Nowelizacja prawa wyborczego

Art. 5.

W ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 15 i 1089 oraz z 2018 r. poz. 4) wprowadza się następujące zmiany:

[Skład PKW]

59) w art. 157:

a) § 2 i 2a otrzymują brzmienie:

„§ 2. W skład Państwowej Komisji Wyborczej wchodzą:

1) jeden sędzia Trybunału Konstytucyjnego, wskazany przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego;

2) jeden sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazany przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego;

3) 7 osób mających kwalifikacje do zajmowania stanowiska sędziego, wskazanych przez Sejm.

§ 2a. Wymaganie, o którym mowa w § 2 pkt 3, nie dotyczy osoby, która:

1) ma co najmniej trzyletni staż pracy na stanowisku prokuratora, Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, jej wiceprezesa lub radcy albo wykonywania w Polsce zawodu adwokata, radcy prawnego lub notariusza;

2) pracowała w polskiej szkole wyższej, w Polskiej Akademii Nauk, w instytucie badawczym lub innej placówce naukowej, mając tytuł naukowy profesora albo stopień naukowy doktora habilitowanego nauk prawnych”,

b) po § 2a dodaje się § 2b i 2c w brzmieniu:

„§ 2b. Kadencja członków Państwowej Komisji Wyborczej, o których mowa w § 2 pkt 1 i 2, wynosi 9 lat”.

§ 2c. Kadencja członka Państwowej Komisji Wyborczej, o którym mowa w § 2 pkt 3, odpowiada kadencji Sejmu, z zastrzeżeniem art. 158 § 1a.”,

c) § 3 otrzymuje brzmienie:

„§ 3. Członków Państwowej Komisji Wyborczej powołuje Prezydent Rzeczypospolitej w drodze postanowienia”,

d) po § 4 dodaje się § 4a–4e w brzmieniu:

„§ 4a. Kandydatów na członków Państwowej Komisji Wyborczej powoływanych na podstawie § 2 pkt 3 wskazują kluby parlamentarne lub poselskie, z tym że liczba tych członków musi odzwierciedlać proporcjonalnie reprezentację w Sejmie klubów parlamentarnych lub poselskich”.

§ 4b. Liczba członków powołanych w skład Państwowej Komisji Wyborczej, spośród wskazanych przez jeden klub parlamentarny lub poselski, nie może być większa niż 3, z zastrzeżeniem § 4c.

§ 4c. W przypadku gdy w danej kadencji Sejmu są dwa kluby parlamentarne lub poselskie, pozostałego kandydata do części Państwowej Komisji Wyborczej, o której mowa w § 2 pkt 3, wyłania się w drodze losowania przeprowadzonego przez Prezydium Sejmu spośród osób zgłoszonych przez kluby parlamentarne lub poselskie; każdy z nich może zgłosić do losowania jedną osobę.

§ 4d. Po powołaniu członków Państwowej Komisji Wyborczej, o których mowa w § 2 pkt 3, zmiany w liczbie i składzie klubów parlamentarnych lub poselskich zachodzące w trakcie tej samej kadencji Sejmu nie mają wpływu na skład Komisji.

§ 4e. Członkowie Państwowej Komisji Wyborczej, o których mowa w § 2 pkt 3, nie mogą należeć do partii politycznych ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z pełnioną funkcją.”,

e) w § 5 dodaje się zdanie drugie w brzmieniu:

„Funkcję przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej może pełnić wyłącznie osoba powołana w trybie § 2 pkt 1 lub 2.”.

 

komentarz

• Porównanie zmian w art. 157 k.w. przedstawia tabela 1 na s. C2.
• Przepis w brzmieniu nadanym mu przez u.z.u.o.p. zacznie obowiązywać od pierwszego dnia następnej kadencji Sejmu, czyli od 12 listopada 2019 r. (art. 19 pkt 2 u.z.u.o.p.). Kadencja obecnej PKW wygaśnie w dniu rozpoczęcia kadencji Sejmu wybranego w wyborach w 2019 r. Prezydent RP powoła nowy skład PKW w ciągu 100 dni od zarządzenia wyborów do Sejmu1.
• Zgodnie ze zmienionym brzmieniem art. 157 k.w. PKW składać się będzie z dwóch sędziów (po jednym z Trybunału Konstytucyjnego i z Naczelnego Sądu Administracyjnego) oraz z siedmiu osób wybieranych przez Sejm (proporcjonalnie do liczebności klubów parlamentarnych i poselskich), które mają kwalifikacje do zajmowania stanowiska sędziego lub co najmniej trzyletni staż pracy na stanowisku prokuratora, prezesa lub wiceprezesa Prokuratorii Generalnej RP, radcy, adwokata, radcy prawnego lub notariusza; pracujących w polskiej szkole wyższej, w Polskiej Akademii Nauk, w instytucie badawczym lub innej placówce naukowej, mający tytuł naukowy profesora albo stopień naukowy doktora habilitowanego nauk prawnych. Kandydatów na członków PKW (poza sędziami TK i NSA) wskazywać będą kluby parlamentarne lub poselskie, z tym że liczba tych członków będzie musiała odzwierciedlać proporcjonalnie reprezentację w Sejmie klubów parlamentarnych lub poselskich. Zasadniczo spośród wskazanych przez jeden klub parlamentarny lub poselski w skład PKW mogą wejść maksymalnie trzy osoby. Ich kadencja będzie odpowiadała kadencji Sejmu, ale z mocy prawa wygaśnie po upływie 150 dni od dnia wyborów do Sejmu.
• W uzasadnieniu projektu u.z.u.o.p. posłowie–wnioskodawcy wskazali: „Wyznaczenie składu PKW w zaproponowany w projekcie ustawy sposób, wychodzi naprzeciw rekomendacjom zawartym w Kodeksie dobrej praktyki w sprawach wyborczych. Kodeks dobrej praktyki w sprawach wyborczych zawiera m.in. wytyczne dla wyborów przyjęte przez Komisję Wenecką na 51. Sesji Plenarnej (Wenecja, 5–6 lipiec, 2002), Raport wyjaśniający przyjęty przez Komisję Wenecką na 52. Sesji Plenarnej (Wenecja, 18–19 październik, 2002). Kodeks Dobrej Praktyki w Sprawach Wyborczych przyjęty został przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy na Sesji 2003 – 1-sza część, i przez Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych Europy na jego Wiosennej Sesji 2003. Zgodnie z zapisami tego kodeksu Centralna Komisja Wyborcza powinna się składać z sędziego lub prawnika oraz z przedstawicieli partii politycznych już będących w parlamencie lub takich, które zdobyły pewien procent głosów, przy czym partie polityczne powinny być reprezentowane równo w centralnej komisji wyborczej; «równość» może być interpretowana jako bezwzględna lub proporcjonalna, to znaczy uwzględniając aktualną moc wyborczą”.
• Zmiany dotyczące PKW są różnie oceniane w literaturze. Zdaniem J. Szymanka zmiana składu PKW zasługuje na pełną aprobatę. Autor ten zauważa jednak, że nie realizuje ona w pełni wytycznych płynących z Kodeksu dobrej praktyki. Wciąż bowiem zakłada się wyłącznie prawniczo-sędziowski skład PKW, co kłóci się z wytycznymi tego kodeksu. Według J. Szymanka wciąż nie dostrzega się kluczowego w działalności PKW założenia, że w jej składzie oprócz prawników winny się znaleźć także osoby mające wiedzę i doświadczenie w innych obszarach, takich jak: socjologia wyborcza, politologia, informatyka czy matematyka (co silnie akcentuje Kodeks dobrej praktyki). Na pochwałę zasługuje jednak to, że nowelizacja – w ocenie tego autora – całkowicie wyłącza ze składu PKW sędziów Sądu Najwyższego. W ocenie J. Szymanka powinno do tego dojść przede wszystkim dlatego, że w obecnym stanie prawnym SN jest zaangażowany na różnych etapach procedury wyborczej (postępowania w sprawach zażaleń) oraz decyduje finalnie o ważności wyborów. Dlatego jego sędziwie nie powinni znajdować się (bez względu na ich proporcje) w składzie PKW, której działalność także poddana jest ocenie SN2. J. Szymanek podkreśla ponadto, że Komisja Wenecka, zgodnie ze standardami międzynarodowymi dotyczącymi procedur wyborczych wskazanymi przez inne podmioty, stoi na zupełnie przeciwnym stanowisku aniżeli przedstawiciele polskiej doktryny prawa konstytucyjnego, którzy zgodnie, ale zarazem dość bezrefleksyjnie, zakładają, że gwarancją bezstronności i profesjonalizmu jest jedynie sędziowski profil składu PKW. Profil ten nie daje tymczasem ani jednego, ani drugiego. Sędziowie, członkowie PKW wcale przecież nie muszą być osobami „orientującymi się w sprawach wyborczych”. Z kolei niezależność i bezstronność są nie tyle przymiotami sędziów jako takich, ile raczej ich atrybutami, które jednak same w sobie wcale nie gwarantują, że osoba z nich korzystająca rzeczywiście będzie bezstronna i niezależna. Kodeks dobrej praktyki, przykładając wyjątkowo dużo uwagi do zagadnienia składu centralnej komisji wyborczej, dookreśla, że wejść do niej muszą minimum dwie grupy członków, tj.:

1) sędziowie lub prawnicy oraz

2) przedstawiciele partii politycznych już będących w parlamencie lub takich, które zdobyły pewien procent głosów.

Zdając sobie sprawę, że ta druga grupa z racji jej ewidentnej polityczności jest szczególnie newralgiczna, Kodeks dobrej praktyki dodaje jednocześnie, że „partie polityczne winny być reprezentowane równo w centralnej komisji wyborczej”. Przy czym równość może być interpretowana jako bezwzględna lub proporcjonalna, to znaczy uwzględniając aktualną moc wyborczą. Uzupełniając tę regulację, kodeks dodaje, że „delegaci partii winni posiadać kwalifikacje w sprawach wyborczych i nie wolno im uczestniczyć w kampanii wyborczej”. Obok tych dwóch podstawowych, a zatem uznanych za wymagane, grup członków Centralnej Komisji Wyborczej Kodeks dobrej praktyki przewiduje, że jej skład może być jeszcze uzupełniony przez:

1) przedstawicieli mniejszości narodowych, o ile ich obecność jest pożądana, tzn. jeśli mniejszości stanowią w danym przypadku pewną siłę oraz

2) przedstawicieli Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (albo innego jemu odpowiadającego)3.

Zdaniem J. Szymanka uwzględniając całokształt zaleceń odnoszących się do konstrukcji Centralnej Komisji Wyborczej, należy wskazać, że dotychczas obowiązujący model PKW stał w całkowitej do niego sprzeczności. W komisji tej nie było zagwarantowanego ani udziału przedstawicieli partii politycznych, ani żadnego innego czynnika profesjonalnego poza sędziami stanowiącymi 100 proc. składu PKW4.

• Zdaniem M. Chmaja zmiany dotyczące organizacji i funkcjonowania PKW należy ocenić jednoznacznie negatywnie. Według tego autora niedopuszczalne jest upolitycznienie tak istotnego organu, jakim w demokratycznym państwie prawa jest PKW. Organ ten jest stałym najwyższym organem wyborczym właściwym w sprawach przeprowadzania wyborów i referendów. M. Chmaj podkreśla, że PKW pełni niezwykle ważną rolę dla całego systemu wyborczego, gdyż do jej zadań należy m.in. sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego, ustalanie i ogłaszanie wyników głosowania i wyników wyborów w zakresie określonym przepisami szczególnymi kodeksu wyborczego, powoływanie i odwoływanie komisarzy wyborczych, ustalanie urzędowych wzorów różnego rodzaju dokumentów wyborczych, pieczęci itd. W ocenie M. Chmaja upolitycznienie PKW może podważać zaufanie do wykonywanych przez nią zadań, a co za tym idzie, podawać w wątpliwość rolę tego organu dla zapewnienia przestrzegania zasad prawa wyborczego i ochrony wartości demokratycznych. Organ odgrywający tak istotną rolę w demokratycznym państwie prawa powinien być apolityczny, nie da się zaś ukryć, iż bezstronność, apolityczność i obiektywizm nie cechuje członków partii politycznych, którzy od teraz będą stanowić przeważającą część członków PKW5.
• P. Uziębło zauważa, że ustawodawca zdecydował się na odejście od sędziowskiego modelu tej administracji, który w Polsce ma już stosunkowo długą tradycję i, wbrew temu, co twierdzą wnioskodawcy, nie tylko sprawdzał się w praktyce, lecz także zapewniał bezstronne przeprowadzenie wyborów przez taką administrację, mimo że często nie była ona należycie dofinansowana6. Zdaniem tego autora trudno uznać za odpowiadającą standardom wyznaczonym przez Kodeks dobrej praktyki regulację, która zakłada, że po jednym członku PKW mają wskazać prezesi TK i NSA, pozostałych siedmiu zaś ma wyłonić Sejm spośród osób mających kwalifikację do zajmowania stanowiska sędziego. Według P. Uziębło powodować to będzie przejęcie kontroli nad PKW przez większość w izbie pierwszej polskiego parlamentu. Autor ten twierdzi, że nawet gdyby przyjąć za standard wspomniany powyżej skład wynikający bezpośrednio z Kodeksu dobrej praktyki, to i tak rozwiązanie polskie nie spełnia tych standardów. Według niego nie zapewnia się równej reprezentacji partii politycznych w składzie PKW, jak również pomija się reprezentantów mniejszości narodowych. P. Uziębło ponadto zauważa, że osoby powołane w skład PKW nie muszą być sędziami, a jedynie mieć kwalifikacje do zajmowania stanowiska sędziego, przy czym odmiennie niż w przypadku powoływania na stanowiska sędziowskie, kwalifikacje te nie będą weryfikowane merytorycznie, a jedynie poddane ocenie o politycznym charakterze. W ocenie autora przesądza to o niemożności uznania takiego sposobu kreacji PKW za odpowiadający standardom niezależnego (bezstronnego) organu nadzorującego przeprowadzenie wyborów7.
• Negatywnie zmiany w PKW ocenia także A. Gendźwiłł. Jego zdaniem wyłanianie członków PKW przez Sejm – nawet jeśli zachowane zostaną parytety dla klubów parlamentarnych – niechybnie przeniesie spór między partiami do organu odpowiadającego za organizację wyborów. W ocenie tego autora nie trzeba tu ogromnej wyobraźni – spory wewnątrz TK są dobrą ilustracją tego, do czego może dojść niebawem w PKW. Skutkiem może być podważenie wiarygodności wyborów. Im większy konflikt między stronnictwami konkurującymi o władzę, im mniej kultury porozumienia i konsensusu, tym bardziej potrzebny jest bezstronny arbiter. Porównywanie Polski z krajami zachodniej Europy, w których Ministerstwo Spraw Wewnętrznych jest zaangażowane w organizację wyborów, powinno brać pod uwagę tę prawidłowość8. W literaturze wskazuje się na następujące możliwe następstwa wprowadzonych zmian w PKW:

