobrego przygotowania merytorycznego, proporcjonalny system ustalania wyników wyborów[76].

●Komisarz wyborczy rozpatruje skargi na uchwały rady gminy dotyczące podziału gminy na stałe obwody głosowania i utworzenia odrębnych obwodów głosowania, a także skargi na uchwały rady gminy dotyczące ustalenia okręgów wyborczych w wyborach do rady gminy[77].

●Komisarz wyborczy zapewnia kontrolę nad prawidłowością sporządzania spisów wyborców, w szczególności w zakresie terminowego ich sporządzenia, poinformowania wyborców o czasie i miejscu udostępnienia spisu do wglądu, a także niezwłocznego przekazywania gminom zawiadomień o dopisaniu wyborcy do spisu. W tym celu może on żądać od wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) wyjaśnień oraz wglądu do dokumentów. Zapewnia on też wyborcom informację o stanie rejestru wyborców prowadzonego w gminach i zasadach wpisywania wyborców do rejestru[78].

●Komisarz wyborczy podejmuje działania organizacyjne związane z powołaniem terytorialnych komisji wyborczych, a w szczególności podaje do publicznej wiadomości informację o ustalonym sposobie zgłaszania przez komitety wyborcze kandydatów do składów komisji oraz zapewnia wymaganą prawem procedurę powoływania komisji. Współdziała odpowiednio z marszałkiem województwa, starostą i wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) w zorganizowaniu pierwszych posiedzeń komisji oraz podaje do publicznej wiadomości informacje o składach poszczególnych komisji[79].

●Relacje komisarza wyborczego z organami wyborczymi obejmują również udzielanie komisjom wyjaśnień i bieżącej pomocy w wykonywaniu ich zadań, w szczególności przez organizowanie narad i szkoleń członków komisji, przekazywanie komisjom wytycznych i wyjaśnień PKW, udzielanie wskazówek co do sposobu usunięcia stwierdzonych uchybień[80].

●Komisarz wyborczy w celu zapewnienia sprawnej organizacji wyborów współdziała z właściwymi organami jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności w sprawach:

1) warunków pracy komisji wyborczych i obsługi administracyjnej komisji, w tym:

a) usytuowania, urządzenia i wyposażenia lokali wyborczych,

b) środków łączności i transportu,

c) dostarczenia kart do głosowania, nakładek na karty do głosowania sporządzanych w alfabecie Braille’a, formularzy i druków wyborczych, a także spisu wyborców i pieczęci komisji,

d) przekazywania protokołów z głosowania i wyborów właściwym terytorialnym komisjom wyborczym,

e) przekazywania do depozytu i zabezpieczenia pozostałych dokumentów z wyborów, w tym pieczęci komisji;

2) dostarczania informacji o uprawnieniach wyborców niepełnosprawnych i instrukcji głosowania, wchodzącej w skład pakietu wyborczego stosowanego w głosowaniu korespondencyjnym, sporządzanych w alfabecie Braille’a[81].

●Zadaniem komisarza wyborczego jest badanie prawidłowośći sporządzonych przez terytorialne komisje wyborcze uchwał o odmowie przyjęcia zgłoszenia listy bądź odmowie rejestracji listy lub kandydata. W razie stwierdzenia uchybień wskazuje komisjom sposób ich usunięcia. A gdy uzna, że uchwały podjęte zostały z naruszeniem prawa, uchyla je i przekazuje komisjom do ponownego rozpatrzenia[82].

●Komisarz wyborczy przyjmuje i wprowadza do systemu elektronicznego zgłoszenia o uzyskiwanych korzyściach, z tym że zgłoszenia członków zarządów województw, sekretarzy województw, skarbników województw przyjmuje komisarz wyborczy, który wykonuje czynności o charakterze ogólnowojewódzkim.

●W zakresie swych ustawowych uprawnień komisarz wyborczy wydaje postanowienia. Są to publicznoprawne akty o charakterze władczym, które wiążą adresatów. Podstawą prawną ich wydawania jest k.w. Z tego względu do tych postanowień nie ma zastosowania kodeks postępowania administracyjnego w zakresie decyzji administracyjnych. Wszystkie postanowienia komisarza wyborczego podlegają nadzorowi PKW, która z urzędu albo na wniosek uchyla taki akt prawny podjęty z naruszeniem prawa lub niezgodny z jej wytycznymi i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia. Natomiast podmioty zainteresowane mogą odwołać się lub zaskarżyć postanowienie komisarza wyborczego tylko w przypadkach i w trybie określonym w k.w. Na przykład od postanowienia komisarza wyborczego o odmowie przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego służy odwołanie do sądu okręgowego. Taki sam środek przysługuje od postanowienia komisarza w sprawie odrzucenia sprawozdania finansowego komitetu wyborczego[83].

§ 1. Komisarz wyborczy, na podstawie protokołów z wyborów sporządzonych przez właściwe terytorialne komisje wyborcze, podaje do publicznej wiadomości, w formie obwieszczenia, wyniki wyborów do rad oraz wyborów wójtów na obszarze województwa.

§ 2. W obwieszczeniu, o którym mowa w § 1, zamieszcza się zbiorczą informację o wynikach głosowania i wynikach wyborów:

1) do rad, do których wybory zostały przeprowadzone, oraz - odrębnie dla każdej rady - w szczególności dane o liczbie mandatów uzyskanych przez listy kandydatów poszczególnych komitetów wyborczych oraz nazwiska i imiona wybranych radnych z podaniem oznaczenia listy, z której zostali wybrani;

2) wójtów - w szczególności nazwiska i imiona wybranych wójtów z podaniem nazw komitetów wyborczych, które ich zgłosiły.

§ 3. Państwowa Komisja Wyborcza określa wzór obwieszczenia, o którym mowa w § 1.

●Zob. uchwały PKW: z 17 stycznia 2011 r. w sprawie ustalenia wzorów urzędowych formularzy oraz druków wyborczych stosowanych w wyborach ponownych, uzupełniających, przedterminowych, wyborach do nowych rad oraz w wyborach przedterminowych i wyborach ponownych wójtów, burmistrzów i prezydentów miast (M.P. nr 9, poz. 85) oraz z 8 listopada 2010 r. w sprawie wytycznych dla komisarzy wyborczych, dotyczących sprawdzania prawidłowości ustalenia wyników głosowania i wyników wyborów do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw, Rady m.st. Warszawy i rad dzielnic m.st. Warszawy oraz wyników głosowania i wyników wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na 21 listopada 2010 r. i ogłaszania wyników tych wyborów na obszarze województwa (M.P. z 2011 r. nr 84, poz. 997).

Obwieszczenie komisarza wyborczego ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podaje do publicznej wiadomości przez rozplakatowanie odpowiedniego wyciągu z obwieszczenia na obszarze każdej gminy. Jeden egzemplarz obwieszczenia przesyła się do Państwowej Komisji Wyborczej w terminie i trybie przez nią ustalonym.

Zob. uchwały PKW powołane w komentarzu do art. 168 k.w.

Rozdział 4. Okręgowa komisja wyborcza

§ 1. W skład okręgowej komisji wyborczej wchodzi od 5 do 11 sędziów, w tym z urzędu, jako jej przewodniczący, komisarz wyborczy. W skład komisji może być także powołany sędzia w stanie spoczynku, który nie ukończył 70 lat.

§ 2. Sędziów do składu komisji zgłasza Minister Sprawiedliwości, w liczbie uzgodnionej z Państwową Komisją Wyborczą, najpóźniej w 52 dniu przed dniem wyborów.

§ 3. Państwowa Komisja Wyborcza powołuje okręgowe komisje wyborcze najpóźniej w 48 dniu przed dniem wyborów.

§ 4. W razie braku możliwości pełnienia funkcji przewodniczącego komisji przez komisarza wyborczego komisja wybiera przewodniczącego ze swojego grona. W takim przypadku Minister Sprawiedliwości zgłasza do składu komisji jednego sędziego więcej, aniżeli wynikałoby to z uzgodnień, o których mowa w § 2.

§ 5. Pierwsze posiedzenie komisji organizuje, z upoważnienia Państwowej Komisji Wyborczej, dyrektor właściwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego.

§ 6. Komisja na pierwszym posiedzeniu wybiera spośród siebie dwóch zastępców przewodniczącego komisji. Funkcję sekretarza okręgowej komisji wyborczej pełni dyrektor właściwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego albo osoba przez niego wskazana. Sekretarz uczestniczy w pracach komisji z głosem doradczym.

§ 7. Skład komisji podaje się niezwłocznie do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty.

§ 8. Techniczno-materialne warunki pracy okręgowej komisji wyborczej zapewnia Krajowe Biuro Wyborcze.

●Przepis określa tryb i zasady powoływania okręgowych komisji wyborczych. W praktyce okręgowe komisje wyborcze są niestałymi organami wyborczymi, powoływanymi w związku z konkretnymi, zarządzonymi wyborami. Występują we wszystkich rodzajach wyborów. Świadczy o tym nie tylko par. 3 komentowanego przepisu, zgodnie z którym Państwowa Komisja Wyborcza powołuje okręgowe komisje wyborcze najpóźniej w 48. dniu przed dniem wyborów, ale również to, że komentowany przepis nie ogranicza możliwości powołania okręgowej komisji wyborczej wyłącznie do określonej kategorii wyborów. Innym słowy Państwowa Komisja Wyborcza musi powołać okręgowe komisje wyborcze przed każdymi wyborami.

●Powołanie okręgowej komisji wyborczej następuje w drodze uchwały. Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej określa również regulamin tej komisji wyborczej.

●Komentowany przepis przesądza, że w skład komisji wchodzić mogą wyłącznie sędziowie, w tym w stanie spoczynku, o ile nie przekraczają 70. roku życia. Minimalna liczba sędziów w komisji to pięciu. Skład komisji nie może również przekraczać 11 osób. Przepisy k.w. jednoznacznie przesądzają, że z urzędu przewodniczącym okręgowej komisji wyborczej jest komisarz wyborczy[84].