– obniżenie poziomu merytorycznego najwyższego organu wyborczego;

– zmiana charakteru PKW z organu sędziowskiego na organ o charakterze politycznym, a tym samym pozbawienie tego organu przymiotu niezależności;

– zamiana charakteru PKW z organu stabilnego/stałego na organ zmieniający swój skład praktycznie co cztery lata, z uzależnieniem składu od wyników wyborów parlamentarnych, co z pewnością nie będzie pozostawało bez wpływu także na pracę i stabilność administracji wyborczej, w tym KBW;

– uzależnienie PKW od wpływu partii politycznych i polityków;

– możliwość zdominowania PKW przez osoby nominowane przez większość parlamentarną,

– poddanie kontroli finansowania partii politycznych i komitetów wyborczych – sprawowanej przez PKW – organowi składającemu się z osób wskazanych do niego przez partie polityczne, a zatem podmioty żywo zainteresowane tą kontrolą, w skrajnej sytuacji przez PKW zdominowaną przez większość parlamentarną;

– z historii, zarówno okresu końca II Rzeczypospolitej Polskiej, jak i okresu komunistycznego w Polsce wynika, że upolitycznianie składu administracji wyborczej powodowało spadek zaufania obywateli nie tylko do tej administracji, a w tym do organów wyborczych, lecz także do całego procesu wyborczego, wyników wyborów, a tym samym obniżało czy wręcz podważało legitymację osób/organów wybranych w wyniku tych wyborów9.

 

Tabela 1. Porównanie zmian w art. 157 k.w. ©℗

Tak jest (do 11 listopada 2019 r.)	Tak będzie (od 12 listopada 2019 r.)
Par. 1. Państwowa Komisja Wyborcza jest stałym najwyższym organem wyborczym właściwym w sprawach przeprowadzania wyborów i referendów.	Bez zmian
Par. 2. W skład Państwowej Komisji Wyborczej wchodzi:   1) trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego, wskazanych przez prezesa Trybunału Konstytucyjnego;   2) trzech sędziów Sądu Najwyższego, wskazanych przez pierwszego prezesa Sądu Najwyższego;   3) trzech sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazanych przez prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego.	Par. 2. W skład Państwowej Komisji Wyborczej wchodzą:   1) jeden sędzia Trybunału Konstytucyjnego, wskazany przez prezesa Trybunału Konstytucyjnego;   2) jeden sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazany przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego;   3) siedem osób mających kwalifikacje do zajmowania stanowiska sędziego, wskazanych przez Sejm.
Par. 2a. Kadencja członka Państwowej Komisji Wyborczej wynosi dziewięć lat.	Par. 2a. Wymaganie, o którym mowa w par. 2 pkt 3, nie dotyczy osoby, która:   1) ma co najmniej trzyletni staż pracy na stanowisku prokuratora, prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, jej wiceprezesa lub radcy albo wykonywania w Polsce zawodu adwokata, radcy prawnego lub notariusza;   2) pracowała w polskiej szkole wyższej, w Polskiej Akademii Nauk, w instytucie badawczym lub innej placówce naukowej, mając tytuł naukowy profesora albo stopień naukowy doktora habilitowanego nauk prawnych.
Nie istniał	Par. 2b. Kadencja członków Państwowej Komisji Wyborczej, o których mowa w par. 2 pkt 1 i 2, wynosi dziewięć lat.
Nie istniał	Par. 2c. Kadencja członka Państwowej Komisji Wyborczej, o którym mowa w par. 2 pkt 3, odpowiada kadencji Sejmu, z zastrzeżeniem art. 158 par. 1a.
Par. 3. Sędziów, o których mowa w par. 2, powołuje w skład Państwowej Komisji Wyborczej Prezydent RP, w drodze postanowienia.	Par. 3. Członków Państwowej Komisji Wyborczej powołuje Prezydent RP w drodze postanowienia.
Par. 4. W skład Państwowej Komisji Wyborczej może wchodzić lub zostać powołany także sędzia w stanie spoczynku.	Bez zmian
Nie istniał	Par. 4a. Kandydatów na członków Państwowej Komisji Wyborczej powoływanych na podstawie par. 2 pkt 3 wskazują kluby parlamentarne lub poselskie, z tym że liczba tych członków musi odzwierciedlać proporcjonalnie reprezentację w Sejmie klubów parlamentarnych lub poselskich.
Nie istniał	Par. 4b. Liczba członków powołanych w skład Państwowej Komisji Wyborczej – spośród wskazanych przez jeden klub parlamentarny lub poselski – nie może być większa niż trzech, z zastrzeżeniem par. 4c.
Nie istniał	Par. 4c. W przypadku gdy w danej kadencji Sejmu są dwa kluby parlamentarne lub poselskie, pozostałego kandydata do części Państwowej Komisji Wyborczej, o której mowa w par. 2 pkt 3, wyłania się w drodze losowania przeprowadzonego przez prezydium Sejmu spośród osób zgłoszonych przez kluby parlamentarne lub poselskie; każdy z nich może zgłosić do losowania jedną osobę.
Nie istniał	Par. 4d. Po powołaniu członków Państwowej Komisji Wyborczej, o których mowa w par. 2 pkt 3, zmiany w liczbie i składzie klubów parlamentarnych lub poselskich zachodzące w trakcie tej samej kadencji Sejmu nie mają wpływu na skład komisji.
Nie istniał	Par. 4e. Członkowie Państwowej Komisji Wyborczej, o których mowa w par. 2 pkt 3, nie mogą należeć do partii politycznych ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z pełnioną funkcją.
Par. 5. Państwowa Komisja Wyborcza wybiera ze swojego składu i odwołuje przewodniczącego oraz dwóch zastępców przewodniczącego.	Par. 5. Państwowa Komisja Wyborcza wybiera ze swojego składu i odwołuje przewodniczącego oraz dwóch zastępców przewodniczącego. Funkcję przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej może pełnić wyłącznie osoba powołana w trybie par. 2 pkt 1 lub 2.
Par. 6. Funkcję sekretarza Państwowej Komisji Wyborczej pełni szef Krajowego Biura Wyborczego, który uczestniczy w jej posiedzeniach z głosem doradczym.	Bez zmian
Par. 7. Postanowienie, o którym mowa w par. 3, podaje się do publicznej wiadomości oraz ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.	Bez zmian

[Przypadki wygaśnięcia członkostwa w PKW. Uzupełnienie składu]

60) w art. 158:

a) w § 1 pkt 5 otrzymuje brzmienie:

„5) odwołania członka Komisji przez Prezydenta Rzeczypospolitej na uzasadniony wniosek podmiotu wskazującego.”,

b) po § 1 dodaje się § 1a w brzmieniu:

„§ 1a. Członkostwo osób powołanych w myśl art. 157 § 2 pkt 3 wygasa z mocy prawa po upływie 150 dni od dnia wyborów do Sejmu.”,

c) w § 2 zdanie pierwsze otrzymuje brzmienie:

„Uzupełnienie składu Państwowej Komisji Wyborczej następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach o jej powołaniu, jednak nie później niż w terminie 5 dni od dnia wygaśnięcia członkostwa w Państwowej Komisji Wyborczej.”,

d) dodaje się § 3 w brzmieniu:

„§ 3. Jeżeli członkostwo osoby powołanej w myśl art. 157 § 2 pkt 3 wygasło przed upływem kadencji Sejmu, pierwszeństwo wskazania innej osoby na jej miejsce przysługuje temu samemu klubowi parlamentarnemu lub poselskiemu.”.

komentarz

• Artykuł 5 pkt 60 lit. a, b i d u.z.u.o.p. zacznie obowiązywać od pierwszego dnia następnej kadencji Sejmu, czyli od 12 listopada 2019 r. (art. 19 pkt 2 u.z.u.o.p.). Wyjątkiem jest art. 5 pkt 60 lit. c u.z.u.o.p., który obowiązuje od 31 stycznia 2018 r.
• W par. 1 zmieniono dotychczasową przesłankę wygaśnięcia funkcji członka PKW, która brzmiała w następujący sposób: „odwołanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej na uzasadniony wniosek Prezesa, który wskazał sędziego jako członka Komisji.”. Od 12 listopada 2019 r. przesłanka ta będzie brzmieć: „Wygaśnięcie członkostwa w PKW przed upływem kadencji następuje w przypadku odwołania członka Komisji przez Prezydenta Rzeczypospolitej na uzasadniony wniosek podmiotu wskazującego” (art. 158 par. 1 pkt 5 k.w.). W literaturze wskazano, że teoretycznie jest to modyfikacja wcześniejszego brzmienia art. 158 par. 1 pkt 5 k.w., która pozwalała na takie odwołanie, gdy uzasadniony wniosek przedstawił prezes sądu lub trybunału, którego członek PKW był sędzią. I taki kształt, kiedy o ewentualnej zmianie w składzie PKW decydował niezależny sąd, był akceptowalny. Natomiast inaczej trzeba ocenić sytuację, w której wniosek o odwołanie będzie pochodził od Sejmu. W tym wypadku może bowiem dochodzić do tego, że to większość tej izby będzie decydować o usuwaniu ze składu PKW osób, które w jej ocenie nie powinny zasiadać w tej komisji. Tym samym pozwala to na eliminowanie ze składu PKW osób, które reprezentują opozycję, mimo że pewne gwarancje ich uczestnictwa w prawach centralnego organu wyborczego zostały stworzone w procedurze kreacyjnej. Rozwiązanie to, nieobwarowane bardziej precyzyjnymi przesłankami, także nie spełnia standardów demokratycznego państwa prawnego zarówno od strony formalnej (brak realizacji zasady określoności przepisów), jak i materialnej. W tym ostatnim przypadku można mówić o potencjalnym naruszeniu fundamentów demokracji, jakim są rządy większości z pełnym jednak poszanowaniem praw mniejszości politycznej, co w tym przypadku nie zachodzi10.
• Oprócz przesłanki wygaśnięcia wskazanej w art. 158 par. 1 pkt 5 k.w. – według obecnego stanu prawnego – funkcja w PKW wygasa w przypadku:

1) zrzeczenia się członkostwa;

2) o którym mowa w art. 153 par. 2 k.w. – chodzi o podpisanie zgody na kandydowanie w wyborach bądź objęcie funkcji komisarza wyborczego, pełnomocnika, urzędnika wyborczego lub męża zaufania;

3) śmierci członka komisji;

4) ukończenia 70 lat przez członka komisji;

• W dodanym par. 1a określono, że członkostwo osób powołanych przez Sejm wygasa z mocy prawa po upływie 150 dni od dnia wyborów do Sejmu. W kontekście tego przepisu P. Uziębło zwracał uwagę, że problemem jest też zróżnicowanie kadencji członków PKW11. Mandat takich osób do pełnienia funkcji członka PKW ma wygasać z mocy prawa po upływie 150 dni od dnia wyborów do Sejmu kolejnej kadencji. Nie zastrzeżono tu przypadku, że mandat taki trwa do czasu wyboru członków przez kolejny Sejm. Zdaniem P. Uziębło w efekcie może to powodować paraliż prac PKW, a tym samym doprowadzić do braku możliwości funkcjonowania organu odpowiedzialnego za przeprowadzenie wyborów. W ocenie tego autora wprowadzona regulacja jest wątpliwa, jeśli spojrzeć na nią z perspektywy prawidłowej legislacji, wynikającej z zasady demokratycznego państwa prawnego12.

[Wynagrodzenie członków]

61) w art. 159:

a) § 1 otrzymuje brzmienie:

„§ 1. Członkowie Państwowej Komisji Wyborczej pełnią swoje funkcje w Komisji niezależnie od swoich obowiązków służbowych.”,

b) § 3 otrzymuje brzmienie:

„§ 3. Wynagrodzenie, o którym mowa w § 2, przysługuje niezależnie od uposażenia lub wynagrodzenia wypłacanego z innego tytułu.”.

komentarz

• Dotychczas w skład PKW wchodzili wyłącznie sędziowie. Artykuł 159 par. 1 k.w. podkreślał, że członkowie komisji pełnili swe funkcje niezależnie od swoich obowiązków służbowych w ramach pełnionej funkcji sędziego. W literaturze wskazuje się, że członkowie PKW pełnią swoje funkcje permanentnie, a więc także w okresach, w których nie toczą się żadne prace dotyczące jakichkolwiek wyborów. Mają wówczas do spełnienia inne zadania, np. sprawozdawcze, nadzorcze, a także obowiązek prowadzenia rejestru korzyści. W okresach tych PKW spotyka się przeciętnie kilka razy w miesiącu. Oprócz tego, jeżeli członkowie PKW są sędziami czynnymi zawodowo, wypełniają także swoje obowiązki sędziowskie związane z bieżącym orzekaniem. Podkreślano przy tym, że w orzekaniu w sądach członkowie PKW nie powinni jednak w żaden sposób wykorzystywać wiadomości uzyskanych w trakcie prac w PKW ani kierować się chęcią rozwiązania problemów, jakie pojawiły się w praktycznej działalności PKW. Chodzi o to, aby w żaden sposób członkostwo w PKW nie wpływało na niezawisłość sędziego w wykonywaniu jego obowiązków sędziowskich13. Od 31 stycznia 2018 r. art. 159 par. 1 k.w. zmienił się w ten sposób, że wykreślono wyrazy: „w ramach pełnionej funkcji sędziego”. Nowelizacja ta jest konsekwencją odejścia od zasady, że PKW jest organem sędziowskim. Skutkiem tego jest także zmiana par. 3, w którym określono, że wynagrodzenia za pracę w PKW członek może otrzymywać wraz z pensją lub uposażeniem wypłacanym z innego tytułu.

[Zadania Państwowej Komisji Wyborczej]

62) w art. 160 w § 1:

a) po pkt 8 dodaje się pkt 8a w brzmieniu:

„8a) przeprowadzenie sprawdzenia wybranych kart do głosowania i innych dokumentów z wyborów w celu wykluczania podejrzenia nieprawidłowości w przebiegu wyborów w razie powzięcia uzasadnionego podejrzenia o możliwości wystąpienia nieprawidłowości;”,

b) po pkt 9 dodaje się pkt 9a w brzmieniu:

„9a) skierowanie, w okresie 14 dni przed dniem wyborów, przystępnej informacji o sposobie głosowania i warunkach ważności głosu do możliwie największej liczby wyborców z wykorzystaniem strony internetowej Komisji i za pośrednictwem środków masowego przekazu;”.

komentarz

• Przepis dodaje nowe zadania PKW. Pierwszym z nich jest przeprowadzenie sprawdzenia wybranych kart do głosowania i innych dokumentów z wyborów w celu wykluczania podejrzenia nieprawidłowości w przebiegu głosowania (w razie uzasadnionego podejrzenia o możliwości wystąpienia nieprawidłowości). Drugim zadaniem jest skierowanie, w okresie 14 dni przed dniem wyborów, przystępnej informacji o sposobie głosowania i warunkach ważności głosu do możliwie największej liczby wyborców z wykorzystaniem strony internetowej PKW i za pośrednictwem środków masowego przekazu.
• Zadania PKW wynikają z k.w. i innych ustaw. Najważniejsze z nich to sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego oraz powoływanie organów wyborczych pośredniego szczebla. PKW wydaje także wytyczne wiążące dla organów wyborczych niższych szczebli oraz wyjaśnienia m.in. dla organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, a także podległych im jednostek organizacyjnych wykonujących zadania związane z przeprowadzeniem wyborów. PKW wykonuje obecnie zadania nie tylko wyborcze, lecz także wynikające z innych niż k.w. ustaw (np. ustaw referendalnych czy też u.p.p. w zakresie kontroli ich finansowania)14.

[Wytyczne, uchwały]

63) w art. 161:

a) § 1 otrzymuje brzmienie:

„§ 1. Państwowa Komisja Wyborcza wydaje wytyczne wiążące komisarzy wyborczych, urzędników wyborczych i komisje wyborcze niższego stopnia oraz wyjaśnienia dla organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, a także podległych im jednostek organizacyjnych wykonujących zadania związane z przeprowadzeniem wyborów, jak i dla komitetów wyborczych oraz nadawców radiowych i telewizyjnych.”,

b) § 3 i 4 otrzymują brzmienie:

„§ 3. Państwowa Komisja Wyborcza podejmuje uchwały w zakresie swoich ustawowych uprawnień, w szczególności w przypadkach określonych w § 1 i 2.

§ 4. Uchwały Państwowej Komisji Wyborczej zapadają większością głosów w obecności co najmniej 2/3 jej pełnego składu, w tym przewodniczącego Komisji lub jednego z jego zastępców, na posiedzeniu jawnym.”.

komentarz

• Zmiana w par. 1 art. 161 k.w. polega na uwzględnieniu w tym przepisie urzędników wyborczych, którym PKW wydaje wiążące wytyczne. W dodanym do k.w. rozdziale 9 (art. 191a–191h) znajdują się regulacje dotyczące utworzonego przez u.z.u.o.p. korpusu urzędników wyborczych. Wytyczne stanowią podstawowy i typowy środek nadzoru stosowany w zhierarchizowanych strukturach organizacyjnych. Wytyczne PKW mają na celu zapewnienie jednolitości stosowania prawa wyborczego. Przyznanie PKW kompetencji wydawania wiążących wytycznych jest także podkreśleniem jej samodzielności i niezależności od władzy wykonawczej. Moc wiążącą tych wytycznych potwierdza art. 161 par. 2 k.w., czyniąc z nich kryterium oceny legalności uchwał organów wyborczych niższego stopnia15.
• Do nowelizacji k.w. z 25 czerwca 2015 r.16, która weszła w życie 1 stycznia 2016 r., kodeks nie określał sposobu podejmowania uchwał przez PKW. Stanowił o tym regulamin PKW. Wyżej wspomniana nowelizacja dodała do art. 161 k.w. par. 4, zgodnie z którym „uchwały Państwowej Komisji Wyborczej zapadają większością głosów w obecności co najmniej 5 członków, w tym przewodniczącego komisji lub jednego z jego zastępców. W przypadku równej liczby głosów rozstrzyga głos prowadzącego obrady, jeżeli nie wstrzymał się od głosu.”. Wspomniana wyżej nowelizacja wprowadziła wymóg quorum koniecznego dla podejmowania uchwał PKW. Wcześniej kwestie podejmowania uchwał PKW regulował jedynie jej regulamin, ale nie było w nim przepisu dotyczącego quorum17. Od 31 stycznia 2018 r. sposób podejmowania uchwał się zmienił. Zgodnie z obecnym brzmieniem par. 4 uchwały PKW zapadają większością głosów w obecności co najmniej 2/3 jej pełnego składu, w tym przewodniczącego komisji lub jednego z jego zastępców, na posiedzeniu jawnym.

[Skarga do Sądu Najwyższego na uchwałę PKW]

64) po art. 161 dodaje się art. 161a w brzmieniu:

„Art. 161a. § 1. Pełnomocnikowi wyborczemu służy prawo wniesienia skargi do Sądu Najwyższego na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej w sprawach, o których mowa w art. 161 § 1. Skargę wnosi się w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia uchwały.

§ 2. Wniesienie skargi wstrzymuje wykonanie uchwały Państwowej Komisji Wyborczej w zakresie, którego dotyczy skarga, z zastrzeżeniem § 4.

§ 3. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w postępowaniu nieprocesowym w terminie 7 dni.

§ 4. Jeśli do dnia wyborów pozostało mniej niż 7 dni, wniesienie skargi nie powoduje wstrzymania wykonania uchwały, chyba że Sąd Najwyższy postanowi inaczej.

§ 5. Uczestnikami postępowania są skarżący oraz Przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej albo jego zastępca.

§ 6. Od orzeczenia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny.

§ 7. Orzeczenie doręcza się pełnomocnikowi wyborczemu i Państwowej Komisji Wyborczej.

§ 8. Jeżeli Sąd Najwyższy uzna skargę za zasadną, Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie uchyla zaskarżoną uchwałę albo zmienia w zakresie wskazanym w orzeczeniu.”.

komentarz

• W uzasadnieniu projektu u.z.u.o.p. posłowie-wnioskodawcy wskazali: „Projekt przewiduje instytucję skargi na uchwały PKW w zakresie podjętych wytycznych. Skarga przysługiwać będzie pełnomocnikowi wyborczemu komitetu wyborczego i kierowana będzie do Sądu Najwyższego. Termin na wniesienie skargi będzie wynosił 7 dni od dnia ogłoszenia uchwały. Wniesienie skargi wstrzyma wykonanie uchwały PKW w zakresie, którego dotyczy skarga. Skarga będzie musiała być rozpatrzona w terminie 7 dni w postępowaniu nieprocesowym. Od orzeczenia Sądu Najwyższego nie będzie przysługiwał środek prawny. Jeżeli Sąd Najwyższy uzna skargę za zasadną, PKW niezwłocznie będzie zobowiązana do uchylenia uchwały albo jej zmiany w zakresie wskazanym w orzeczeniu. W wyniku zastosowania tego rozwiązania wytyczne PKW podlegać będą kontroli oraz możliwości zaskarżania.”.

Wprowadzenie do k.w. możliwości złożenia skargi na wytyczne było krytykowane przez PKW. W stanowisku dotyczącym projektu u.z.u.o.p. (znak: ZPOW–023–10/17) wskazano, że „bardzo prawdopodobne jest zablokowanie wytycznych PKW wydanych tuż przed dniem głosowania, co do których wpłynie skarga do Sądu Najwyższego. Złożenie skargi bowiem wstrzymuje wykonanie wytycznych do czasu rozstrzygnięcia przez sąd. Wprawdzie PKW większość wytycznych wydaje w okresie wcześniejszym, jednak zdarzają się sytuacje powodujące konieczność wydania wytycznych tuż przed dniem głosowania lub nawet w tym dniu.”. Uwaga ta wpłynęła na zmianę treści projektu. Ostatecznie w uchwalonym brzmieniu art. 161a k.w. w par. 4 jest mowa, że jeśli do dnia wyborów pozostało mniej niż siedem dni, to wniesienie skargi nie powoduje wstrzymania wykonania uchwały, chyba że SN postanowi inaczej. Takiego przepisu nie przewidywał pierwotny projekt u.z.u.o.p.

• Do wprowadzania skargi na uchwały PKW pozytywnie odniósł się SN. W piśmie z 12 grudnia 2017 r. (znak: BSA III–021–435/2017) wskazano, że „uchwały te, to wytyczne PKW wiążące komisarzy wyborczych i komisje wyborcze niższego stopnia oraz wyjaśnienia dla organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, a także podległych im jednostek organizacyjnych wykonujących zadania związane z przeprowadzeniem wyborów, jak i dla komitetów wyborczych oraz nadawców radiowych i telewizyjnych. Mają one zatem fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przebiegu procesu wyborczego i powinna być przewidziana możliwość ich weryfikacji co do zgodności z prawem. Należy bowiem wskazać na dość wąski zakres podstaw protestu wyborczego, który z powodu naruszenia przepisów k.w. może być skutecznie wniesiony tylko wówczas, gdy naruszone przepisy dotyczą głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów i miało to wpływ na wynik wyborów.”. Zdaniem pierwszego prezesa SN projektowany art. 161a k.w. powinien jednak precyzować, że skarga przysługuje na niezgodność z prawem uchwały PKW, zamiast zapisu, w którym jest mowa o skardze na uchwałę PKW. Sugestia ta nie znalazła odzwierciedlenia w ostatecznym brzmieniu art. 161a k.w.