●Komentowany przepis zastrzega, że wyłączną kompetencję do zgłaszania sędziów do składu okręgowej komisji wyborczej posiada minister sprawiedliwości. Ich liczbę uzależnia zaś od właściwych w tym zakresie uzgodnień z Państwową Komisją Wyborczą. W tym miejscu należy wskazać, że zawsze zgłoszenie dokonywane przez ministra sprawiedliwości musi uwzględniać właściwego miejscowo komisarza wyborczego. Zgodnie z par. 19 pkt 11 załącznika do zarządzenia ministra sprawiedliwości w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości do zakresu zadań departamentu kadr ministerstwa należy prowadzenie spraw związanych ze zgłaszaniem przez ministra sprawiedliwości sędziów do składu okręgowych i rejonowych komisji wyborczych oraz do pełnienia funkcji komisarza wyborczego[85]. Jak zostało to wskazane w doktrynie, dokonanie zgłoszenia sędziego do składu komisji okręgowej przez ministra sprawiedliwości ma charakter wiążący. Za B. Banaszakiem należy więc przyjąć, że PKW nie ma możliwości odmówienia akceptacji kandydata zgłoszonego przez ministra[86]. Z drugiej strony sędziemu pozostawiona została możliwość niewyrażania zgody na objęcie funkcji członka okręgowej komisji wyborczej. W świetle konstytucyjnej zasady niezawisłości sędziów nie można bowiem zmuszać sędziego do wykonywania określonych obowiązków. Brak jest ku temu podstaw prawnych. W tym miejscu należy podzielić pogląd wyrażony przez T. Erecińskiego, J. Gudowskiego i J. Iwulskiego, zgodnie z którym "wysoki status, niezawisłość oraz kwalifikacje zawodowe i moralne uzasadniają powierzenie sędziom kluczowych funkcji w spełnianiu czynności wyborczych. (...) sędziowie zgłoszeni przez ministra sprawiedliwości, a powoływani przez Państwową Komisję Wyborczą, wchodzą w skład okręgowych komisji wyborczych. (...) Powołanie do komisji wyborczej nie jest delegowaniem w rozumieniu komentowanego przepisu (art. 77 prawa o ustroju sądów powszechnych - przyp. red.); praca w komisji stanowi wypełnianie pozajurysdykcyjnego obowiązku sędziowskiego, nałożonego na sędziów mocą ustawy. Powierzanie sędziom takich obowiązków jest, w drodze wyjątku, dopuszczalne w imię najważniejszych interesów państwowych (...). Należy przyjąć, że jakkolwiek spełnianie funkcji wyborczych nie stanowi wykonywania władzy sądowniczej sensu stricto, to jednak sędziowie korzystają przy ich spełnianiu z niezawisłości oraz niezależności"[87].

●Zgodnie z komentowanym przepisem pierwsze posiedzenie komisji organizuje, z upoważnienia Państwowej Komisji Wyborczej, dyrektor właściwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego. Jednocześnie komisja na pierwszym posiedzeniu wybiera spośród siebie dwóch zastępców przewodniczącego komisji. Funkcję sekretarza okręgowej komisji wyborczej pełni dyrektor właściwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego albo osoba przez niego wskazana. Sekretarz uczestniczy w pracach komisji z głosem doradczym.

●Zgodnie z załącznikiem do uchwały PKW z 27 stycznia 2014 r. w sprawie regulaminów okręgowych, rejonowych i obwodowych komisji wyborczych powołanych do przeprowadzenia wyborów do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej[88] komisja wykonuje zadania określone w kodeksie wyborczym, stosując wytyczne i wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej. Zasadą jest, że komisja rozstrzyga w sprawach należących do jej właściwości w obecności co najmniej połowy swojego składu, w tym przewodniczącego komisji lub jednego z jego zastępców. Jednocześnie w razie potrzeby komisja może przydzielić do wykonania określone czynności, wynikające z jej zadań, przewodniczącemu, zastępcom przewodniczącego, członkom komisji, sekretarzowi komisji lub zespołom powoływanym w tym celu ze swego składu. Od strony organizacyjnej warto natomiast wiedzieć, że na pierwszym posiedzeniu, które z upoważnienia Państwowej Komisji Wyborczej organizuje dyrektor właściwej miejscowo dla siedziby komisji delegatury Krajowego Biura Wyborczego, komisja:

- wybiera przewodniczącego komisji, jeśli funkcji tej nie może pełnić komisarz wyborczy ( w takim przypadku do czasu wyboru przewodniczącego pierwszemu posiedzeniu komisji przewodniczy najstarszy wiekiem członek komisji);

- wybiera dwóch zastępców przewodniczącego;

- powołuje sekretarza komisji;

- omawia zadania i ustala tryb swojej pracy oraz obowiązki i uprawnienia osób wchodzących w jej skład;

- ustala sposób niezwłocznego podania do publicznej wiadomości informacji o swoim składzie, siedzibie i pełnionych dyżurach;

- ustala działania związane z przyjmowaniem do zarejestrowania zgłoszeń list kandydatów na posłów do Parlamentu Europejskiego, a także sposób podania o tym informacji do publicznej wiadomości.

Do wyłącznej właściwości okręgowej komisji należy również powołanie sekretarza komisji, którym może być dyrektor właściwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego lub osoba przez niego wskazana.

●Jak wynika z komentowanego przepisu, pracami komisji kieruje przewodniczący, który w szczególności:

- czuwa nad wykonywaniem zadań komisji;

- reprezentuje komisję na zewnątrz;

- ustala projekt porządku obrad komisji, zwołuje jej posiedzenia i im przewodniczy;

podpisuje w imieniu komisji uchwały podjęte na posiedzeniach, w których uczestniczył, oraz pisma związane z działalnością komisji;

- zleca wykonanie, w zakresie swojej właściwości, określonych zadań obsługującej komisję delegaturze Krajowego Biura Wyborczego, a w razie potrzeby również innym delegaturom Krajowego Biura Wyborczego na obszarze właściwości okręgowej komisji wyborczej. Regulaminy wydawane przez Państwową Komisję Wyborczą do tej pory jako zasadę przyjmowały, że w razie nieobecności przewodniczącego komisji jego obowiązki pełni zastępca przewodniczącego starszy wiekiem, a w razie również jego nieobecności — drugi z zastępców przewodniczącego.

●Zwyczajowo przyjęto również, że do zadań sekretarza komisji należy:

- zapewnienie obsługi organizacyjnej komisji;

- przygotowywanie i przedstawianie komisji, po uzgodnieniu z jej przewodniczącym, projektów uchwał, rozstrzygnięć oraz innych materiałów będących przedmiotem posiedzeń;

- podejmowanie, w ustalonym przez komisję zakresie, współdziałania z wojewodą i organami jednostek samorządu terytorialnego oraz konsulami i kapitanami statków, dla prawidłowego przebiegu prac przygotowawczych do wyborów;

- zapewnianie warunków organizacyjno-technicznych szkoleń obwodowych komisji wyborczych, na obszarze, na którym okręgowa komisja wyborcza wykonuje zadania rejonowej komisji wyborczej;

- wykonywanie innych zadań zleconych przez komisję;

- występowanie do Państwowej Komisji Wyborczej z wnioskiem o dokonanie zmiany w komisji w przypadku zajścia takiej konieczności.

●Członkowie komisji mają obowiązek uczestniczenia w posiedzeniach i innych pracach komisji. W przypadku braku takiej możliwości członek komisji jest obowiązany powiadomić o tym, w miarę możliwości jeszcze przed posiedzeniem, przewodniczącego lub sekretarza.

●Jeżeli chodzi o same prace komisji, to nie ma przeciwwskazań, aby w jej posiedzeniach uczestniczyły osoby zaproszone przez przewodniczącego komisji. Z samego posiedzenia komisji sporządza się protokół, w którym zasadniczo podaje się porządek obrad, imiona i nazwiska uczestników, zwięzłą treść wystąpień; podjęte rozstrzygnięcia i ustalenia. Do protokołu dołącza się podjęte uchwały.

●Co do zasady w gestii okręgowej komisji, na obszarze jej dziania, należą sprawy związane z:

- wystąpieniem do Państwowej Komisji Wyborczej o uchylenie uchwał rejonowych komisji wyborczych podjętych z naruszeniem prawa lub niezgodnie z wytycznymi Państwowej Komisji Wyborczej;

- rozpatrywaniem skarg na działalność rejonowych komisji wyborczych;

- występowaniem o usunięcie stwierdzonych uchybień;

- zawiadamianiem pisemnie skarżącego o rozstrzygnięciu i czynnościach podjętych w związku ze skargą.

●Dokumentem potwierdzającym członkostwo i pełnioną w komisji funkcję jest dokument wydany przez przewodniczącego komisji. Z kolei dokument potwierdzający pełnienie funkcji przewodniczącego komisji wydaje zastępca przewodniczącego.

§ 1. Wygaśnięcie członkostwa w okręgowej komisji wyborczej następuje w przypadku:

1) zrzeczenia się członkostwa;

2) o którym mowa w art. 153 § 2;

3) śmierci członka komisji;

4) odwołania.

§ 2. Państwowa Komisja Wyborcza odwołuje członka okręgowej komisji wyborczej:

1) w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków członka komisji;

2) na uzasadniony wniosek Ministra Sprawiedliwości w odniesieniu do zgłoszonego przez niego członka komisji.

§ 3. Uzupełnienie składu komisji następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach o jej powołaniu. Przepis art. 170 § 7 stosuje się odpowiednio.

●Komentowany przepis określa enumeratywnie podstawy wygaśnięcia członkostwa w okręgowej komisji oraz powody odwołania członka komisji z pełnionej funkcji.

●Wymienione powody wygaśnięcia członkostwa są na tyle precyzyjne, że nie nastręczają trudności interpretacyjnych. W tym miejscu należy jedynie wyjaśnić, że zrzeczenie się członkostwa w okręgowej komisji wyborczej następuje na podstawie jednostronnego złożonego osobiście przez członka komisji oświadczenia woli. W praktyce składane oświadczenie może zawierać, ale nie musi, powody takiej decyzji. Niezależnie od tego musi z niego jednoznacznie i w sposób niebudzący wątpliwości wynikać, że członek okręgowej komisji zrzeka się zajmowanej funkcji.

●Komentowany przepis przez odwołanie do art. 153 par. 2 k.w. jednoznacznie przesądza, że wygaśnięcie członkostwa w komisji następuje z dniem podpisania zgody na kandydowanie w wyborach bądź objęcia funkcji pełnomocnika lub męża zaufania.

●Z kolei śmierć członka komisji stwierdza urzędowy akt zgonu sporządzony na podstawie ustawy z 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego[89].

●Z chwilą odwołania sędziego następuje równocześnie wygaśnięcie jego członkostwa w komisji. Jak wynika z komentowanego przepisu, odwołanie może nastąpić w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków członka komisji oraz na uzasadniony wniosek ministra sprawiedliwości. W pierwszym przypadku uchwała Państwowej Komisji Wyborczej jest podejmowana z jej własnej inicjatywy najczęściej na skutek dostrzeżonych uchybień w pracy danego członka komisji. Drugi przypadek odwołania członka komisji może zainicjować wyłącznie minister sprawiedliwości. W odróżnieniu jednak od wskazania kandydata na członka komisji, gdzie głos ministra ma decydujące znaczenie, w przypadku wniosku ministra o odwołanie danego członka komisji nie jest to dla państwowej komisji wiążące. Oznacza to, że Państwowa Komisja Wyborcza może odmówić uwzględnienia wniosku ministra. Jego nieuwzględnienie będzie oznaczało w praktyce, że wniosek ministra o odwołanie członka komisji nie był uzasadniony[90].

●Zgodnie z komentowanym przepisem w przypadku wygaśnięcia członkostwa w komisji wyborczej w razie potrzeby i w każdym przypadku, w którym skład komisji na skutek wygaśnięcia zostanie zmniejszony poniżej ustawowego minimum, powinno dojść do uzupełnia składu komisji. W takim przypadku odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy odnoszące się do powołania członka komisji[91].