[Delegacja do określenia warunków i sposobu wykorzystania technik elektronicznych]

65) w art. 162:

a) w § 1:

– w pkt 1:

– wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:

„warunki i sposób pomocniczego wykorzystania techniki elektronicznej przy:”,

– lit. b otrzymuje brzmienie:

„b) sporządzaniu protokołów przez obwodowe komisje wyborcze ds. ustalenia wyników głosowania w obwodzie, terytorialne, rejonowe i okręgowe komisje wyborcze oraz Państwową Komisję Wyborczą,”,

– pkt 2 i 3 otrzymują brzmienie:

„2) tryb pomocniczego przekazywania danych z protokołów, o których mowa w pkt 1, za pośrednictwem sieci elektronicznego przekazywania danych,

3) tryb przekazywania przez obwodowe komisje wyborcze ds. przeprowadzenia głosowania w obwodzie w trakcie głosowania danych o liczbie osób uprawnionych do głosowania i liczbie wyborców, którym wydano karty do głosowania, oraz sposób podawania tych danych do publicznej wiadomości, jeżeli przepisy szczególne to przewidują”,

b) § 2 otrzymuje brzmienie:

„§ 2. Oprogramowanie służące elektronicznej obsłudze czynności, o których mowa w § 1, tworzy się zgodnie z wymaganiami ustalonymi przez Państwową Komisję Wyborczą i pod jej nadzorem.”,

c) dodaje się § 3 w brzmieniu:

„§ 3. Do obsługi czynności, o których mowa w § 1, można stosować jedynie oprogramowanie, do którego prawa majątkowe przysługują wyłącznie Skarbowi Państwa, oraz urządzenia techniczne, do których prawa majątkowe przysługują wyłącznie Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego lub podmiotom im podległym. Muszą one być usytuowane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i być w wyłącznej dyspozycji Państwowej Komisji Wyborczej oraz Krajowego Biura Wyborczego. Tworzenie i eksploatacja oprogramowania nie mogą być powierzane podmiotom zewnętrznym w stosunku do Krajowego Biura Wyborczego.”.

komentarz

• Porównanie zmian w art. 162 k.w. przedstawia tabela.
• Istota zmian w art.162 k.w. sprowadza się do tego, że wykorzystanie techniki elektronicznej przy wykonywaniu czynności wyborczych ma mieć charakter jedynie pomocniczy.
• Obsługę informatyczną PKW zapewnia szef KBW za pośrednictwem Zespołu Prawnego i Organizacji Wyborów. Obsługę okręgowej komisji wyborczej w zakresie eksploatacji systemu informatycznego zapewnia dyrektor właściwej delegatury KBW za pośrednictwem pełnomocnika ds. obsługi informatycznej, podporządkowanego przewodniczącemu komisji. Obsługę obwodowej komisji wyborczej w zakresie zastosowania systemu informatycznego niezbędnego dla wykonania określonych czynności oraz udostępnienie niezbędnego sprzętu teleinformatycznego zapewnia wójt (burmistrz, prezydent miasta) w ramach zadania zleconego gminie, ustanawiając w tym celu operatora informatycznej obsługi komisji obwodowej. Szczegółowy zakres zadań osób uczestniczących w obsłudze informatycznej określa:

1) szef KBW – w odniesieniu do osób odpowiedzialnych za wsparcie informatyczne prac PKW,

2) dyrektor delegatury KBW w porozumieniu z przewodniczącym okręgowej komisji wyborczej – w odniesieniu do pełnomocnika okręgowej komisji wyborczej, pełnomocnika ds. obsługi informatycznej, koordynatora okręgowego, kierownika operatorów i operatora,

3) wójt (burmistrz, prezydent miasta) – w odniesieniu do koordynatora gminnego, operatora informatycznej obsługi obwodowej komisji wyborczej i operatora obsługi informatycznej pełnomocnika okręgowej komisji wyborczej18.

 

Tabela 2. Porównanie zmian w art. 162 k.w. ©℗

Tak było (do 30 stycznia 2018 r.)	Tak jest (od 31 stycznia 2018 r.)
Par. 1. Państwowa Komisja Wyborcza określa:   1) warunki i sposób wykorzystania techniki elektronicznej przy:   a) ustalaniu wyników głosowania,   b) sporządzaniu protokołów przez obwodowe, terytorialne, rejonowe i okręgowe komisje wyborcze oraz Państwową Komisję Wyborczą,   c) sprawdzaniu pod względem zgodności arytmetycznej poprawności ustalenia wyników głosowania w obwodzie,   d) ustalaniu wyników wyborów,   2) tryb przekazywania danych z protokołów, o których mowa w pkt 1, za pośrednictwem sieci elektronicznego przekazywania danych,   3) tryb przekazywania przez obwodowe komisje wyborcze w trakcie głosowania danych o liczbie osób uprawnionych do głosowania i liczbie wyborców, którym wydano karty do głosowania, oraz sposób podawania tych danych do publicznej wiadomości, jeżeli przepisy szczególne to przewidują – uwzględniając konieczność zapewnienia warunków bezpieczeństwa wprowadzania i przetwarzania danych oraz ich przekazywania i odbioru.	Par. 1. Państwowa Komisja Wyborcza określa:   1) warunki i sposób pomocniczego wykorzystania techniki elektronicznej przy:   a) ustalaniu wyników głosowania,   b) sporządzaniu protokołów przez obwodowe komisje wyborcze ds. ustalenia wyników głosowania w obwodzie, terytorialne, rejonowe i okręgowe komisje wyborcze oraz Państwową Komisję Wyborczą,   c) sprawdzaniu pod względem zgodności arytmetycznej poprawności ustalenia wyników głosowania w obwodzie,   d) ustalaniu wyników wyborów,   2) tryb pomocniczego przekazywania danych z protokołów, o których mowa w pkt 1, za pośrednictwem sieci elektronicznego przekazywania danych,   3) tryb przekazywania przez obwodowe komisje wyborcze ds. przeprowadzenia głosowania w obwodzie w trakcie głosowania danych o liczbie osób uprawnionych do głosowania i liczbie wyborców, którym wydano karty do głosowania, oraz sposób podawania tych danych do publicznej wiadomości, jeżeli przepisy szczególne to przewidują – uwzględniając konieczność zapewnienia warunków bezpieczeństwa wprowadzania i przetwarzania danych oraz ich przekazywania i odbioru.
Par. 2. Państwowa Komisja Wyborcza zapewnia oprogramowanie dla wykonania czynności, o których mowa w par. 1.	Par. 2. Oprogramowanie służące elektronicznej obsłudze czynności, o których mowa w par. 1, tworzy się zgodnie z wymaganiami ustalonymi przez Państwową Komisję Wyborczą i pod jej nadzorem.

[Zmiana tytułu rozdziału]

66) w dziale II tytuł rozdziału 3 otrzymuje brzmienie:

„Komisarze wyborczy”.

komentarz

• Pierwotnie tytuł brzmiał w liczbie pojedynczej, tzn. „komisarz wyborczy”. Zmiana dostosowuje jego treść do art. 152 par. 1 k.w., zgodnie z którym stałymi organami wyborczymi są PKW oraz komisarze wyborczy.

[Funkcja komisarza wyborczego]

67) w art. 166:

a) § 2 otrzymuje brzmienie:

„§ 2. Państwowa Komisja Wyborcza określa właściwość rzeczową komisarzy wyborczych, w tym w zakresie wykonywania czynności o charakterze ogólnowojewódzkim, z uwzględnieniem zadań związanych z wyborami do organów jednostek samorządu terytorialnego oraz zadań, o których mowa w art. 167 § 1 pkt 8 i 9, a także właściwość terytorialną komisarzy wyborczych i ich siedzibę.”,

b) w § 3 zdanie pierwsze otrzymuje brzmienie:

„Komisarzy wyborczych w liczbie 100, z uwzględnieniem § 2, powołuje na okres 5 lat Państwowa Komisja Wyborcza na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych, spośród osób mających wykształcenie wyższe prawnicze oraz dających rękojmię należytego pełnienia tej funkcji.”,

c) po § 3 dodaje się § 3a w brzmieniu:

„§ 3a. W przypadku uzasadnionych zastrzeżeń do kandydatów na komisarzy wyborczych, wskazanych w trybie, o którym mowa w § 3, Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie informuje o tym ministra właściwego do spraw wewnętrznych, który wskazuje nowych kandydatów.”,

d) § 4 i 5 otrzymują brzmienie:

„§ 4. Komisarz wyborczy nie może należeć do partii politycznych ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z pełnioną funkcją. Komisarzem wyborczym nie może być osoba skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.

§ 5. Nie mogą być komisarzami wyborczymi kandydaci w wyborach, pełnomocnicy wyborczy, pełnomocnicy finansowi, mężowie zaufania, urzędnicy wyborczy, członkowie komisji wyborczej.”,

e) w § 7 pkt 3 i 4 otrzymują brzmienie:

„3) podpisania zgody na zgłoszenie do komisji wyborczej, kandydowanie w wyborach bądź objęcia funkcji pełnomocnika wyborczego, pełnomocnika finansowego, męża zaufania, urzędnika wyborczego;

4) o którym mowa w § 4;”,

f) § 8 otrzymuje brzmienie:

„§ 8. Państwowa Komisja Wyborcza odwołuje komisarza wyborczego przed upływem okresu, na jaki został powołany, w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków komisarza wyborczego.”.

komentarz

• Porównanie zmian w art. 166 k.w. przedstawia tabela 3.
• Artykuł 166 k.w. dotyczy funkcji komisarza wyborczego. Została ona wprowadzona do polskiego powojennego prawa wyborczego w 1990 r. ustawą z 8 marca 1990 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 84, poz. 387 ze zm.). Później nałożono na komisarzy wyborczych określone zadania w zakresie organizowania wyborów i referendów oraz administrowania ich przebiegiem w innych ordynacjach wyborczych19.
• Komisarze wyborczy to jednoosobowe, kadencyjne organy wyborcze. Zgodnie z art. 166 par. 1 k.w. komisarze są pełnomocnikami PKW w terenie, wyznaczonymi na obszar stanowiący województwo lub część jednego województwa. Komentatorzy podkreślają, że komisarz wyborczy nie ma statusu pełnomocnika PKW w znaczeniu prawnym (cywilistycznym). Określenie to ma niewiele wspólnego z pełnomocnictwem we właściwym tego słowa znaczeniu. Komisarz nie jest bowiem podmiotem działającym w imieniu PKW w tym znaczeniu, że jego działania pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla komisji. Poza tym źródłem jego umocowania do działania jest przede wszystkim ustawa, a nie „wola” PKW. Komisarz wyborczy jest więc organem – podmiotem prawa wyborczego, wykonującym przypisane mu zadania i uprawnienia we własnym imieniu, a nazwanie go pełnomocnikiem PKW służy zapewne podkreśleniu zależności jego działania od komisji. Zależność tę potwierdza między innymi art. 166 par. 2, według którego PKW określa właściwość terytorialną komisarzy wyborczych oraz właściwość rzeczową w zakresie wykonywania czynności o charakterze ogólnowojewódzkim, z uwzględnieniem zadań związanych z wyborami do sejmiku województwa oraz zadań związanych z ustalaniem i ogłaszaniem wyników wyborów do rad i wyborów wójtów20.
• Komisarz wyborczy nie podlega ani wojewodzie, ani organom samorządowym. Podlega on tylko PKW. Komisarz wyborczy jest bowiem swego rodzaju państwowym funkcjonariuszem wyborczym podlegającym w zakresie wykonywania swych obowiązków prawu oraz nadzorowi PKW.
• Zgodnie z dotychczasowym stanem prawnym komisarze musieli być sędziami. Było ich 51. W dotychczasowym stanie prawnym komisarzem mógł zostać sędzia dowolnego sądu (tj. SN, sądów administracyjnych, sądów powszechnych i sądów wojskowych), przy czym w praktyce funkcję komisarzy wyborczych pełnili zwyczajowo sędziowie sądów okręgowych i apelacyjnych21. W literaturze – jeszcze na etapie procesu legislacyjnego – krytykowano zmiany polegające na odejściu od modelu sędziowskiego. J. Szymanek uważa, że rozwiązanie to gwarantowało niezbędny poziom wiedzy i doświadczenia prawniczego, a zarazem z racji atrybutów sędziego (takich jak nieodwoływalność, apolityczność czy niezależność) gwarantowało konieczny poziom bezstronności i niezależności komisarza wyborczego22. W opinii B. Szcześniaka „powiązanie funkcji komisarza wyborczego z funkcją sędziego (…) w odbiorze społecznym i w praktyce zapewniało niezawisłość, uczciwość, apolityczność”23. Zdaniem J. Szymanka kluczową regułą budowania administracji wyborczej powinna być zawsze reguła „mieszania”, dzięki której można zbalansować wpływy rozmaitych czynników (profesjonalnego, niezależnego, politycznego, rządowego, obywatelskiego)24. Zgodnie z powyższą regułą, jeśli tworzy się najwyższy, stały organ wyborczy z uwzględnieniem wytycznych Kodeksu dobrej praktyki na zasadzie łączenia różnych elementów (sędziowie, politycy, fachowcy), to organy wyborcze niższego szczebla powinny mieć już jedynie sędziowski profil, zważywszy, że na samym dole komisji wyborczych są komisje nieprofesjonalne, które nie mają zagwarantowanych przymiotów niezależności, apolityczności i fachowości. Tylko takie holistyczne spojrzenie na strukturę organów wyborczych pozwoli stworzyć autentyczny system administracji wyborczej, który będzie demokratyczny, profesjonalny i funkcjonalny25.
• Komisarzy zgodnie z nowym brzmieniem art. 166 k.w. nadal powołuje (na okres pięciu lat) PKW. Jednak to nie minister sprawiedliwości, a minister właściwy do spraw administracji wewnętrznej ma obecnie wyłączną kompetencję do przedstawiania PKW kandydatów. W literaturze podnosi się, że decyzja PKW jest związana wnioskiem ministra tylko w takim sensie, iż wniosek jest koniecznym elementem powołania. Komisja nie może powierzyć funkcji komisarza wyborczego osobie, w stosunku do której minister nie złożył wniosku o powołanie26.
• W zmienionym art. 166 par. 3 k.w. postanowiono, że kandydaci na komisarza wyborczego powinni mieć jedynie wykształcenie wyższe prawnicze oraz dawać „rękojmię należytego pełnienia tej funkcji”. Wydaje się, że tak nieostre pojęcie może powodować zbyt daleko idącą dowolność w procesie rekrutacyjnym. W toku obecnego, zakończonego już, postępowania rekrutacyjnego Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowiło doprecyzować to sformułowanie. Kwestię tę można bowiem odnaleźć w oświadczeniu, jakie składać musi kandydat (patrz obok).