§ 1. Do zadań okręgowej komisji wyborczej należy:

1) sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego przez odpowiednio rejonowe lub obwodowe komisje wyborcze;

2) rejestrowanie okręgowych list kandydatów na posłów i kandydatów na senatora oraz list kandydatów na posłów do Parlamentu Europejskiego;

3) zarządzanie drukowania kart do głosowania w wyborach do Sejmu i do Senatu oraz w wyborach do Parlamentu Europejskiego;

4) ustalanie i ogłaszanie wyników głosowania i wyników wyborów w okręgu wyborczym w zakresie określonym przepisami szczególnymi kodeksu;

5) rozpatrywanie skarg na działalność odpowiednio rejonowych lub obwodowych komisji wyborczych;

6) zapewnienie wykonania zadań wyborczych we współdziałaniu z wojewodą i organami jednostek samorządu terytorialnego;

7) wykonywanie innych zadań przewidzianych w kodeksie lub zleconych przez Państwową Komisję Wyborczą.

§ 2. Okręgowa komisja wyborcza podejmuje uchwały w zakresie swoich ustawowych uprawnień.

●Komentowany arykuł enumeratywnie określa zadania okręgowej komisji wyborczej. Ustawodawca jednocześnie przesądza, że komisja okręgowa jest upoważniona do podejmowania uchwał wyłącznie w zakresie swoich ustawowych kompetencji.

●Wobec braku odmiennych uregulowań należy przyjąć, że uchwały komisji zapadają większością głosów w głosowaniu jawnym. Z dotychczasowych regulaminów obowiązujących okręgowe komisje wyborcze wynika, że w przypadku równej liczby głosów rozstrzyga głos przewodniczącego posiedzenia.

Okręgowa komisja wyborcza powołuje, w trybie i na zasadach określonych przez Państwową Komisję Wyborczą, pełnomocników do wypełniania zadań, przewidzianych w kodeksie.

●Artykuł ten przyznaje Państwowej Komisji Wyborczej wyłączną inicjatywę określenia trybu i zasad powoływania pełnomocników do wypełniania zadań określonych w przepisach k.w.

●W praktyce rolą pełnomocnika okręgowej komisji wyborczej jest odbieranie za pokwitowaniem doręczonego mu przez przewodniczącego lub zastępcę obwodowej komisji wyborczej protokołu głosowania w obwodzie wraz z nośnikiem zapisu elektronicznego. Chodzi o wyniki głosowania w obwodzie na listy kandydatów i raport ostrzeżeń. Po odebraniu kopert z protokołami ze wszystkich komisji obwodowych obowiązkiem pełnomocnika komisji okręgowej jest zapakowanie zamkniętych i opieczętowanych kopert z protokołami wyników głosowania wraz z raportami ostrzeżeń i nośnikami zapisu elektronicznego wyników głosowania w obwodzie, a także dostarczenie ich osobiście do siedziby właściwej okręgowej komisji wyborczej.

Rozdział 5. Rejonowa komisja wyborcza

§ 1. W skład rejonowej komisji wyborczej wchodzi 5 sędziów, w tym z urzędu, jako jej przewodniczący, komisarz wyborczy. W skład komisji może być także powołany sędzia w stanie spoczynku, który nie ukończył 70 lat.

§ 2. Do powoływania rejonowej komisji wyborczej i wygaśnięcia członkostwa w komisji oraz organizacji jej pracy stosuje się odpowiednio art. 170 § 2-8 i art. 171, z tym że komisja wybiera jednego zastępcę przewodniczącego.

●Rejonowe komisje wyborcze są niestałymi organami wyborczymi, powoływanymi w związku z wyborami do Parlamentu Europejskiego. Stanowią ogniwo (szczebel) pośrednie między komisjami okręgowymi a obwodowymi[92]. W wyborach do Parlamentu Europejskiego okręgi wyborcze podzielono na rejony. Dlatego poza komisjami okręgowymi występują w nich także rejonowe komisje wyborcze (także o sędziowskim składzie). Głównym ich zadaniem jest ustalenie wyników głosowania w rejonie i przekazanie ich właściwej komisji okręgowej[93].

●Szczegóły określiła uchwała PKW z 31 marca 2014 r. w sprawie powołania okręgowych komisji wyborczych i rejonowych komisji wyborczych w celu przeprowadzenia wyborów do Parlamentu Europejskiego, zarządzonych na 25 maja 2014 r.[94].

§ 1. Do zadań rejonowej komisji wyborczej należy:

1) sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego;

2) zapewnienie dostarczenia kart do głosowania obwodowym komisjom wyborczym;

3) zapewnienie wykonania zadań wyborczych we współdziałaniu z organami jednostek samorządu terytorialnego;

4) rozpatrywanie skarg na działalność obwodowych komisji wyborczych;

5) ustalanie i ogłaszanie wyników głosowania oraz przekazywanie ich właściwej okręgowej komisji wyborczej;

6) wykonywanie innych zadań przewidzianych w kodeksie lub zleconych przez okręgową komisję wyborczą albo Państwową Komisję Wyborczą.

§ 2. Rejonowa komisja wyborcza podejmuje uchwały w zakresie swoich ustawowych uprawnień.

●Zadaniem rejonowych komisji wyborczych przed dniem wyborów jest dostarczenie kart do głosowania i nakładek na karty do głosowania sporządzonych w alfabecie Braille’a obwodowym komisjom wyborczym. Ponadto członkowie komisji rejonowych powinni pełnić dyżury w przeddzień i w dniu głosowania w celu rozpatrywania skarg, udzielania wyjaśnień oraz pomocy komisjom obwodowym i podejmowania niezbędnych działań w razie zaistnienia nieprzewidzianych sytuacji. Komisje rozpatrują te sprawy niezwłocznie, podejmując stosowne uchwały.

●Rejonowa komisja wyborcza ustala sposób przyjmowania protokołów głosowania z obwodów i informuje o tych ustaleniach przewodniczących obwodowych komisji wyborczych oraz powołanych przez nią pełnomocników. Po przyjęciu protokołów głosowania ze wszystkich obwodów rejonowa komisja wyborcza ustala wyniki głosowania w rejonie. Sporządza w dwóch egzemplarzach protokół wyników głosowania w rejonie. Niezwłocznie po jego sporządzeniu podaje do publicznej wiadomości wyniki głosowania w rejonie przez wywieszenie kopii protokołu w siedzibie komisji, w miejscu dostępnym dla wyborców. Kopię protokołu podpisują wszyscy członkowie komisji obecni przy jej sporządzeniu. Opatruje się ją pieczęcią komisji. Kopia protokołu powinna być wywieszona w taki sposób, żeby możliwe było jej odczytanie także z wózka inwalidzkiego.

●Rejonowa komisja wyborcza przekazuje niezwłocznie okręgowej komisji wyborczej egzemplarz protokołu wyników głosowania w rejonie. Do niego dołącza wykaz zarzutów wniesionych przez mężów zaufania oraz stanowisko zajęte przez komisję wobec tych zarzutów, a także protokoły głosowania w obwodach. Z protokołem przekazywany jest także nośnik informatyczny z dokumentami przesłanymi uprzednio za pośrednictwem sieci elektronicznej oraz arkuszem kalkulacyjnym zawierającym dane z wynikami głosowania z obwodów znajdujących się na obszarze właściwości komisji rejonowej. Przekazywane dokumenty są dostarczane w kopertach zaklejonych i opieczętowanych na wszystkich złączach. Doręcza je przewodniczący rejonowej komisji wyborczej bądź osoba pisemnie przez niego upoważniona. Pozostałe dokumenty z wyborów rejonowa komisja wyborcza przekazuje dyrektorowi delegatury Krajowego Biura Wyborczego właściwej dla siedziby komisji[95].

Rejonowa komisja wyborcza może powołać, w trybie i na zasadach określonych przez Państwową Komisję Wyborczą, pełnomocników do wypełniania zadań przewidzianych w kodeksie.

●Do zadań pełnomocnika należy przyjmowanie protokołów głosowania od obwodowych komisji wyborczych oraz sprawdzenie zgodności arytmetycznej wyników głosowania w obwodzie, ustalonych przez obwodowe komisje wyborcze (nieobjętych wspomaganiem informatycznym), a także przez obwodowe komisje wyborcze, które zostały objęte wspomaganiem informatycznym, lecz które nie miały możliwości transmisji danych liczbowych z protokołu do rejonowej komisji wyborczej. Sprawdzenia dokonuje się zgodnie z warunkami zgodności arytmetycznej wyników głosowania w obwodzie.

●W gminach do 20 obwodów może zostać powołany jeden pełnomocnik, a w gminach, w których utworzono większą liczbę obwodów głosowania - jeden lub więcej pełnomocników; ich liczba powinna być dostosowana do liczby obwodów i warunków komunikacyjnych.

●Rejonowa komisja wyborcza powołuje pełnomocników spośród pracowników samorządowych gminy, powiatu lub województwa, pracowników urzędów wojewódzkich bądź spośród innych osób wskazanych przez dyrektora właściwej delegatury Krajowego Biura Wyborczego. Powołanie pełnomocników następuje w drodze uchwały.

●Siedziby pełnomocników komisja ustala w porozumieniu z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta). Siedziba pełnomocnika powinna znajdować się w rejonowym punkcie odbioru protokołów.

●Warunki techniczno-materialne wykonania zadań pełnomocnika zapewnia wójt (burmistrz, prezydent miasta) jako zadanie zlecone gminie (art. 156 par. k.w.). Wydatki z tym związane pokrywane są ze środków przeznaczonych na przeprowadzenie wyborów.

●Niezbędne jest, aby w siedzibie pełnomocnika znajdowały się telefon umożliwiający kontakt z obwodowymi komisjami wyborczymi i rejonową komisją wyborczą oraz wykaz wszystkich, objętych właściwością pełnomocnika, obwodowych komisji wyborczych z ich numerami, adresami i numerami telefonów. W wykazie odnotowuje się godziny dostarczenia pełnomocnikowi protokołów głosowania. Pełnomocnikowi zapewnia się także komplet obwieszczeń o skreślonych kandydatach i unieważnionych listach kandydatów, wykaz liczby osób uprawnionych do głosowania według obwodów głosowania, a także druki pokwitowania odbioru przez pełnomocnika doręczonych mu protokołów głosowania w obwodzie.

●Pełnomocnik powinien mieć dostęp do komputera z internetem, zapewniony przez urząd gminy, umożliwiający sprawdzenie zgodności arytmetycznej ustalonych wyników głosowania w obwodzie. Służy do tego wyłącznie oprogramowanie zaakceptowane przez PKW, dostarczone przez KBW.

●Osoba powołana przez rejonową komisję wyborczą na pełnomocnika jest wynagradzana za wykonanie zadań na podstawie umowy-zlecenia zawieranej z zainteresowanym przez dyrektora właściwej delegatury Krajowego Biura Wyborczego[96].