Co musi oświadczyć kandydat na komisarza

(fragment oświadczenia przy rekrutacji do pełnienia funkcji komisarza wyborczego)

„(...) 6) daję rękojmię należytego pełnienia funkcji komisarza wyborczego, a w szczególności:

a) nie toczy się wobec mnie postępowanie karne o jakiekolwiek przestępstwo lub przestępstwo skarbowe/toczy się wobec mnie postępowanie karne o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe w zakresie opisanym przeze mnie na oddzielnej karcie, którą załączam do niniejszego oświadczenie,

b) posiadam pełną zdolność do czynności prawnych i korzystam z pełni praw publicznych,

c) wyrażam zgodę na występowanie do właściwych podmiotów, w szczególności służb celem weryfikacji spełnienia przesłanek z art. 166 par. 3, 4 i 5 ustawy – Kodeks wyborczy.

Oświadczam, że posiadam obywatelstwo polskie. (…) Mając na uwadze konieczność należytego pełnienia funkcji komisarza wyborczego, wyrażam zgodę na poddanie się stosownej procedurze egzaminacyjnej realizowanej przez Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego”27.

 

• W art. 166 par. 4 k.w. wprowadzono zasadę, że komisarz wyborczy nie może należeć do partii politycznych ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z pełnioną funkcją. P. Uziębło zauważa jednak, że wcześniejsze członkostwo w partii politycznej, nawet bezpośrednio przed powołaniem, nie będzie stanowić negatywnej przesłanki uniemożliwiającej pełnienie rzeczonej funkcji. Dlatego taki kształt regulacji statusu prawnego komisarzy wyborczych powoduje, że trudno uznać tych urzędników za urzędników bezstronnych w rozumieniu standardów międzynarodowych28.
• Artykuł 166 par. 1 k.w. stanowi, że komisarzy wyborczych powołuje na pięć lat PKW na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych. W komentarzach, które zachowują aktualność także w obecnym stanie prawnym, zauważa się, że skoro ustawodawca określa konieczność wystąpienia z wnioskiem przez odpowiedni organ zarówno dla powołania komisarza, jak i dla jego odwołania, oznacza, że wniosek w obu wypadkach ma taki sam charakter – jest on niewiążący materialnie, nawet jeżeli złożenie uzasadnionego wniosku jest koniecznym elementem procedury odwołania. Oznacza to, że PKW może odmówić uwzględnienia wniosku zarówno o powołanie, jak i o odwołanie komisarza, jeżeli nie uzna go za uzasadniony. Nie można przecież zapominać, że komisarz jest pełnomocnikiem PKW i to do niej powinna należeć ostateczna decyzja29.
• Komisarz wyborczy otrzymuje wynagrodzenie miesięczne w wysokości wynagrodzenia członka PKW. Artykuł 166 par. 6 k.w. wiąże jego wynagrodzenie z wynagrodzeniem członka PKW jedynie co do wysokości. Zasady wypłacania tego wynagrodzenia, jeżeli uwzględni się art. 166 par. 10, wydają się odmienne. Komisarz wyborczy nie ma prawa do niego za okresy niepełnienia funkcji, niezależnie od przyczyn takiej absencji30.
• Komisarz wykonuje swoje zadania w ustalonym dla niego porządku czasowym, w sposób ciągły, niewymagający jednak codziennej obecności w siedzibie organu. A zatem jedynie w razie nieobecności kolidującej z ustalonym porządkiem jego pracy pojawia się potrzeba zastąpienia komisarza inną osobą. Z tego względu art. 166 par. 10 k.w. stanowi, że w razie czasowej niemożności pełnienia funkcji, PKW może powierzyć to na ten czas innemu komisarzowi wyborczemu lub innej osobie zapewniającej rzetelne wykonywanie czynności wyborczych. Czasową niemożność pełnienia funkcji należałoby rozumieć jako przeszkodę przejściowo uniemożliwiającą wykonywanie czynności komisarza, wywołaną na przykład chorobą albo wykorzystywaniem urlopu wypoczynkowego przysługującego sędziemu. Osoba zastępująca czasowo komisarza wyborczego powinna dawać gwarancje rzetelnego wykonania czynności wyborczych, co oznacza, że poza innym komisarzem może to być przede wszystkim dyrektor właściwej miejscowo delegatury KBW31.
• O wygaśnięciu funkcji komisarza decyduje uchwałą PKW, wskazując termin kadencji komisarza, także w przypadku wygaśnięcia na skutek zrzeczenia się funkcji przez niego. To PKW powinna, podejmując uchwałę, skontrolować prawidłowość aktu zrzeczenia się. Zrzeczenie się funkcji komisarza to jednostronne, złożone osobiście przez niego oświadczenie woli. Oświadczenie to musi być jednoznaczne. Może, ale nie musi zawierać powodu podjętej decyzji. Brak jest określonych prawnie przesłanek zrzeczenia się funkcji komisarza32.

Tabela 3. Porównanie zmian w art. 166 k.w. ©℗

Tak było (do 30 stycznia 2018 r.)	Tak jest (od 31 stycznia 2018 r.)
Par. 1 Komisarz wyborczy jest pełnomocnikiem Państwowej Komisji Wyborczej wyznaczonym na obszar stanowiący województwo lub część jednego województwa.	Bez zmian
Par. 2. Państwowa Komisja Wyborcza określa właściwość terytorialną komisarzy wyborczych oraz właściwość rzeczową w zakresie wykonywania czynności o charakterze ogólnowojewódzkim, z uwzględnieniem zadań związanych z wyborami do sejmiku województwa oraz zadań, o których mowa w art. 167 par. 1 pkt 8 i 9.	Par. 2. Państwowa Komisja Wyborcza określa właściwość rzeczową komisarzy wyborczych, w tym w zakresie wykonywania czynności o charakterze ogólnowojewódzkim, z uwzględnieniem zadań związanych z wyborami do organów jednostek samorządu terytorialnego oraz zadań, o których mowa w art. 167 par. 1 pkt 8 i 9, a także właściwość terytorialną komisarzy wyborczych i ich siedzibę.
Par. 3. Komisarzy wyborczych powołuje w każdym województwie, w liczbie od 2 do 6, spośród sędziów, na okres 5 lat, Państwowa Komisja Wyborcza, na wniosek Ministra Sprawiedliwości. Ta sama osoba może być ponownie powołana na stanowisko komisarza.	Par. 3. Komisarzy wyborczych w liczbie 100, z uwzględnieniem par. 2, powołuje na okres 5 lat Państwowa Komisja Wyborcza na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych, spośród osób mających wykształcenie wyższe prawnicze oraz dających rękojmię należytego pełnienia tej funkcji. Ta sama osoba może być ponownie powołana na stanowisko komisarza.
Nie istniał	Par. 3a. W przypadku uzasadnionych zastrzeżeń do kandydatów na komisarzy wyborczych, wskazanych w trybie, o którym mowa w par. 3, Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie informuje o tym ministra właściwego do spraw wewnętrznych, który wskazuje nowych kandydatów.
Par. 4. Komisarzem wyborczym może być także sędzia w stanie spoczynku, nie dłużej jednak niż do ukończenia 70 lat.	Par. 4. Komisarz wyborczy nie może należeć do partii politycznych ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z pełnioną funkcją. Komisarzem wyborczym nie może być osoba skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.
Par. 5. Komisarz wyborczy pełni swoją funkcję niezależnie od sprawowania urzędu sędziego właściwego sądu.	Par. 5. Nie mogą być komisarzami wyborczymi kandydaci w wyborach, pełnomocnicy wyborczy, pełnomocnicy finansowi, mężowie zaufania, urzędnicy wyborczy, członkowie komisji wyborczej.
Par. 6. Komisarzom wyborczym przysługuje wynagrodzenie miesięczne w wysokości wynagrodzenia członka Państwowej Komisji Wyborczej. Przepis art. 159 § 3 stosuje się odpowiednio.	Bez zmian
Par. 7. Funkcja komisarza wyborczego wygasa w przypadku:   1) zrzeczenia się funkcji;   2) śmierci;   3) ustania stosunku służbowego sędziego;   4) ukończenia 70 lat przez komisarza będącego sędzią w stanie spoczynku;   5) odwołania.	Par. 7. Funkcja komisarza wyborczego wygasa w przypadku:   1) zrzeczenia się funkcji;   2) śmierci;   3) podpisania zgody na zgłoszenie do komisji wyborczej, kandydowanie w wyborach bądź objęcia funkcji pełnomocnika wyborczego, pełnomocnika finansowego, męża zaufania, urzędnika wyborczego;   4) o którym mowa w par. 4;   5) odwołania.
Par. 8. Państwowa Komisja Wyborcza odwołuje komisarza wyborczego przed upływem okresu, na jaki został powołany:   1) w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków komisarza wyborczego;   2) na uzasadniony wniosek prezesa właściwego sądu;   3) na uzasadniony wniosek Ministra Sprawiedliwości.	Par. 8. Państwowa Komisja Wyborcza odwołuje komisarza wyborczego przed upływem okresu, na jaki został powołany, w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków komisarza wyborczego.
Par. 9. W przypadkach, o których mowa w par. 7 i 8, powołanie komisarza wyborczego następuje w trybie i na zasadach określonych w par. 3.	Bez zmian
Par. 10. W razie czasowej niemożności pełnienia funkcji przez komisarza wyborczego Państwowa Komisja Wyborcza może powierzyć pełnienie tej funkcji, na ten okres, innemu komisarzowi wyborczemu lub innej osobie zapewniającej rzetelne wykonanie czynności wyborczych.	Bez zmian

[Zadania komisarza wyborczego]

68) w art. 167:

a) w § 1:

– pkt 2 i 3 otrzymują brzmienie:

„2) zapewnianie, we współdziałaniu z organami jednostek samorządu terytorialnego oraz urzędnikami wyborczymi, organizacji wyborów do rad na obszarze województwa;

3) powoływanie terytorialnych komisji wyborczych oraz rozwiązywanie terytorialnych komisji wyborczych w wyborach organów jednostek samorządu terytorialnego po wykonaniu ich ustawowych zadań;”,

– po pkt 3 dodaje się pkt 3a–3d w brzmieniu:

„3a) powoływanie obwodowych komisji wyborczych oraz rozwiązywanie obwodowych komisji wyborczych po wykonaniu ich ustawowych zadań;

3b) tworzenie i zmiana obwodów głosowania, w szczególności ustalenie ich numerów, granic oraz siedzib obwodowych komisji wyborczych;

3c) zarządzanie wydrukowania kart do głosowania w wyborach organów jednostek samorządu terytorialnego oraz zapewnienie ich przekazania właściwym komisjom wyborczym;

3d) dokonywanie podziału odpowiednio gminy, powiatu, województwa na okręgi wyborcze, ustalenie ich granic, numerów, liczby radnych wybieranych w każdym okręgu, w wyborach organów jednostek samorządu terytorialnego;”,

– pkt 7 otrzymuje brzmienie:

„7) udzielanie, w miarę potrzeby, terytorialnym, obwodowym komisjom wyborczym oraz urzędnikom wyborczym wyjaśnień;”,

b) po § 2 dodaje się § 2a w brzmieniu:

„§ 2a. Komisarz wyborczy jest zwierzchnikiem urzędników wyborczych.”.

komentarz

• Artykuł 167 k.w. określa zadania komisarzy wyborczych. Nowe znalazły się w art. 167 par. 1 pkt 3a–3d k.w. Zadania komisarzy wyborczych określone w par. 1 pkt 3b i 3d wchodzą w życie w 1 stycznia 2019 r., a więc dopiero w nowej kadencji samorządu terytorialnego. Najwięcej kontrowersji wśród komentatorów budzą właśnie zadania zawarte w wyżej wymienionych punktach. Te zadania to: „tworzenie i zmiana obwodów głosowania, w szczególności ustalenie ich numerów, granic oraz siedzib obwodowych komisji wyborczych” (pkt 3b) oraz „dokonywanie podziału odpowiednio gminy, powiatu, województwa na okręgi wyborcze, ustalenie ich granic, numerów, liczby radnych wybieranych w każdym okręgu, w wyborach organów jednostek samorządu terytorialnego” (pkt 3d). Jedynie część autorów uważa zmiany w tym zakresie za pozytywne. J. Szymanek stwierdza, że zmiana ta dobrze realizuje cel ustawy, jakim jest – ogólnie mówiąc – zwiększenie stopnia transparentności i demokratyczności procedur wyborczych. Jednym z tego warunków jest sytuacja, w której organy zainteresowane w danej sprawie nie będą uczestniczyły – choćby pośrednio – w jej rozstrzyganiu. Oznacza to, że w zakresie ustalenia granic okręgów wyborczych w wyborach samorządowych oraz liczby mandatów przypadających do podziału nie powinny uczestniczyć jednostki zainteresowane tym rozstrzygnięciem, czyli właśnie rady i sejmiki JST (które przecież w wyniku dokonanego podziału będą docelowo wybierane). Jeśli jednak uwzględni się to nowe zadanie komisarzy, to tym bardziej nie powinno się zwiększać ich liczby oraz obniżać standardów, które – przy braku odpowiednich zabezpieczeń – mogą spowodować naruszenie niezależności tych osób. Swoją drogą należy zaznaczyć, że przekazanie tego uprawnienia komisarzom wyborczym także może budzić wątpliwości, przede wszystkim z racji ich jednoosobowego charakteru. O ile więc odebranie organom stanowiącym JST prawa wytyczania granic okręgów wyborczych jest słuszne, o tyle można się zastanawiać, czy tak relewantną czynność wyborczą jak wytyczanie granic okręgów wyborczych (wraz z określaniem liczby mandatów na nie przypadających) w wyborach samorządowych winny mieć organy monokratyczne33. Z kolei M. Chmaj poddaje krytyce nowe zadania komisarzy. Podnosi on, że „Do wszelkich zabiegów związanych ze zmianą granic okręgów wyborczych należy bowiem podchodzić niezwykle ostrożnie i rozważnie. (…) Okręgi wyborcze mogą bowiem zostać wyznaczone w sposób naruszający zasadę równości wyborów i deformujący siłę głosu. Praktykę taką określa się jako geometrię wyborczą lub gerrymandering [manipulowanie przebiegiem granic okręgów wyborczych – red.]. Polega to na instrumentalnym wytyczaniu lub zmianie granic okręgów wyborczych w celu uzyskania maksymalnych korzyści dla wybranych kandydatów, partii politycznych lub grup elektoratu. (…) Wskazać ponadto należy, że w konsekwencji powyższej propozycji, organy jednostek samorządu terytorialnego zostaną zasadniczo wyłączone z procesu podziału wyborczego jednostek, na których terenie przeprowadzone mają zostać wybory, a także powoływania członków obwodowych komisji wyborczych”34.
• W odniesieniu do dotychczasowych zadań komisarzy wyborczych w komentarzach podkreśla się, że w k.w. nie określono podmiotowego zakresu nadzoru komisarza nad przestrzeganiem prawa wyborczego. Na pewno jednak nadzór ten obejmuje zgodność z prawem czynności wykonywanych przez terytorialne i obwodowe komisje wyborcze, ale nie wyczerpuje to jego zakresu35. Komisarz, sprawując nadzór nad realizacją zadań przez terytorialne i obwodowe komisje wyborcze, udziela komisjom bieżącej pomocy w wykonywaniu ich zadań, w szczególności:

1) organizuje narady i szkolenia komisji dla omówienia ich zadań i trybu pracy,

2) przekazuje komisjom wytyczne i wyjaśnienia PKW, a także w miarę potrzeby udziela im własnych wyjaśnień,

3) rozpatruje skargi na działalność komisji,

4) stwierdzając uchybienia w działalności komisji, udziela im wskazówek co do sposobu ich usunięcia.

Komisarz sukcesywnie bada prawidłowość sporządzonych przez terytorialne komisje wyborcze protokołów rejestracji list kandydatów na radnych i uchwał o odmowie przyjęcia zgłoszenia listy bądź odmowie jej rejestracji. W razie stwierdzenia uchybień wskazuje komisjom sposób ich usunięcia; stwierdzając naruszenie prawa, uchyla wadliwe uchwały i przekazuje komisjom do ponownego rozpatrzenia36.

• Komisarz wyborczy powołuje i rozwiązuje terytorialne oraz obwodowe komisje wyborcze po wykonaniu ich ustawowych zadań (art. 167 par. 3 k.w.). W ramach działań organizacyjnych związanych z powołaniem terytorialnych komisji wyborczych osoba ta podaje do publicznej wiadomości informację o ustalonym sposobie zgłaszania przez komitety wyborcze kandydatów do składów komisji oraz zapewnia wymaganą prawem procedurę ich powoływania. Ponadto podaje do publicznej wiadomości informację o składach poszczególnych komisji oraz współdziała odpowiednio z marszałkiem województwa, starostą i wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) w zorganizowaniu pierwszych posiedzeń komisji (art. 167 par. 1 pkt 6 k.w.).
• Przepisy k.w. nie określają trybu rozpatrywania przez komisarza skarg na działalność terytorialnych komisji wyborczych. W tych sprawach należałoby zatem sięgać do kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy k.p.a. dotyczące skarg znajdą zastosowanie do rozpatrywania i załatwiania skarg na działalność organów wyborczych.
• Komisarz wyborczy ma również pewne kompetencje kontrolno-nadzorcze wobec organów samorządu terytorialnego wykonujących czynności wyborcze. W szczególności chodzi o kontrolowanie, w zakresie ustalonym przez PKW, prawidłowości sporządzania spisu wyborców (art. 167 par. 1 pkt 5 k.w.).
• Relacje komisarza wyborczego z organami wyborczymi obejmują również udzielanie komisjom wyjaśnień i bieżącej pomocy w wykonywaniu ich zadań, w szczególności przez organizowanie narad i szkoleń członków komisji, przekazywanie komisjom wytycznych i wyjaśnień PKW, udzielanie wskazówek co do sposobu usunięcia stwierdzonych uchybień (art. 167 par. 1 pkt 7 k.w.).
• Wybory do rady gminy, rady powiatu, sejmiku województwa samorządowego i wybory wójta (burmistrza, prezydenta miasta) są przeprowadzane pod nadzorem PKW i komisarza wyborczego. W ramach tego ogólnego nadzoru przewodniczący odpowiednich terytorialnych komisji wyborczych przekazują niezwłocznie komisarzowi wyborczemu wyniki głosowania i wyniki wyborów przeprowadzanych przez te komisje wyborcze37.
• Artykuł 167 par. 2 k.w. przyznaje komisarzowi wyborczemu kompetencje do uchylania uchwał terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych podjętych z naruszeniem prawa lub niezgodnych z wytycznymi PKW. Uchylając uchwałę, komisarz przekazuje sprawę właściwej komisji do ponownego rozpatrzenia lub podejmuje rozstrzygnięcie w sprawie. Z komentowanego przepisu wynika, że komisarz weryfikuje uchwały terytorialnych komisji wyborczych, działając z urzędu, w ramach ogólnych jego kompetencji nadzorczych nad przestrzeganiem prawa wyborczego (art. 167 par. 1 pkt 1) oraz w ramach przyznanych mu kompetencji do rozpatrywania skarg na działalność terytorialnych komisji wyborczych (art. 167 par. 1 pkt 4)38.
• W nowym art. 167 par. 2a k.w. postanowiono, że komisarz wyborczy jest zwierzchnikiem urzędników wyborczych. Jest on organem monokratycznym, który w zakresie swych ustawowych uprawnień podejmuje rozstrzygnięcia w formie postanowienia. Są to publicznoprawne akty o charakterze władczym, wiążące adresatów. Podstawą prawną ich wydawania są przepisy prawa wyborczego, z tego względu do postanowień komisarza wyborczego nie mają zastosowania przepisy k.p.a. dotyczące rozstrzygnięć organów administracyjnych podejmowanych w toku ogólnego postępowania administracyjnego. Wszystkie postanowienia komisarza wyborczego podlegają nadzorowi PKW, która działając z urzędu albo z inicjatywy zainteresowanego podmiotu, uchyla taki akt prawny podjęty z naruszeniem prawa lub niezgodny z jej wytycznymi i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia. Podmioty zainteresowane mogą odwołać się lub zaskarżyć postanowienie komisarza wyborczego tylko w przypadkach określonych w k.w.39

[Powołanie, skład i pierwsze posiedzenie terytorialnej komisji wyborczej]

69) w art. 178:

a) § 1–4 otrzymują brzmienie:

„§ 1. Terytorialne komisje wyborcze powołuje, najpóźniej w 40 dniu przed dniem wyborów:

1) w przypadku wojewódzkiej komisji wyborczej – komisarz wyborczy wykonujący czynności o charakterze ogólnowojewódzkim,

2) w przypadku powiatowej i gminnej komisji wyborczej – komisarz wyborczy

– spośród wyborców zgłoszonych przez pełnomocników wyborczych, z zastrzeżeniem § 6.

Zgłoszenia kandydatów na członków terytorialnej komisji wyborczej dokonuje się najpóźniej w 45 dniu przed dniem wyborów.

§ 2. W skład terytorialnej komisji wyborczej wchodzi 9 osób, z zastrzeżeniem § 6, które mają bierne prawo wyborcze do Sejmu:

1) w liczbie nieprzekraczającej 6 – po jednej osobie zgłoszonej przez każdego z pełnomocników wyborczych reprezentujących komitety wyborcze utworzone przez partie polityczne bądź koalicje partii politycznych, z których list odpowiednio w ostatnich wyborach: wybrano radnych do sejmiku województwa, z tym że kandydatów można zgłaszać tylko na obszarze województwa, na terenie którego komitet wyborczy wprowadził w ostatnich wyborach radnych do sejmiku województwa; albo wybrano posłów do Sejmu; jeżeli liczba takich komitetów wyborczych jest mniejsza niż 6, prawo wskazania dodatkowej osoby mają pełnomocnicy komitetów wyborczych, o których mowa w pkt 2,

2) po jednej osobie zgłoszonej przez każdego z pełnomocników wyborczych reprezentujących pozostałe komitety wyborcze

– z zastrzeżeniem § 3.

§ 3. Gdyby liczba członków komisji powołanych na podstawie § 2:

1) okazała się mniejsza niż 9 – pozostałych kandydatów do składu komisji wyłania się w drodze publicznego losowania spośród osób zgłoszonych przez wszystkich pełnomocników wyborczych; każdy z nich może zgłosić do losowania tyle osób, ile brakuje do liczby 9;

2) miała być większa niż 9 – kandydatów do składu komisji, w liczbie stanowiącej różnicę między liczbą 9 a liczbą członków powoływanych na podstawie § 2 pkt 1, wyłania się w drodze publicznego losowania spośród osób zgłoszonych przez pełnomocników wyborczych, o których mowa w § 2 pkt 2; każdy z nich może zgłosić do losowania tylko jedną osobę.

§ 4. Losowanie, o którym mowa w § 3, przeprowadza:

1) w przypadku wojewódzkiej komisji wyborczej – komisarz wyborczy wykonujący czynności o charakterze ogólnowojewódzkim;

2) w przypadku powiatowej i gminnej komisji wyborczej – komisarz wyborczy.”,

b) uchyla się § 5,

c) § 6 i 7 otrzymują brzmienie:

„§ 6. W skład wojewódzkiej i powiatowej komisji wyborczej oraz komisji wyborczej w mieście na prawach powiatu wchodzi z urzędu, jako jej przewodniczący, osoba wskazana przez komisarza wyborczego.