Państwowa Komisja Wyborcza określa obszar danego okręgu wyborczego, na którym okręgowa komisja wyborcza wykonuje także zadania rejonowej komisji wyborczej.

●PKW dokonuje w uchwale w sprawie powołania okręgowych i rejonowych komisji wyborczej określenia terytorialnego zakresu wykonywania przez konkretną okręgową komisję wyborczą zadań rejonowej komisji wyborczej[97].

Rozdział 6. Terytorialna komisja wyborcza

§ 1. Terytorialne komisje wyborcze powołuje, najpóźniej w 55 dniu przed dniem wyborów, komisarz wyborczy spośród wyborców zgłoszonych przez pełnomocników wyborczych, z zastrzeżeniem § 6. Zgłoszenia kandydatów na członków terytorialnej komisji wyborczej dokonuje się najpóźniej w 60 dniu przed dniem wyborów.

§ 2. W skład terytorialnej komisji wyborczej wchodzi od 7 do 9 osób stale zamieszkałych na obszarze działania danej rady.

§ 3. W skład terytorialnej komisji wyborczej wchodzi co najmniej po jednym wyborcy zgłoszonym przez każdego pełnomocnika wyborczego, z zastrzeżeniem § 4 i 5.

§ 4. W przypadku zgłoszenia do składu terytorialnej komisji wyborczej liczby kandydatów przekraczającej dopuszczalny skład komisji o składzie komisji decyduje publiczne losowanie przeprowadzone przez komisarza wyborczego.

§ 5. Jeżeli liczba kandydatów zgłoszonych w trybie, o którym mowa w § 1, jest mniejsza od dopuszczalnego minimalnego składu liczbowego komisji, uzupełnienia jej składu dokonuje komisarz wyborczy w ciągu 3 dni po upływie terminu, o którym mowa w § 1 zdanie drugie, spośród osób stale zamieszkałych na obszarze działania danej rady.

§ 6. W skład wojewódzkiej i powiatowej komisji wyborczej oraz komisji wyborczej w mieście na prawach powiatu wchodzi z urzędu, jako jej przewodniczący, sędzia wskazany przez prezesa właściwego miejscowo sądu okręgowego.

§ 7. Pierwsze posiedzenie wojewódzkiej komisji wyborczej zwołuje komisarz wyborczy.

§ 8. Pierwsze posiedzenie powiatowej lub gminnej komisji wyborczej zwołuje, z upoważnienia komisarza wyborczego, odpowiednio starosta lub wójt.

§ 9. Terytorialna komisja wyborcza na pierwszym posiedzeniu wybiera ze swojego składu przewodniczącego i jego zastępcę, z zastrzeżeniem § 6.

§ 10. Skład terytorialnej komisji wyborczej komisarz wyborczy podaje niezwłocznie do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty.

§ 11. Państwowa Komisja Wyborcza określa sposób zgłaszania kandydatów na członków terytorialnych komisji wyborczych, wzór zgłoszenia oraz zasady powoływania tych komisji, w tym tryb przeprowadzenia losowania, o którym mowa w § 4.

●Terytorialne komisje wyborcze są niestałymi organami wyborczymi, powoływanymi w związku z wyborami do organów samorządu terytorialnego. Powoływane są na trzech szczeblach, na których działają organy samorządu i na każdym szczeblu zajmują się przeprowadzanymi na obszarze ich właściwości wyborami organów samorządowych. Wojewódzkie komisje wyborcze przeprowadzają wybory do sejmików województw, powiatowe komisje wyborcze - do rad powiatów, gminne (miejskie, dzielnicowe) komisje wyborcze - do rad gmin i wybory wójtów (burmistrzów, prezydentów miast). Po przeprowadzeniu wyborów terytorialne komisje wyborcze ulegają rozwiązaniu. Dokonuje tego komisarz wyborczy[98].

●Zasady zgłaszania kandydatów, wzór zgłoszenia oraz tryb powoływania komisji określa uchwała PKW z 4 września 2006 r. w sprawie sposobu zgłaszania kandydatów na członków komisji wyborczych, wzoru zgłoszenia oraz zasad powoływania terytorialnych komisji wyborczych i obwodowych komisji wyborczych w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, Rady m.st. Warszawy i rad dzielnic m.st. Warszawy[99]. Do zgłoszenia kandydatów do komisji wyborczych stosuje się wzory zgłoszenia, stanowiące załączniki nr 1 i 2 do tej uchwały.

●Wojewódzkie, powiatowe oraz gminne (miejskie) i dzielnicowe, w dzielnicach m.st. Warszawy, komisje wyborcze są powoływane w składzie od 7 do 9 osób[100] spośród wyborców zgłoszonych przez pełnomocników komitetów wyborczych lub osoby przez nich upoważnione. Osoby te, zgłaszając kandydata, muszą przedłożyć właściwemu organowi stosowne upoważnienie bądź uwierzytelnioną kopię upoważnienia. W skład wojewódzkiej i powiatowej komisji wyborczej oraz komisji wyborczej w mieście na prawach powiatu wchodzi z urzędu, jako jej przewodniczący, sędzia wskazany przez prezesa właściwego miejscowo sądu okręgowego[101].

●Wybory samorządowe odbędą się 16 listopada 2014 r. Tak poinformowała PKW na swojej stronie internetowej. Oficjalnie termin ten wyznaczy prezes Rady Ministrów, który w formie rozporządzenia określi datę wyborów. Zgodnie z art. 178 par. 1 k.w. terytorialne komisje wyborcze powołuje, najpóźniej w 55. dniu przed dniem wyborów[102], komisarz wyborczy. Musi więc to nastąpić najpóźniej do 22 września 2014 r. Zgłoszenia kandydatów na członków terytorialnej komisji wyborczej dokonuje się najpóźniej w 60. dniu przed dniem wyborów, czyli do 17 września 2014 r.

●Organami właściwymi do przyjmowania zgłoszeń kandydatów i powołania terytorialnych komisji wyborczych są komisarze wyborczy, zgodnie ze swoją właściwością (por. tabela).

●Kandydatem do składu terytorialnej komisji wyborczej może być osoba, która stale zamieszkuje na obszarze działania rady, dla wyboru której właściwa jest dana komisja wyborcza, tj. na obszarze:

1) województwa - jeżeli kandyduje do wojewódzkiej komisji wyborczej,

2) powiatu - jeżeli kandyduje do powiatowej komisji wyborczej,

3) gminy (miasta) - jeżeli kandyduje do gminnej (miejskiej) komisji wyborczej,

4) dzielnicy m.st. Warszawy - jeżeli kandyduje do dzielnicowej komisji wyborczej.

Kandydatem do składu terytorialnej komisji wyborczej może być osoba posiadająca prawo wybierania. W wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego czynne prawo wyborcze zgodnie z art. 10 par. 1 pkt 3 k.w. do:

- rady gminy - ma obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat, oraz stale zamieszkuje na obszarze tej gminy,

- rady powiatu i sejmiku województwa - ma obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat, oraz stale zamieszkuje na obszarze, odpowiednio, tego powiatu i województwa;

Natomiast w wyborach wójta w danej gminie czynne prawo wyborcze ma osoba mająca prawo wybierania do rady tej gminy (art. 10 par. 1 pkt 4 k.w.).

Kandydat do składu gminnej (miejskiej) komisji wyborczej i dzielnicowej komisji wyborczej musi być wpisany do właściwego dla danej jednostki samorządu terytorialnego stałego rejestru wyborców. Kandydatem może być również obywatel Unii Europejskiej. Do składu komisji wyborczej nie może być powołana osoba, która pełni funkcję pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego, pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego lub męża zaufania[103].

●Członkiem terytorialnej komisji wyborczej nie mogą być osoby ubiegające się o mandat radnego, a także osoby pozostające w związkach rodzinnych z osobą kandydującą na radnego. Osoby wchodzące w skład komisji wyborczych tracą członkostwo w komisji z dniem podpisania zgody na kandydowanie na radnego lub podpisania takiej zgody przez osobę, która jest w stosunku do nich: zstępnym, wstępnym, małżonkiem, rodzeństwem, małżonkiem zstępnego lub przysposobionego. Zstępni to: w linii prostej dzieci, wnuki i prawnuki kandydata, a w linii bocznej - siostrzeńcy, bratankowie, siostrzenice, bratanice. Wstępnym w linii prostej są: rodzice, dziadkowie i pradziadkowie, a w linii bocznej: wujowie, ciotki itd. Biorąc pod uwagę, że wybory do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego są przeprowadzane jednocześnie z bezpośrednimi wyborami wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, trzeba przyjąć, że wspomniane wyłączenia mają również zastosowanie do kandydatów na te stanowiska oraz do ich krewnych i powinowatych. Wyłączenia z członkostwa w komisji wyborczej kandydatów ubiegających się o wybór, ich krewnych i powinowatych, a także pełnomocników komitetów wyborczych i mężów zaufania ma na celu zapewnienie minimum bezstronności i obiektywizmu w działaniu tych organów[104].

●Prawo zgłaszania kandydatów na członków komisji wyborczych mają pełnomocnicy komitetów wyborczych, które zgłosiły listy kandydatów na radnych. Listy kandydatów zgłasza się w ramach okręgów wyborczych, ponieważ wybory przeprowadza się w okręgach wyborczych. Wybory do rad gmin przeprowadzają gminne (miejskie) i obwodowe komisje wyborcze[105]. W związku z tym komitet wyborczy, który zgłosił jedynie kandydatów na radnych do rady gminy tylko w jednym okręgu, ma prawo do zgłoszeń kandydatów na członków obwodowych komisji wyborczych działających tylko w tym okręgu. Może także zgłaszać kandydatów do gminnej komisji wyborczej. Komitet wyborczy, który zgłosił jedynie listę kandydatów na radnych sejmiku województwa tylko w jednym okręgu utworzonym dla wyboru sejmiku województwa, ma (oprócz prawa zgłoszenia kandydatów do wojewódzkiej komisji wyborczej) prawo zgłaszania kandydatów do obwodowych i powiatowych komisji wyborczych działających w okręgu, w którym zgłosił kandydatów do sejmiku województwa, ponieważ wybory do sejmików województw przeprowadzają wojewódzkie, powiatowe i obwodowe komisje wyborcze[106].

●Komisarz wyborczy powołuje w skład komisji wyborczej po jednym przedstawicielu prawidłowo zgłoszonym przez pełnomocników każdego komitetu wyborczego. W tym zakresie uwzględnia się kolejność umieszczenia nazwisk kandydatów w zgłoszeniu. Ta sama osoba może być powołana tylko w skład jednej komisji wyborczej. W razie zgłoszenia tego samego kandydata do więcej niż jednej terytorialnej komisji wyborczej rozpatrywane jest tylko zgłoszenie do komisji o szerszym obszarze działania. W przypadku zgłoszenia kandydata do więcej niż jednej obwodowej komisji wyborczej rozpatrywane jest zgłoszenie do komisji obwodowej o najniższym numerze spośród obwodów, do których kandydat został zgłoszony. Jeżeli liczba prawidłowo zgłoszonych kandydatów do składu komisji wyborczej odpowiada liczbie osób, które mogą być powołane w skład komisji, komisja wyborcza jest powoływana w składzie odpowiadającym liczbie zgłoszonych kandydatów[107].