§ 7. Pierwsze posiedzenie:

1) wojewódzkiej komisji wyborczej – zwołuje niezwłocznie po jej powołaniu komisarz wyborczy wykonujący czynności o charakterze ogólnowojewódzkim;

2) powiatowej i gminnej komisji wyborczej – zwołuje niezwłocznie po jej powołaniu komisarz wyborczy.”,

d) uchyla się § 8,

e) § 11 otrzymuje brzmienie:

„§ 11. Państwowa Komisja Wyborcza określa sposób zgłaszania kandydatów na członków terytorialnych komisji wyborczych, wzór zgłoszenia oraz zasady powoływania tych komisji, w tym tryb przeprowadzenia losowania, o którym mowa w § 3.”.

komentarz

• Artykuł 178 k.w. dotyczy powołania, składu i pierwszego posiedzenia terytorialnej komisji wyborczej. Terytorialnymi komisjami wyborczymi są wojewódzkie, powiatowe i gminne komisje (art. 152 par. 3 k.w.). Powołuje się je dla przeprowadzenia wyborów do organów stanowiących JST odpowiednich szczebli. Gminne komisje wyborcze przeprowadzają dodatkowo wybory wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Trzy różne terytorialne komisje wyborcze odpowiadają trójszczeblowej strukturze samorządu terytorialnego w Polsce40.
• Przedstawiciele JST uważają, że art. 178 par. 2 k.w. w nowym brzmieniu upolitycznia składy terytorialnej komisji wyborczej. Dotychczas były zupełnie niezwiązane z partiami politycznymi, które są przecież bezpośrednio zainteresowane wynikami wyborów. W ocenie samorządów nowy zapis zagraża wiarygodności i bezstronności składu komisji wyborczej41. Do tej pory terytorialne komisje wyborcze były reprezentatywne dla wyborców, ponieważ wywodziły się spośród mieszkańców jednostki terytorialnej, dla której komisja została powołana. Nowe rozwiązanie poddaje krytyce również P. Uziębło. Uważa on, że naruszona została konstytucyjna zasada równości z art. 32 konstytucji. Jego zdaniem, niesłusznie preferowane są komitety wyborcze, które reprezentują ugrupowania posiadające już swoich przedstawicieli w Sejmie lub sejmikach województwa. P. Uziębło podkreśla, że zasada równości wyborów, na którą wskazują przepisy ustawy zasadniczej regulujące poszczególne elekcje, nie może być oderwana od zasady ogólnej, jaką jest zasada równości. W tym wypadku można uznać, że dochodzi do istotnego ograniczenia owej równości poprzez zróżnicowanie pozycji komitetów wyborczych na podstawie rezultatów wcześniejszych wyborów42.
• W art. 178 par. 1 k.w. skrócono terminy powołania terytorialnej komisji wyborczej i zgłaszania kandydatów na jej członków. Komisje powołuje się najpóźniej w 40. dniu przed dniem wyborów, a zgłoszenia kandydatów trzeba dokonać nie później niż w 45. dniu. W ten sposób komisarz wyborczy ma więcej dni niż poprzednio na weryfikację wszystkich kandydatów zgłoszonych do wszystkich komisji terytorialnych.
• W par. 6 art. 178 zlikwidowano wymóg przewodniczenia sędziów w komisjach wojewódzkiej i powiatowej. Komentatorzy podkreślali, że stanowi to gwarancję należytego wywiązywania się z zadań komisji polegających na stosowaniu prawa wyborczego43. Opinia ta jest niewątpliwie zasadna, bowiem w trakcie prac komisji mogą pojawić się poważne wątpliwości prawne dotyczące skomplikowanej materii prawa wyborczego, z którą sędzia – nierzadko rozpatrujący spory wynikłe na tle prawa wyborczego – jest obeznany.
• Zgodnie z art. 178 par. 10 k.w. komisarz wyborczy podaje niezwłocznie do publicznej wiadomości, w sposób zwyczajowo przyjęty, skład terytorialnej komisji wyborczej. Może np. zlecić wywieszenie tej informacji w urzędzie marszałkowskim, starostwie powiatowym lub w urzędzie gminy albo umieszczenie na stronie internetowej komisarza wyborczego. Informacja o składzie komisji wyborczej powinna się ograniczyć do podania imion i nazwisk członków komisji, ewentualnie wskazywać komitety wyborcze zgłaszające poszczególnych kandydatów44.

[Przypadki wygaśnięcia członkostwa]

70) w art. 179:

a) w § 1 uchyla się pkt 5,

b) § 2 i 3 otrzymują brzmienie:

„§ 2. Przepis § 1 pkt 4 nie dotyczy członka komisji, o którym mowa w art. 178 § 6.

§ 3. Właściwy komisarz wyborczy odwołuje członka terytorialnej komisji wyborczej w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków członka komisji.”;

komentarz

• Artykuł 179 k.w. dotyczy wygaśnięcia członkostwa terytorialnej komisji wyborczej, odwołania jej członka i składu komisji. Ustanie członkostwa w terytorialnej komisji wyborczej zostało uregulowane jednolicie w stosunku do wszystkich terytorialnych komisji wyborczych. Członkostwo wygasa z przyczyn określonych przepisami k.w. (art. 179 par. 1–6). Jego zrzeczenie się musi być jednostronnym, jednoznacznym i złożonym osobiście oświadczeniem woli. Może zawierać powody podjętej decyzji, ale nie musi45. Poza zrzeczeniem się członkostwa, śmiercią, naruszeniem zakazów określonych w art. 153 par. 2 k.w. („Członkostwo w komisji wyborczej wygasa z dniem podpisania zgody na kandydowanie w wyborach bądź objęcia funkcji komisarza wyborczego, pełnomocnika, urzędnika wyborczego lub męża zaufania, o których mowa w § 1”) i odwołaniem, wygasa również w przypadku utraty prawa wybierania. Wygaśnięcie członkostwa w komisji w przypadku, o którym mowa w art. 153 par. 2, oznacza wygaśnięcie z dniem podpisania zgody na kandydowanie w wyborach bądź objęcia funkcji pełnomocnika lub męża zaufania46.
• Członek terytorialnej komisji wyborczej może być odwołany wyłącznie przez komisarza wyborczego, który go powołał, w przypadku niewykonywania lub nienależytego wykonywania przez niego obowiązków (art. 179 par. 3 k.w.). Odwołanie w tym przypadku jest decyzją komisarza podjętą z własnej inicjatywy47.
• Jeśli powstanie ubytek w składzie komisji wyborczej, to komisarz uzupełnia jej skład w trybie i na zasadach określonych w przepisach o jej powołaniu (art. 179 par. 4). Jest to obligatoryjne, jeżeli wskutek wygaśnięcia członkostwa komisja liczyłaby mniej członków niż przewidziane ustawowe minimum jej składu osobowego48.

[Zadania terytorialnej komisji wyborczej]

71) w art. 180 w § 1 uchyla się pkt 3.

komentarz

• Przepis ten brzmiał następująco: „Do zadań terytorialnej komisji wyborczej należy zarządzanie druku kart do głosowania i ich dostarczania obwodowym komisjom wyborczym”. Obecnie jest to obowiązek komisarzy wyborczych (zob. art. 437 par. 1 k.w.).

[Uchylenie przepisu]

72) uchyla się art. 181.

komentarz

• Przepis ten przewidywał, że obsługę administracyjną właściwej terytorialnej komisji wyborczej oraz wykonanie zadań wyborczych odpowiednio na obszarze województwa, powiatu lub gminy zapewnia marszałek województwa, starosta lub wójt, jako zadanie zlecone. W tym celu mogli ustanowić pełnomocnika do spraw wyborów – urzędnika wyborczego. Obecnie art. 191a–191h k.w. przewidują powołanie korpusu urzędników wyborczych. W każdej gminie powołuje go szef KBW.
• PKW w stanowisku z 21 maja 2018 r. odniosła się do poglądów o znaczącym spadku roli samorządu w przeprowadzanych wyborach (patrz ramka 1).

Ramka 1

Stanowisko PKW z 21 maja 2018 r. w sprawie roli samorządu terytorialnego przy organizacji wyborów

PKW, w związku z pojawiającymi się w przekazach medialnych informacjami, że rola samorządu terytorialnego przy organizacji wyborów została znacząco ograniczona zmianą k.w. wprowadzoną u.z.u.o.p., pragnie zauważyć, że art. 156 par. 1 k.w., regulujący w sposób ogólny te kwestie, w wyniku wskazanej wyżej nowelizacji uległ jedynie niewielkiej zmianie. Nadal zakłada on doniosłą rolę samorządu terytorialnego wśród organizatorów wyborów. Szczególnie istotne znaczenie ma tu realizacja zadań przez samorząd gminny. Zgodnie z powołanym przepisem wójt, starosta i marszałek województwa zobowiązani są zapewnić obsługę i techniczno-materialne warunki pracy obwodowych i terytorialnych komisji wyborczych oraz, co szczególnie istotne i warte podkreślenia, wykonanie zadań związanych z organizacją i przeprowadzeniem wyborów odpowiednio na obszarze gminy, powiatu i województwa. Organy samorządu terytorialnego wykonują tak jak dotychczas zadania wyborcze, z zastrzeżeniem kilku przepisów k.w., w których określone zostały zadania korpusu urzędników wyborczych. Zastrzeżenie to nie oznacza jednak wyłączenia tych spraw z katalogu zadań samorządu, lecz – w związku z wynikającym z k.w. (art. 191g) obowiązkiem zapewnienia przez gminy obsługi urzędnikom wyborczym – wskazanie, że mają być one realizowane we współpracy z tymi urzędnikami (…). ©℗

• O roli samorządu PKW pisała także w piśmie z 20 kwietnia 2018 r. do przewodniczącego komisji samorządu terytorialnego i polityki regionalnej Sejmu RP w sprawie propozycji zmian przepisów kodeksu wyborczego (znak: ZPOW-032-4/18). Wskazano w nim, że zmiany przepisów k.w. dokonane u.z.u.o.p. spowodowały, że w samorządach powstało przeświadczenie o zdecydowanym ograniczeniu ich roli w organizacji wyborów. W rzeczywistości jednak, mimo powołania korpusu urzędników wyborczych, JST, a przede wszystkim gminy, wykonywały będą większość dotychczasowych zadań związanych z organizacją wyborów na podstawie przepisów k.w. oraz rozporządzeń. PKW w ww. piśmie wymieniła najważniejsze zadania samorządu związane z przeprowadzaniem wyborów (patrz ramka 2).

Ramka 2

Najważniejsze zadania samorządu w związku z organizacją wyborów

1) prowadzenie stałego rejestru wyborców (art. 18 par. 11 k.w.);

2) sporządzanie spisów wyborców (art. 26 par. 10 k.w.);

3) przekazywanie wyborcom niepełnosprawnym informacji o wyborach (art. 37a k.w.);

4) zapewnienie lokali dostosowanych do potrzeb wyborców niepełnosprawnych (art. 156 par. 2 pkt 1 i art. 186 par. 1 k.w.);

5) zapewnienie wyposażenia lokali wyborczych, tj. m.in. godła państwowego, odpowiedniej liczby łatwo dostępnych miejsc umożliwiających każdemu wyborcy nieskrępowane zapoznanie się z kartą do głosowania oraz jej wypełnienie w sposób niewidoczny dla innych osób oraz przezroczystych urn wyborczych (art. 39a, 41a par. 1, 52 par. 5a i art. 156 par. 1 k.w.);

6) wykonywanie czynności związanych ze sporządzaniem aktów pełnomocnictwa (art. 56, 56 i 58 par. 1 k.w.);

7) zapewnianie odpowiedniej liczby miejsc przeznaczonych na bezpłatne umieszczanie urzędowych obwieszczeń wyborczych i plakatów wszystkich komitetów wyborczych (art. 114 k.w.);

8) zapewnienie obsługi urzędnikom wyborczym oraz warunków pracy umożliwiających im prawidłowe wykonywanie zadań;

9) zapewnienie wyborcom, w ciągu 30 dni od dnia przekazania, wglądu do kopii protokołu głosowania w obwodzie, w siedzibie gminy, do której przekazano kopię protokołu (art. 77 par. 3 k.w.). ©℗

[Zmiana tytułu rozdziału]

73) w dziale II tytuł rozdziału 7 otrzymuje brzmienie:

„Obwodowe komisje wyborcze”.

komentarz

• Tytuł rozdziału II przed nowelizacją dokonaną przez u.z.u.o.p. był sformułowany w liczbie pojedynczej, tj. „Obwodowa komisja wyborcza”. Ustalenie treści tytułu w liczbie mnogiej spowodowane jest powołaniem dwóch obwodowych komisji, tzn. do przeprowadzenia głosowania w obwodzie oraz do ustalenia wyników głosowania w obwodzie (zob. komentarz do art. 5 pkt 13 k.w., tj. art. 5 pkt 2 u.z.u.o.p.).