●W przypadku prawidłowego zgłoszenia do składu komisji wyborczej kandydatów w liczbie przekraczającej dopuszczalny skład komisji, komisja powoływana jest w największym dopuszczalnym składzie, w trybie publicznego losowania. Informację o miejscu, dacie i godzinie losowania komisarz wyborczy podaje do publicznej wiadomości, co najmniej na dwa dni przed losowaniem, wywieszając w swojej siedzibie, w miejscu ogólnodostępnym, stosowne zawiadomienie. Losowania kandydatów dokonuje się odrębnie do każdej komisji. Niezależnie od liczby kandydatów zgłoszonych przez poszczególnych pełnomocników komitetów wyborczych, w losowaniu uczestniczy tylko jeden kandydat z każdego zgłoszenia do danej komisji. Losowanie przeprowadza się w ten sposób, że nazwiska kandydatów uczestniczących w losowaniu oznacza się numerami, informując o nich obecnych przy losowaniu. Do jednakowych, nieprzezroczystych kopert wkłada się kartki z wpisanymi numerami odpowiadającymi numerom, którymi oznaczono nazwiska kandydatów. Po wymieszaniu kopert losuje się ich tyle, ile osób należy wylosować do składu komisji. Wylosowane numery są odczytywane i okazywane obecnym przy losowaniu oraz są odczytywane imiona i nazwiska kandydatów oznaczonych tymi numerami. W czynnościach losowania mogą uczestniczyć inne osoby, pod nadzorem organu przeprowadzającego losowanie. Z przeprowadzonego losowania sporządza się protokół, w którym wymienia się datę i godzinę losowania, imiona i nazwiska osób przeprowadzających losowanie oraz, odrębnie dla każdej komisji, nazwę i siedzibę komisji, liczbę kandydatów, spośród których przeprowadzono losowanie, a także imiona i nazwiska kandydatów wylosowanych do składu komisji[108].

●W przypadku prawidłowego zgłoszenia do składu komisji wyborczej kandydatów w liczbie mniejszej od dopuszczalnego minimalnego składu komisji, uzupełnienia jej składu dokonuje komisarz wyborczy w ciągu 3 dni po upływie terminu do zgłoszenia kandydatów na członków terytorialnej komisji wyborczej, czyli do 20 września 2014 r. Komisarz uzupełnia skład spośród osób stale zamieszkałych na obszarze działania danej rady[109].

●Komisarz wyborczy niezwłocznie podaje do publicznej wiadomości składy komisji wyborczych. Informacja ta powinna zawierać nazwę terytorialnej komisji wyborczej, adres jej siedziby oraz imiona, nazwiska i miejsce zamieszkania (miejscowość) osób powołanych. Skład wojewódzkiej komisji wyborczej wywiesza się w jej siedzibie i w siedzibach powiatowych oraz gminnych (miejskich) komisji wyborczych. Skład powiatowej i gminnej (miejskiej) komisji wyborczej wywiesza się odpowiednio w starostwie i w urzędzie gminy (miasta) stanowiącym siedzibę danej komisji. Skład terytorialnej komisji wyborczej zamieszcza się ponadto na stronie internetowej komisarza wyborczego, który powołał komisję, działającej w ramach strony internetowej PKW oraz w Biuletynie Informacji Publicznej organu zapewniającego obsługę administracyjną danej terytorialnej komisji wyborczej[110].

●Pierwsze posiedzenie wojewódzkiej komisji wyborczej zwołuje komisarz wyborczy. A w przypadku powiatowej lub gminnej komisji wyborczej zwołuje je, z upoważnienia komisarza wyborczego, odpowiednio starosta lub wójt. Terytorialna komisja wyborcza na pierwszym posiedzeniu wybiera ze swojego składu przewodniczącego i jego zastępcę. Z urzędu przewodniczącym wojewódzkiej i powiatowej komisji wyborczej oraz komisji wyborczej w mieście na prawach powiatu jest sędzia wskazany przez prezesa właściwego miejscowo sądu okręgowego.

●Komisarz wyborczy powołuje terytorialne komisje wyborcze w trybie postanowienia. Taką samą formę mają dokonywane przez niego zmiany i uzupełnienia w składzie terytorialnych komisji wyborczych. Postanowienia komisarza wyborczego nie podlegają zaskarżeniu, mogą być jednak uchylane, w trybie nadzoru, przez PKW, jeżeli naruszają prawo lub są niezgodne z jej wytycznymi[111].

●Sposób rekrutowania kandydatów na członków terytorialnych komisji wyborczych oraz brak jakichkolwiek wymagań w zakresie merytorycznego przygotowania do wykonywania czynności wyborczych wskazuje, że są to niefachowe organy społeczne, stanowiące swego rodzaju reprezentacje podmiotów politycznych zgłaszających swoich kandydatów w wyborach (komitetów wyborczych). Nadal aktualna jest opinia Andrzeja Kisielewicza, że ustawodawca kładzie w ten sposób na społeczną kontrolę procesu wyborczego, mniejszą natomiast uwagę przykłada do sprawnego działania organów zajmujących się przeprowadzaniem wyborów. Członków komisji wyborczych przygotowuje się do wykonywania czynności wyborczych przez szkolenia. Gwarancją przestrzegania prawa wyborczego przez komisje jest ponadto udział w nich z urzędu, w charakterze przewodniczącego, sędziego wskazanego przez prezesa sądu okręgowego. Sędziowie nie wchodzą jednak w ogóle w skład gminnych komisji wyborczych, innych niż miejskie komisje wyborcze powoływane w miastach na prawach powiatu[112].

§ 1. Wygaśnięcie członkostwa w terytorialnej komisji wyborczej następuje w przypadku:

1) zrzeczenia się członkostwa;

2) o którym mowa w art. 153 § 2;

3) śmierci członka komisji;

4) utraty prawa wybierania;

5) niespełnienia warunku, o którym mowa w art. 178 § 2;

6) odwołania.

§ 2. Przepis § 1 pkt 4 i 5 nie dotyczy członka komisji, o którym mowa w art. 178 § 6.

§ 3. Komisarz wyborczy odwołuje członka terytorialnej komisji wyborczej:

1) w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków członka komisji;

2) na uzasadniony wniosek prezesa sądu okręgowego w odniesieniu do wskazanego przez niego sędziego.

§ 4. Uzupełnienie składu terytorialnej komisji wyborczej następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach o jej powołaniu. Przepis art. 178 § 10 stosuje się odpowiednio.

●Zrzeczenie się członkostwa w terytorialnej komisji wyborczej to jednostronne, złożone osobiście przez członka oświadczenie woli. Oświadczenie to musi być jednoznaczne, może, ale nie musi, zawierać powody podjętej decyzji. Wygaśnięcie członkostwa w komisji w przypadku, o którym mowa w art. 153 par. 2 k.w., oznacza wygaśnięcie z dniem podpisania zgody na kandydowanie w wyborach bądź objęcia funkcji pełnomocnika lub męża zaufania. Powody utraty prawa wybierania określa art. 11 k.w. Warunek, o którym mowa w art. 178 par. 2 k.w., oznacza stałe zamieszkiwanie na obszarze działania danej rady. Śmierć członka komisji stwierdza urzędowy akt zgonu[113].

●Warunek posiadania biernego prawa wyborczego i stałego zamieszkiwania na obszarze działania danej rady nie dotyczy przewodniczącego terytorialnej komisji wyborczej, którym jest sędzia wskazany przez prezesa właściwego miejscowo sądu okręgowego.

●Podane w art. 179 par. 3 pkt 1 k.w. odwołanie w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków członka komisji oznacza decyzję komisarza podjętą z własnej inicjatywy[114].

●Uzasadniony wniosek prezesa właściwego miejscowo sądu okręgowego o odwołanie wskazanego przez niego sędziego jest niewiążący materialnie, nawet jeżeli jest koniecznym elementem procedury odwołania. Oznacza to, że komisarz może odmówić uwzględnienia tego wniosku, jeżeli nie uzna go za uzasadniony[115].

§ 1. Do zadań terytorialnej komisji wyborczej należy:

1) rejestrowanie kandydatów na radnych;

2) zarządzanie druku obwieszczeń wyborczych i podanie ich do publicznej wiadomości w trybie określonym w kodeksie;

3) zarządzanie druku kart do głosowania i ich dostarczania obwodowym komisjom wyborczym;

4) rozpatrywanie skarg na działalność obwodowych komisji wyborczych;

5) ustalenie wyników głosowania i wyników wyborów do rady i ogłoszenie ich w trybie określonym w kodeksie;

6) przesłanie wyników głosowania i wyników wyborów komisarzowi wyborczemu;

7) wykonywanie innych czynności określonych w kodeksie lub zleconych przez komisarza wyborczego.

§ 2. Do zadań gminnej komisji wyborczej należy także rejestrowanie kandydatów na wójta oraz ustalenie wyników głosowania i wyników wyborów wójta oraz ogłoszenie ich w trybie określonym w kodeksie.

●Artykuł 180 k.w. w sposób wyczerpujący określa zadania wszystkich terytorialnych komisji wyborczych, tj. wojewódzkich, powiatowych i gminnych. Komisje te mają jednakowe zadania, z tym jednak że gminna komisja wyborcza przeprowadza również wybory wójta, burmistrza i prezydenta miasta. W tym zakresie gminna komisja wyborcza rejestruje kandydatów na wójta, burmistrza, prezydenta miasta, sporządza listę kandydatów i podaje dane o kandydatach do publicznej wiadomości w drodze obwieszczenia, dokonuje skreślenia z listy kandydatów, zarządza wydrukowanie kart do głosowania, ustala ich wyniki, a także wydaje wybranemu wójtowi zaświadczenie o wyborze[116].

●Zgłoszenia list kandydatów na radnych należy dokonać w terytorialnych komisjach wyborczych. Prawo zgłaszania list przysługuje komitetom wyborczym, które otrzymały postanowienie komisarza wyborczego lub uchwałę PKW o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu. Kandydaci na radnych zgłaszani są w formie list kandydatów odrębnie dla każdego okręgu (w określonym okręgu dany komitet wyborczy rejestruje tylko jedną listę). Kandydat może być zgłoszony tylko jeden raz, w jednym okręgu wyborczym, na jednej liście[117].

●Wykonując czynności związane z przyjmowaniem dokumentów zgłoszenia list kandydatów na radnych, terytorialna komisja wyborcza bada w obecności zgłaszającego, czy zgłoszenia spełniają warunki określone w art. 424-429 k.w. Przyjmowanie dokumentów zgłoszenia komisja może powierzyć wyznaczonym osobom ze swojego składu bądź utworzonym w tym celu zespołom[118].

●Terytorialna komisja musi również przyjąć i rozpatrzyć zgłoszenie nadesłane pocztą lub dostarczone przez inną osobę niż pełnomocnik, jeżeli zostało ono dostarczone w terminie określonym w art. 428 k.w. Dopuszczalne jest stwierdzenie przez terytorialną komisję wyborczą, na podstawie wykazu przyjętych przez właściwy organ wyborczy zawiadomień o utworzeniu komitetu wyborczego, czy zgłoszenia dokonuje pełnomocnik danego komitetu; w takim przypadku komisja może odstąpić od żądania przedłożenia dokumentu o powołaniu danej osoby na pełnomocnika wyborczego. Po dokonaniu zgłoszenia niedopuszczalne jest uzupełnienie listy lub zmiana kandydatów albo ich kolejności na liście. Jeżeli dokumenty zgłoszenia i wykaz osób popierających zgłoszenie spełniają ustawowo określone warunki, terytorialna komisja wyborcza sporządza niezwłocznie protokół rejestracji listy kandydatów. Gminna komisja wyborcza rejestruje kandydatów na wójta, jeżeli dokumenty zgłoszenia i wykaz osób popierających zgłoszenie spełniają ustawowo określone warunki[119].

●K.w. określa, jakie obwieszczenia wyborcze powinny zarządzić wydrukować i podać do wiadomości publicznej (także w internecie) terytorialne komisje wyborcze - są to m.in.: obwieszczenia o: zarejestrowaniu listy kandydatów, składzie, siedzibie i dyżurach komisji, przyznanych numerach dla list kandydatów, wynikach wyborów[120].

Obsługę administracyjną właściwej terytorialnej komisji wyborczej oraz wykonanie zadań wyborczych odpowiednio na obszarze województwa, powiatu lub gminy zapewnia marszałek województwa, starosta lub wójt, jako zadanie zlecone. W tym celu marszałek województwa, starosta lub wójt może ustanowić pełnomocnika do spraw wyborów - urzędnika wyborczego. Zasady współdziałania urzędnika wyborczego z Krajowym Biurem Wyborczym określa porozumienie zawarte odpowiednio pomiędzy marszałkiem, starostą lub wójtem a Szefem Krajowego Biura Wyborczego lub upoważnioną przez niego osobą.

●Marszałek województwa, starosta lub wójt zarządzeniem ustanawia pełnomocnika do spraw wyborów (urzędnika wyborczego). Powinno ono imiennie wskazać osobę pełniącą tę funkcję i zakres jej działalności. Pełnomocnik do spraw wyborów może być upoważniony do wykonywania na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego zadań w wyborach do Sejmu i do Senatu, w wyborach prezydenta RP, w wyborach do Parlamentu Europejskiego, w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, w wyborach wójtów, burmistrzów, prezydentów miast oraz w referendach ogólnokrajowych i lokalnych[121].

●Funkcja pełnomocnika do spraw wyborów (urzędnika wyborczego) nie wiąże się z określonymi wyborami i może zostać powierzona na czas nieokreślony[122].

●Wójt (burmistrz, prezydent miasta) nie jest upoważniony do odwiedzania lokali wyborczych w dniu głosowania. Tym bardziej nie jest to dopuszczalne (poza wzięciem udziału w głosowaniu), jeżeli wójt (burmistrz, prezydent miasta) kandyduje w wyborach, gdyż może to być postrzegane jako niedozwolona w dniu głosowania agitacja wyborcza. Dotyczy to również sytuacji, gdy komisja obwodowa wystąpi do wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o udzielenie jej pomocy w sprawach przewidzianych ustawą lub wytycznymi PKW, np. usunięcia z lokalu wyborczego lub z terenu budynku, w którym lokal się znajduje, materiałów agitacyjnych, których komisja nie jest w stanie usunąć we własnym zakresie. Niezbędnej pomocy powinna w takim przypadku udzielić komisji osoba działająca w imieniu wójta (burmistrza, prezydenta miasta), np. urzędnik wyborczy[123].

●Ustanowienie urzędnika wyborczego powoduje przejęcie przez niego wszystkich kompetencji związanych z organizacją wyborów. Wójt, burmistrz, prezydent miasta ustanawia urzędnika wyborczego w drodze zarządzenia [wzór 2][124].

●Urzędnik wyborczy jest ustanawiany jako pełnomocnik wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty i marszałka województwa do spraw wyborów w zakresie zapewnienia obsługi administracyjnej właściwej terytorialnej komisji wyborczej oraz wykonania zleconych ustawą zadań wyborczych. Niedopuszczalne jest więc ingerowanie przez te osoby w sposób realizacji zadań i merytoryczne rozstrzygnięcia komisji wyborczych[125].

WZÓR 1

Zgłoszenie informacyjne do Rejestru Korzyści (część A przez samorządowca wraz z częścią B, gdy pozostaje w związku małżeńskim)

Członek Zarządu Województwa Komisarz Wyborczy

Sekretarz Województwa/Skarbnik Województwaw................................

Starosta Powiatu/Członek Zarządu Powiatu

Sekretarz Powiatu/Skarbnik Powiatu

Wójt/Burmistrz/Prezydent Miasta

Zastępca Wójta/Burmistrza/Prezydenta Miasta

Sekretarz Gminy/Skarbnik Gminy*)

...........................................................

informacji o korzyściach uzyskiwanych przez członków zarządów województw, sekretarzy województw, skarbników województw, członków zarządów powiatów, sekretarzy powiatów, skarbników powiatów, wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), zastępców wójtów, sekretarzy gmin i skarbników gmin

Ja, .................................................................................................................................................

(stanowisko oraz imiona i nazwisko)

powołany/wybrany/zatrudniony*) na stanowisko dnia**) ............................

zachowując największą staranność i kierując się swoją najlepszą wiedzą, stosownie do art. 12 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 216, poz. 1584 ze zm.) zgłaszam do Rejestru Korzyści następujące informacje o:

1) wszystkich stanowiskach i zajęciach wykonywanych zarówno w administracji publicznej, jak i w instytucjach prywatnych, z tytułu których pobieram wynagrodzenie, oraz pracy zawodowej wykonywanej na własny rachunek:

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

2) faktach materialnego wspierania prowadzonej przeze mnie działalności publicznej:

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

3) darowiźnie otrzymanej od podmiotów krajowych lub zagranicznych, której wartość przekracza 50 proc. najniższego wynagrodzenia za pracę pracowników, o którym mowa w art. 25 ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. nr 200, poz. 1679 ze zm.):

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

4) wyjazdach krajowych lub zagranicznych niezwiązanych z pełnioną funkcją publiczną:*** )

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

5) innych uzyskanych korzyściach, o wartościach większych niż wskazane w pkt 3, niezwiązanych z zajmowaniem stanowisk lub wykonywaniem zajęć albo pracy zawodowej, o których mowa w pkt 1:

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

6) udziale w organach fundacji, spółek prawa handlowego lub spółdzielni:****)

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

........................................................... ...............................................................

(data) (podpis)

Członek Zarządu Województwa Komisarz Wyborczy

Sekretarz Województwa/Skarbnik Województwaw ................................

Starosta Powiatu/Członek Zarządu Powiatu

Sekretarz Powiatu/Skarbnik Powiatu

Wójt/Burmistrz/Prezydent Miasta

Zastępca Wójta/Burmistrza/Prezydenta Miasta

Sekretarz Gminy/Skarbnik Gminy*)

...........................................................

informacji o korzyściach uzyskiwanych przez małżonków członków zarządów województw, sekretarzy województw, skarbników województw, członków zarządów powiatów, sekretarzy powiatów, skarbników powiatów, wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), zastępców wójtów, sekretarzy gmin i skarbników gmin

Ja, .................................................................................................................................................

(stanowisko oraz imiona i nazwisko)

powołany/wybrany/zatrudniony*) na stanowisko dnia**)............................

zachowując największą staranność i kierując się swoją najlepszą wiedzą, stosownie do art. 12 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. - o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 216, poz. 1584 ze zm.) zgłaszam do Rejestru Korzyści następujące informacje dotyczące żony/męża ......................................... o:

(imiona i nazwisko)

1) wszystkich stanowiskach i zajęciach wykonywanych zarówno w administracji publicznej, jak i w instytucjach prywatnych, z tytułu których żona/mąż pobiera wynagrodzenie, oraz pracy zawodowej wykonywanej na własny rachunek:

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

2) faktach materialnego wspierania prowadzonej przeze mnie działalności publicznej:

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

3) darowiźnie otrzymanej od podmiotów krajowych lub zagranicznych, której wartość przekracza 50 proc. najniższego wynagrodzenia za pracę pracowników, o którym mowa w art. 25 ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. nr 200, poz. 1679 ze zm.):

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

4) wyjazdach krajowych lub zagranicznych nie związanych z pełnioną funkcją publiczną: ***)

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

5) innych uzyskanych korzyściach, o wartościach większych niż wskazane w pkt 3, niezwiązanych z zajmowaniem stanowisk lub wykonywaniem zajęć albo pracy zawodowej, o których mowa w pkt 1:

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

6) udziale w organach fundacji, spółek prawa handlowego lub spółdzielni:****)

.........................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

.......................................................... ..............................................................

(data) (podpis)

*) Niepotrzebne skreślić.

**) Dotyczy pierwszego zgłoszenia na tym stanowisku.

***) Wymienić należy wyjazdy, których koszt nie został pokryty przez zgłaszającego lub jego małżonka albo instytucje ich zatrudniające, partię polityczną, zrzeszenie, fundację, których są członkami.

****) Należy wymienić nawet wtedy, gdy z tego tytułu nie pobiera się żadnych świadczeń pieniężnych.

TABELA 1

Wykaz komisarzy wyborczych

Komisarz Wyborczy we Wrocławiu*)	powiaty: milicki, oleśnicki, oławski, strzeliński, średzki, trzebnicki, wołowski, wrocławski; miasto na prawach pow.: Wrocław
Komisarz Wyborczy w Jeleniej Górze	powiaty: bolesławiecki, jeleniogórski, kamiennogórski, lubański, lwówecki, zgorzelecki; miasto na prawach pow.: Jelenia Góra
Komisarz Wyborczy w Legnicy	powiaty: głogowski, górowski, jaworski, legnicki, lubiński, polkowicki, złotoryjski; miasto na prawach pow.: Legnica
Komisarz Wyborczy w Wałbrzychu	powiaty: dzierżoniowski, kłodzki, świdnicki, wałbrzyski, ząbkowicki; miasto na prawach pow.: Wałbrzych
Komisarz Wyborczy w Bydgoszczy*)	powiaty: bydgoski, inowrocławski, mogileński, nakielski, sępoleński, świecki, tucholski, żniński; miasto na prawach pow.: Bydgoszcz
Komisarz Wyborczy w Toruniu	powiaty: brodnicki, chełmiński, golubsko-dobrzyński, grudziądzki, toruński, wąbrzeski; miasta na prawach pow.: Grudziądz, Toruń
Komisarz Wyborczy we Włocławku	powiaty: aleksandrowski, lipnowski, radziejowski, rypiński, włocławski; miasto na prawach pow.: Włocławek
Komisarz Wyborczy w Lublinie*)	powiaty: kraśnicki, lubartowski, lubelski, łęczyński, opolski, puławski, rycki, świdnicki; miasto na prawach pow.: Lublin
Komisarz Wyborczy w Białej Podlaskiej	powiaty: bialski, łukowski, parczewski, radzyński; miasto na prawach pow.: Biała Podlaska
Komisarz Wyborczy w Chełmie	powiaty: chełmski, krasnostawski, włodawski; miasto na prawach pow.: Chełm
Komisarz Wyborczy w Zamościu	powiaty: biłgorajski, hrubieszowski, janowski, tomaszowski, zamojski; miasto na prawach pow.: Zamość
Komisarz Wyborczy w Zielonej Górze*)	powiaty: krośnieński, nowosolski, świebodziński, wschowski, zielonogórski, żagański, żarski; miasto na prawach pow.: Zielona Góra
Komisarz Wyborczy w Gorzowie Wielkopolskim	powiaty: gorzowski, międzyrzecki, słubicki, strzelecko-drezdenecki, sulęciński; miasto na prawach pow.: Gorzów Wielkopolski
Komisarz Wyborczy w Łodzi*)	powiaty: brzeziński, łódzki wschodni, pabianicki, zgierski; miasto na prawach pow.: Łódź
Komisarz Wyborczy w Piotrkowie Trybunalskim	powiaty: bełchatowski, opoczyński, piotrkowski, radomszczański, tomaszowski; miasto na prawach pow.: Piotrków Trybunalski
Komisarz Wyborczy w Sieradzu	powiaty: łaski, pajęczański, poddębicki, sieradzki, wieluński, wieruszowski, zduńskowolski
Komisarz Wyborczy w Skierniewicach	powiaty: kutnowski, łęczycki, łowicki, rawski, skierniewicki; miasto na prawach pow.: Skierniewice
Komisarz Wyborczy w Krakowie*)	powiaty: chrzanowski, krakowski, miechowski, myślenicki, olkuski, oświęcimski, proszowicki, wadowicki, wielicki; miasto na prawach pow.: Kraków
Komisarz Wyborczy w Nowym Sączu	powiaty: gorlicki, limanowski, nowosądecki, nowotarski, suski, tatrzański; miasto na prawach pow.: Nowy Sącz
Komisarz Wyborczy w Tarnowie	powiaty: bocheński, brzeski, dąbrowski, tarnowski; miasto na prawach pow.: Tarnów
Komisarz Wyborczy w Warszawie*)	powiaty: grodziski, legionowski, nowodworski, otwocki, piaseczyński, pruszkowski, warszawski zachodni, wołomiński; miasto na prawach pow.: miasto stołeczne Warszawa
Komisarz Wyborczy w Ciechanowie	powiaty: ciechanowski, mławski, płoński, pułtuski, żuromiński
Komisarz Wyborczy w Ostrołęce	powiaty: makowski, ostrołęcki, ostrowski, przasnyski, wyszkowski; miasto na prawach pow.: Ostrołęka
Komisarz Wyborczy w Płocku	powiaty: gostyniński, płocki, sierpecki, sochaczewski, żyrardowski; miasto na prawach pow.: Płock
Komisarz Wyborczy w Radomiu	powiaty: białobrzeski, grójecki, kozienicki, lipski, przysuski, radomski, szydłowiecki, zwoleński; miasto na prawach pow.: Radom
Komisarz Wyborczy w Siedlcach	powiaty: garwoliński, łosicki, miński, siedlecki, sokołowski, węgrowski; miasto na prawach pow.: Siedlce
Komisarz Wyborczy w Opolu I*)	powiaty: brzeski, kluczborski, namysłowski, oleski, opolski; miasto na prawach pow.: Opole
Komisarz Wyborczy w Opolu	powiaty: głubczycki, kędzierzyńsko-kozielski, krapkowicki, nyski, prudnicki, strzelecki
Komisarz Wyborczy w Rzeszowie*)	powiaty: dębicki, leżajski, łańcucki, ropczycko-sędziszowski, rzeszowski, strzyżowski; miasto na prawach pow.: Rzeszów
Komisarz Wyborczy w Krośnie	powiaty: bieszczadzki, brzozowski, jasielski, krośnieński, leski, sanocki; miasto na prawach pow.: Krosno
Komisarz Wyborczy w Przemyślu	powiaty: jarosławski, lubaczowski, przemyski, przeworski; miasto na prawach pow.: Przemyśl
Komisarz Wyborczy w Tarnobrzegu	powiaty: kolbuszowski, mielecki, niżański, stalowowolski, tarnobrzeski; miasto na prawach pow.: Tarnobrzeg
Komisarz Wyborczy w Białymstoku*)	powiaty: białostocki, bielski, hajnowski, moniecki, siemiatycki; miasto na prawach pow.: Białystok
Komisarz Wyborczy w Łomży	powiaty: grajewski, kolneński, łomżyński, wysokomazowiecki, zambrowski; miasto na prawach pow.: Łomża
Komisarz Wyborczy w Suwałkach	powiaty: augustowski, sejneński, sokólski, suwalski; miasto na prawach pow.: Suwałki
Komisarz Wyborczy w Gdańsku*)	powiaty: gdański, kartuski, kościerski, kwidzyński, malborski, nowodworski, pucki, starogardzki, sztumski, tczewski, wejherowski; miasta na prawach powiatu: Gdańsk, Gdynia, Sopot
Komisarz Wyborczy w Słupsku	powiaty: bytowski, chojnicki, człuchowski, lęborski, słupski; miasto na prawach pow.: Słupsk
Komisarz Wyborczy w Katowicach*)	powiaty: będziński, bieruńsko-lędziński, gliwicki, mikołowski, raciborski, rybnicki, tarnogórski; miasta na prawach pow.: Bytom, Chorzów, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Jaworzno, Katowice, Mysłowice, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Rybnik, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Świętochłowice, Tychy, Zabrze
Komisarz Wyborczy w Bielsku-Białej	powiaty: bielski, cieszyński, pszczyński, wodzisławski, żywiecki; miasta na prawach powiatu: Bielsko-Biała, Jastrzębie-Zdrój, Żory
Komisarz Wyborczy w Częstochowie	powiaty: częstochowski, kłobucki, lubliniecki, myszkowski, zawierciański; miasto na prawach pow.: Częstochowa
Komisarz Wyborczy w Kielcach I*)	powiaty: jędrzejowski, kielecki, konecki, skarżyski, starachowicki, włoszczowski; miasto na prawach pow.: Kielce
Komisarz Wyborczy w Kielcach II	powiaty: buski, kazimierski, opatowski, ostrowiecki, pińczowski, sandomierski, staszowski
Komisarz Wyborczy w Olsztynie*)	powiaty: ełcki, giżycki, gołdapski, kętrzyński, mrągowski, nidzicki, olecki, olsztyński, piski, szczycieński, węgorzewski; miasto na prawach pow.: Olsztyn
Komisarz Wyborczy w Elblągu	powiaty: bartoszycki, braniewski, działdowski, elbląski, iławski, lidzbarski, nowomiejski, ostródzki; miasto na prawach pow.: Elbląg
Komisarz Wyborczy w Poznaniu*)	powiaty: gnieźnieński, międzychodzki, poznański; miasto na prawach pow.: Poznań
Komisarz Wyborczy w Kaliszu	powiaty: jarociński, kaliski, kępiński, krotoszyński, ostrowski, ostrzeszowski, pleszewski; miasto na prawach pow.: Kalisz
Komisarz Wyborczy w Koninie	powiaty: kolski, koniński, słupecki, średzki, turecki, wrzesiński; miasto na prawach pow.: Konin
Komisarz Wyborczy w Lesznie	powiaty: gostyński, grodziski, kościański, leszczyński, nowotomyski, rawicki, śremski, wolsztyński; miasto na prawach pow.: Leszno
Komisarz Wyborczy w Pile	powiaty: chodzieski, czarnkowsko-trzcianecki, obornicki, pilski, szamotulski, wągrowiecki, złotowski
Komisarz Wyborczy w Szczecinie*)	powiaty: choszczeński, goleniowski, gryficki, gryfiński, kamieński, łobeski, myśliborski, policki, pyrzycki, stargardzki; miasta na prawach pow.: Szczecin, Świnoujście
Komisarz Wyborczy w Koszalinie	powiaty: białogardzki, drawski, kołobrzeski, koszaliński, sławieński, szczecinecki, świdwiński, wałecki; miasto na prawach pow.: Koszalin

*) Komisarz wyborczy, który wykonuje czynności o charakterze ogólnowojewódzkim.

WZÓR 2

Zarządzenie o ustanowieniu urzędnika wyborczego

Na podstawie art. 181 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 ze zm.) zarządzam, co następuje:

Ustanawiam pełnomocnika do spraw wyborów - urzędnika wyborczego Zastępcę Wójta Gminy Lubaczów Pana Adama Nowaka.

1. Zakres zadań i uprawnień urzędnika wyborczego określa porozumienie z 17 lutego 2013 r. w sprawie zasad współdziałania urzędnika wyborczego, ustanowionego przez Wójta Gminy Lubaczów z Krajowym Biurem Wyborczym Delegaturą w Gdańsku.

2. Niniejsze ustanowienie urzędnika wyborczego ma zastosowanie do wykonywania zadań w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w wyborach do Sejmu RP i Senatu RP, w wyborach do Parlamentu Europejskiego, wyborach organów samorządu terytorialnego, wójtów, burmistrzów, prezydentów miast oraz referendach.

Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania.

Wójt Gminy

Mirosław Kowalski

Przypisy

[1] B. Banaszak, "Kodeks wyborczy. Komentarz", Warszawa 2014, Legalis. Wersja elektroniczna. zobacz komentarz do art. 170-186.

[2] Ibidem, zob. komentarz do art. 158.

[3] Ibidem, zob. komentarz do art. 166.

[4] Ibidem, zob. komentarz do art. 157-165 oraz do art. 166-168.

[5] Ibidem, zob. komentarz do art. 170-186.

[6] Ibidem, zob. komentarz do art. 157.

[7]http://www.isp.org.pl/strona-glowna,mechanizmy-przeciwdzialania-korupcji-w-polsce,panstwowa-komisja-wyborcza,771.html

[8] Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.

[9] M.P. nr 23, poz. 252 ze zm.

[10] Dz.U. z 2013 r., poz. 167.

[11] Dz.U. nr 88, poz. 553 ze zm.

[12] Zobacz m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 11 kwietnia 2002 r., sygn. akt II AKa 16/2002, LexPolonica nr 361618.

[13] Wyrok Sądu Najwyższego - Izby Karnej z 26 kwietnia 1982 r., sygn. akt II KR 70/82, LexPolonica nr 305863.

[14] Wyrok z 4 listopada 1999 r. sygn. akt II AKa 289/99, LexPolonica nr 345353.

[15] Wyrok z 13 stycznia 2000 r., sygn. akt II AKa 225/99, Prokuratura i Prawo - dodatek 2000, nr 10, poz. 21.

[16] Uchwała z 20 czerwca 2012 (sygn. akt I KZP 8/2012, LexisNexis nr 3899161; por. wyrok SN z 10 stycznia 2012 r., II KK 215/2011, LexisNexis nr 4004220.

[17] Por. B. Banaszak, op. cit.

[18] Ibidem zob. komentarz do art. 154 k.w.

[19] B. Banaszak, op. cit.

[20] B. Banaszak. op. cit.

[21] A. Kisielewicz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, "Samorządowe prawo wyborcze. Komentarz", Warszawa 2010, str. 49.

[22] B. Banaszak, op. cit.

[23] Skład PKW jest stabilny - dający komisji mocną i niezależną pozycję. Wskazuje się jednak, że podstawy jej funkcjonowania określa tylko k.w., a więc ustawa zwykła, którą łatwo zmienić PKW nie ma bowiem umocowania konstytucyjnego, a to w istocie gwarantowałoby jej pełną niezależność. Por. A. Sokala, A. Szmyt, "Polski model administracji wyborczej sukcesem demokratycznej transformacji", Przegląd Wyborczy. Biuletyn Informacyjny nr 8-9/2013, str. 36; dostęp: www.pkw.gov.pl.

[24] A. Kisielewicz, op. cit., str. 49.

[25] Sygn. akt I OSK 2221/11, Legalis nr 406472.

[26] B. Banaszak, op. cit.

[27] Obecnie skład PKW przedstawia się następująco:

przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej Stefan Jan Jaworski - sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku,

zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej A. Kisielewicz - sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego, Stanisław Kosmal - sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku,

członkowie Państwowej Komisji Wyborczej Bogusław Dauter - sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego, Maria Aleksandra Grzelka - sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku, A. Mączyński - sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku, Janusz Niemcewicz - sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku, Antoni Włodzimierz Ryms - sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego, Stanisław Zabłocki - sędzia Sądu Najwyższego,

sekretarz Państwowej Komisji Wyborczej Kazimierz Wojciech Czaplicki - szef Krajowego Biura Wyborczego.

[28] B. Banaszak, op. cit.

[29] Ibidem.

[30] Ibidem.

[31] Regulamin PKW stanowi załącznik do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 21 marca 2011 r. w sprawie regulaminu Państwowej Komisji Wyborczej (M.P. nr 26, poz. 286).

[32] B. Banaszak, op. cit.

[33] Ibidem.

[34] Art. 9 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy budżetowej na rok 2014 z 24 stycznia 2014 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 162)

[35] A. Sokala, A. Szmyt, op. cit., str. 37

[36] Par. 18 ust. 1 regulaminu PKW.

[37] Par. 18 ust. 2 i 3 regulaminu PKW.

[38] Par. 19-20 regulaminu PKW.

[39] Par. 21 ust. 1-2 regulaminu PKW.

[40] Par. 21 ust. 3 regulaminu PKW.

[41] Par. 21 ust. 5-7 regulaminu PKW.

[42] Dane te są dostępne: http://pkw.gov.pl/rejestr-wyborcow/rejestr-wyborcow.html

[43] Np. komisarz wyborczy w Warszawie informacje o rejestrach wyborców podał na stronie: http://warszawa.pkw.gov.pl/rejestr-wyborcow-2-763/.

[44] Por. np. uchwałę PKW z 20 grudnia 2011 r. w sprawie rozwiązania okręgowych i obwodowych komisji wyborczych powołanych w celu przeprowadzenia wyborów do Sejmu RP i do Senatu RP, zarządzonych na 9 października 2011 r. (M.P. z 2012 r. poz. 6).

[45] Por. uchwałę PKW z 7 maja 2012 r. wytyczne i wyjaśnienia w sprawie referendów lokalnych dotyczących odwołania organów jednostek samorządu terytorialnego, Przegląd Wyborczy. Biuletyn Informacyjny nr 5/2012; dostęp: www.pkw.gov.pl.

[46] Przykładowo przed wyborami posłów do Parlamentu Europejskiego PKW wydała uchwałę z: 27 stycznia 2014 r. w sprawie wzorów pieczęci komisji wyborczych powoływanych w wyborach do Parlamentu Europejskiego (M.P. z 2014 r. poz. 129 ze zm.), 27 stycznia 2014 r. w sprawie wzorów protokołów głosowania stosowanych w wyborach do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. z 2014 r. poz. 144), 17 marca 2014 r. w sprawie wzorów potwierdzenia zgłoszenia listy kandydatów na posłów do Parlamentu Europejskiego i protokołu rejestracji listy kandydatów na posłów do Parlamentu Europejskiego (M.P. z 2014 r. poz. 244).

[47] Pismo PKW z 20 czerwca 2012 r., nr ZPOW-430-5/12, Przegląd Wyborczy. Biuletyn Informacyjny nr 6-7/2012; dostęp: www.pkw.gov.pl.

[48] B. Banaszak, op. cit.

[49] Dostęp: www.pkw.gov.pl., por. ibidem.

[50] W praktyce najczęstszymi kategoriami organizacji pozarządowych są fundacje i stowarzyszenia. Działalność tych podmiotów służy realizacji celów niegospodarczych oraz społecznie użytecznych. Więcej na ten temat: Piotr Staszczyk, "Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Komentarz", Warszawa 2013.

[51] B. Banaszak, op. cit.

[52] Postanowienie SN z 21 października 2000 r., sygn. akt III SW 74/00, OSNAPiUS 2001/3/96.

[53] Przed wyborami posłów do Parlamentu Europejskiego PKW wydała uchwałę z 10 lutego 2014 r. w sprawie warunków i sposobu wykorzystania techniki elektronicznej oraz trybu przekazywania danych za pośrednictwem sieci elektronicznego przekazywania danych w wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 roku (M.P. z 2014 r. poz. 177).

[54] B. Banaszak, op. cit.

[55] Art. 16 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 235, poz. 2000 ze zm.).

[56] Par. 2 ust. 2 i 3 rozporządzenia MSWiA z 27 lipca 2011 r.

[57] Par. 3 rozporządzenia MSWiA z 27 lipca 2011 r.

[58] Par. 4 rozporządzenia MSWiA z 27 lipca 2011 r.

[59] Par. 5 rozporządzenia MSWiA z 27 lipca 2011 r.

[60] A. Sokala, A. Szmyt, op. cit., str. 38.

[61] M.P. z 2014 r. poz. 185.

[62] B. Banaszak, op. cit.

[63] Ibidem, str. 290.

[64] Dz.Urz. Ministerstwa Sprawiedliwości z 28 kwietnia 2010 r. poz. 13.

[65] Par. 3 uchwały PKW.

[66] B. Banaszak, op. cit.

[67] Art. 68 par. 1 prawa o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 427 ze zm.).

[68] Ibidem, art. 68 par. 2 i 3.

[69] B. Banaszak, op. cit.

[70] Ibidem, str. 291.

[71] A. Kisielewicz, op. cit., str. 51.

[72] A. Sokala, A. Szmyt, op. cit., str. 38.

[73] A. Kisielewicz, op. cit., str. 51.

[74] Par. 5 uchwały PKW.

[75] Wyrok NSA z 21 grudnia 2010 r., sygn. akt II OSK 2180/10, Legalis nr 354651.

[76] A. Sokala, A. Szmyt, op. cit., str. 38.

[77] A. Kisielewicz, op. cit., str. 59.

[78] Par. 6 ust. 2 uchwały PKW.

[79] Par. 4 uchwały PKW.

[80] A. Kisielewicz, op. cit., str. 58.

[81] Par. 6 ust. 1 uchwały PKW.

[82] Par. 9 ust. 2 uchwały PKW.

[83] A. Kisielewicz, op. cit., str. 61.

[84] O roli komisarza wyborczego zobacz przepisy do art. 166-167 k.w.

[85] Zarządzenie ministra sprawiedliwości z 29 lutego 2012 r. w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości (Dz.Urz. MS z 2012 r., poz. 25 ze zm.).

[86] B. Banszak, op. cit.

[87] T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, "Komentarz do prawa o ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa", Warszawa 2002, kom. do art. 77.

[88] M.P. z 2014 r. poz. 133.

[89] Dz.U. z 2011 r. nr 212 poz. 1264 ze zm.

[90] B. Banszak, op. cit.

[91] Ibidem, zob. komentarz do art. 170 k.w.

[92] B. Banaszak, op. cit.

[93] A. Sokala, A. Szmyt, op. cit., str. 37-38.

[94] M.P. z 2014 r. poz. 263.

[95] Wytyczne PKW.

[96] Wytyczne PKW.

[97] B. Banaszak, op. cit.

[98] Ibidem.

[99] M.P. nr 61, poz. 641 ze zm.

[100] Zob. art. 178 par. 2 k.w.

[101] Zob. art. 178 par. 3 k.w. oraz par. 1 uchwały PKW z 4 września 2006 r.

[102] K.w. przewiduje wcześniejszy termin na powołanie terytorialnych komisji wyborczych niż uregulowania ordynacji wyborczej w tym zakresie. Ordynacja wyborcza określała, że terytorialne komisje wyborcze powołane powinny być najpóźniej w 45. dniu przed dniem wyborów.

[103] Par. 4 uchwały PKW z 4 września 2006 r.

[104] A. Kisielewicz, op. cit., str. 77.

[105] Zob. art. 413 k.w.

[106] Zob. art. 460 k.w. A. Kisielewicz, op. cit., str. 70.

[107] Par. 7 i 8 uchwały PKW z 4 września 2006 r.

[108] Zob. art. 178 par. 4 k.w. oraz par. 9 uchwały PKW z 4 września 2006 r.

[109] Zob. art. 178 par. 5 k.w.

[110] Zob. art. 178 par. 10 k.w. oraz 11 ust. 1 pkt 1, ust. 2-4 uchwały PKW z 4 września 2006 r.

[111] A. Kisielewicz, op. cit., str. 72.

[112] Ibidem, str. 69.

[113] B. Banaszak, op. cit.

[114] Ibidem.

[115] Ibidem.

[116] A. Kisielewicz, op. cit., str. 62.

[117] B. Banaszak, op. cit.

[118] Ibidem.

[119] Ibidem.

[120] Ibidem.

[121] Ibidem.

[122] Ibidem.

[123] Wyjaśnienia PKW z 18 listopada 2010 r. w sprawie obecności wójtów, burmistrzów i prezydentów miast kandydujących w wyborach w lokalach obwodowych komisji wyborczych w dniu głosowania: www.pkw.gov.pl.

[124] B. Banaszak, op. cit.

[125] Pismo PKW z 24 października 2006 r. do wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, starostów i marszałków województw, nr ZPOW-703-253/06, www.pkw.gov.pl.