[Powołanie obwodowej komisji wyborczej]

74) w dziale II w rozdziale 7 dodaje się art. 181a w brzmieniu:

„Art. 181a. W każdym obwodzie głosowania w wyborach powołuje się obwodową komisję wyborczą ds. przeprowadzenia głosowania w obwodzie i obwodową komisję wyborczą ds. ustalenia wyników głosowania w obwodzie.”.

komentarz

• W literaturze wskazuje się, że powołanie dwóch odrębnych komisji wyborczych – obwodowej komisji wyborczej ds. przeprowadzenia głosowania w obwodzie i obwodowej komisji wyborczej ds. ustalenia wyników głosowania w obwodzie – to bardzo istotna zmiana. Zmieniony został również sposób ich tworzenia. Przepisy k.w. po nowelizacji przewidują, że w jej skład będzie wchodzić 9 osób, w tym co najmniej 6 będzie wskazywanych przez pełnomocników wyborczych reprezentujących komitety wyborcze utworzone przez partie polityczne bądź koalicje partii politycznych, z których list odpowiednio w ostatnich wyborach wybrano radnych do sejmiku województwa (z tym że kandydatów można zgłaszać tylko na obszarze województwa, na terenie którego komitet wyborczy wprowadził w ostatnich wyborach radnych do sejmiku województwa) albo wybrano posłów do Sejmu. Każdy pełnomocnik zgłasza po jednej osobie.
• Pozostałych członków wskazują – po jednej osobie – pełnomocnicy komitetów wyborczych reprezentujących inne komitety wyborcze. W przypadku gdy zgłoszonych zostanie więcej osób, o powołaniu decyduje publiczne losowanie. Zdaniem P. Uziębło sama idea może być uznana za zasadną, bo głosowanie w Polsce trwa wyjątkowo długo, co powoduje, że członkowie komisji mogą być już zmęczeni, przystępując do liczenia głosów. Tym bardziej że z badań wynika, iż pracuje w nich dużo emerytów. Niemniej jednak – twierdzi ekspert – jeśli już zdecydowano się na taki zabieg, to lepszym rozwiązaniem byłoby stworzenie osobnych centrów liczenia głosów na wzór brytyjski. Co prawda, wiązałoby się to z koniecznością przemieszczenia kart do głosowania, lecz ograniczyłoby ewentualne komplikacje i niedogodności związane z przejęciem lokalu wyborczego przez nową komisję. W ocenie P. Uziębło wprowadzone przepisy są w tej mierze znacznie mniej transparentne49.
• Zdaniem J. Szymanka wprowadzenie dwojakiego rodzaju obwodowych komisji wyborczych budzi wątpliwości natury praktycznej i funkcjonalnej. To rozwiązanie nie gwarantuje uzyskania spodziewanych efektów, a łączy się z dodatkowymi kosztami – twierdzi ekspert50. I dodaje, że propozycja ta jest absolutnym novum w prawie polskim oraz koresponduje wprost z głównym celem przedłożenia legislacyjnego, jakim jest zwiększenie udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych. J. Szymanek uważa, że cel ten jest ze wszech miar słuszny i należy popierać wszystkie te propozycje, które – w mniejszym bądź większym stopniu – starają się go zrealizować. W istniejącym do tej pory systemie prawnym obwodowa komisja wyborcza, czyli komisja najniższego szczebla powoływana okresowo, miała za zadanie zarówno przeprowadzić głosowanie, jak i ustalić jego wyniki w obwodzie. Projektodawca wskazywał, że mogło to prowadzić do wielu nieprawidłowości (z racji m.in. niefachowości komisji), wobec czego należało rozdzielić obwodową komisję wyborczą ds. przeprowadzenia głosowania od obwodowej komisji wyborczej ds. ustalenia wyników głosowania w obwodzie. Tylko bowiem takie rozwiązanie gwarantuje pierwszorzędny cel każdego sprawnie działającego mechanizmu elekcyjnego, jakim jest zapewnienie bezpieczeństwa, a w konsekwencji uczciwości aktu wyborczego. J. Szymanek zauważa, że prawo do takich dobrze zorganizowanych, a w konsekwencji uczciwych i transparentnych wyborów jest dziś elementarnym prawem jednostki. Dlatego nie powinno dziwić, że racjonalny ustawodawca poszukuje rozwiązań, które będą maksymalizowały to prawo jednostki. Autor ten wskazuje, że pierwsza z komisji obwodowych będzie odpowiedzialna za przygotowanie lokalu wyborczego, przeprowadzenie głosowania w obwodzie, czuwanie nad prawidłowością głosowania oraz jego rozpoczęcie i zakończenie. Druga z komisji ma za zadanie jedynie ustalenie wyników głosowania w obwodzie, sporządzenie protokołu, przekazanie go komisji wyższego stopnia oraz podanie do publicznej wiadomości wyników głosowania w obwodzie. J. Szymanek twierdzi, że projektodawca bardzo dobrze identyfikuje problem, bo komisje obwodowe są bez wątpienia „najsłabszym ogniwem” procesu wyborczego. Tam właśnie, przynajmniej potencjalnie, może dochodzić do największych i najdalej idących w skutkach nieprawidłowości. Zarazem etap przeprowadzania głosowania w obwodzie, a zwłaszcza następujący po nim etap liczenia kart wyborczych, a w dalszej kolejności liczenia głosów wyborczych, jest tym momentem procedur wyborczych, które najtrudniej racjonalnie określić i stworzyć jakiś optymalny model ekonomiki, bezpieczeństwa i przejrzystości. Jednak w ocenie J. Szymanka nowelizacja nie jest adekwatna do założonego celu, a przede wszystkim nie stwarza gwarancji lepszej (czyli bardziej uczciwej, przejrzystej i nienarażonej na wadliwości czy patologie) pracy komisji najniższego szczebla. Ekspert przypomina, że zamiast jednej dotychczasowej komisji (liczącej od 6 do 10 członków) przewiduje się powołanie dwóch paralelnych komisji, z których każda liczyć ma po 9 członków. Oznacza to prawie dwukrotne zwiększenie kosztów utrzymania obwodowych komisji wyborczych. A w praktyce może oznaczać poważne problemy ze skompletowaniem składów osobowych dwóch komisji działających w obwodzie. Już na podstawie dotychczasowych przepisów zdarzały się sytuacje, w których trudno było powołać pełen skład komisji (zwłaszcza w małych gminach). J. Szymanek zwraca też uwagę, że w przypadku, kiedy jedna grupa osób czuwa nad prawidłowością głosowania, a druga nad prawidłowością ustalenia wyników głosowania, to odpowiedzialność za właściwe przeprowadzenie całego aktu wyborczego ulega w odbiorze społecznym rozmyciu51. Analogiczną uwagę zgłosił M. Chmaj, podkreślając nieprawidłowość tego zjawiska52.
• O problemach ze skompletowaniem składu obwodowych komisji pisała PKW w piśmie z 20 kwietnia 2018 r. do przewodniczącego komisji samorządu terytorialnego i polityki regionalnej Sejmu RP w sprawie propozycji zmian przepisów kodeksu wyborczego (znak: ZPOW-032-4/18). PKW stwierdziła, że w obowiązującym stanie prawnym dla jednego obwodu głosowania muszą zostać powołane dwie komisje obwodowe, w skład których, co do zasady powołuje się 9 członków (art. 182 par. 2 k.w.). Oznacza to praktycznie podwojenie liczby członków obwodowych komisji wyborczych w stosunku do wcześniej obowiązującego stanu prawnego. Uwzględniając, że głosowanie w wyborach samorządowych zostanie przeprowadzone w ok. 27 500 obwodach (w 2014 r. – 27 435 obwodów), przy założeniu, że będą pełne składy komisji, konieczne będzie powołanie ok. 495 000 osób. PKW zauważyła, że wprawdzie art. 182a par. 8a k.w. stanowi, że w przypadku niedokonania zgłoszenia wystarczającej liczby kandydatów minimalny skład liczbowy obwodowej komisji wyborczej wynosi 5 członków. Jednak biorąc pod uwagę konieczność powołania dwóch obwodowych komisji wyborczych, konieczne będzie uzyskanie co najmniej 10 zgłoszeń w każdym obwodzie stałym. Nie sposób w tym miejscu pominąć, że w wyborach samorządowych również terytorialne komisje wyborcze (wojewódzkie, powiatowe, gminne (miejskie) i dzielnicowe w m.st. Warszawie), co do zasady, powoływane są spośród wyborców. Zatem dodatkowo trzeba będzie zapewnić kandydatów dla powołania 2826 terytorialnych komisji wyborczych. ©℗

Przypisy

[1] http://pkw.gov.pl/336_Wydarzenia/1/0/23988_Weszla_w_zycie_nowelizacja_Kodeksu_wyborczego.

[2] J. Szymanek, „Opinia z 7 grudnia 2017 r. w sprawie poselskiego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (druk nr 2001) – w części dotyczącej proponowanych zmian w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy”, s. 13, dostęp: http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/opinieBAS.xsp?nr=2001.

[3] Ibidem, s. 11 i 12.

[4] Ibidem, s. 12.

[5] M. Chmaj, „ Ekspertyza prawna w przedmiocie zgodności z konstytucją poselskiego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania,funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (druk sejmowy nr 2001)”, Warszawa, 29 listopada 2017 r., s. 18 i 19.

[6] P. Uziębło, „Opinia prawna w sprawie zmian w kodeksie wyborczym wprowadzanych ustawą z dnia 14 grudnia 2017 r.”, Warszawa, styczeń 2018 r., sporządzona na zlecenie Fundacji Batorego, s. 1 i 2, dostęp: www.batory.org.pl.

[7] Ibidem, s. 2.

[8] A. Gendźwiłł, „O co chodzi w nowelizacji Kodeksu wyborczego?”, Warszawa, grudzień 2017, s. 2, dostęp: www.batory.org.pl.

[9] „Analiza skutków niektórych zmian w Kodeksie Wyborczym proponowanych w projekcie Ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontroli niektórych organów publicznych”, Warszawa, grudzień 2017, s. 5, dostęp: www.batory.org.pl.

[10] P. Uziębło, op. cit., s. 4.

[11] Kadencja sędziów – członków PKW wyniesie 9 lat, osób mianowanych przez Sejm zaś – 4, zob. http://pkw.gov.pl/336_Wydarzenia/1/0/23988_Weszla_w_zycie_nowelizacja_Kodeksu_wyborczego.

[12] P. Uziębło, op. cit., s. 4.

[13] B. Banaszak, „Kodeks wyborczy. Komentarz”, Legalis 2015, wersja elektroniczna, komentarz do art. 159 k.w., teza 1.

[14] A. Sokala, A. Szmyt, „Polski model administracji wyborczej sukcesem demokratycznej transformacji”, Przegląd Wyborczy. Biuletyn Informacyjny 2013, nr 8–9/2013, s. 37; dostęp: www.pkw.gov.pl.

[15] A. Kisielewicz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, S. J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, „Kodeks wyborczy. Komentarz”, LEX 2014, wersja elektroniczna, komentarz do art. 161 k.w., teza 1.

[16] Ustawa z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy (Dz.U. poz. 1043).

[17] B. Banaszak, op. cit., komentarz do art. 161 k.w., teza 4.

[18] A. Kisielewicz, op. cit., komentarz do art. 162 k.w., teza 1.

[19] A. Kisielewicz, op. cit., komentarz do art. 166 k.w., teza 1.

[20] Ibidem, teza 2.

[21] Por. A. Sokala, „Administracja wyborcza w obowiązującym prawie polskim”, Toruń 2010, s. 123 i 124.

[22] J. Szymanek, „Opinia z 7 grudnia 2017 r. w sprawie poselskiego projektu...”, op. cit., s. 14.

[23] B. Szcześniak, „Kompetencje komisarzy wyborczych, historia rozwoju i pożądane kierunki zmian” [w:] F. Rymarz (red.), „Demokratyczne prawo”, s. 355.

[24] Porównaj: F. Rymarz, „Konstytucjonalizacja Państwowej Komisji Wyborczej (wnioski de lege ferenda)” [w:] „Demokratyczne standardy prawa wyborczego Rzeczypospolitej Polskiej. Teoria i praktyka”, red. F. Rymarz, Warszawa 2005, s. 238.

[25] J. Szymanek, „Opinia z 7 grudnia 2017 r. w sprawie poselskiego projektu...”, op. cit., s. 15.

[26] A. Kisielewicz, op. cit., teza 3.

[27] Ogłoszenie o naborze dostępne było pod adresem: https://www.mswia.gov.pl/pl/administracja/komisarze-wyborczy/16935,Rekrutacja- kandydatow-do-pelnienia-funkcji-komisarzy-wyborczych.html.

[28] P. Uziębło, „Opinia prawna w sprawie zmian w kodeksie wyborczym...”, op. cit., s. 5.

[29] B. Banaszak, op. cit., komentarz do art. 166 k.w., teza 1.

[30] A. Kisielewicz, op. cit., teza 4.

[31] Ibidem, teza 10.

[32] Ibidem, teza 4.

[33] J. Szymanek, „Opinia z 7 grudnia 2017 r. w sprawie poselskiego projektu...”, op. cit., s. 15.

[34] M. Chmaj, „Ekspertyza prawna w przedmiocie zgodności z konstytucją...”, op. cit., s. 13.

[35] B. Banaszak, op. cit., komentarz do art. 167 k.w., teza 1.

[36] A. Kisielewicz, op. cit., komentarz do art. 167 k.w., teza 2.

[37] Ibidem, tezy 4–8.

[38] Ibidem, teza 10.

[39] Ibidem, teza 11.

[40] Ibidem, komentarz do art. 178 k.w., teza 1.

[41] Opinia Urzędu Miasta Poznania do druku sejmowego nr 2001, Sejm VIII Kadencji.

[42] P. Uziębło, „Opinia prawna w sprawie zmian w kodeksie wyborczym...”, op. cit., s. 7.

[43] A. Kisielewicz, op. cit., teza 5.

[44] Ibidem, teza 10.

[45] B. Banaszak, op. cit., komentarz do art. 179 k.w., teza 1.

[46] Ibidem.

[47] Ibidem, teza 3.

[48] A. Kisielewicz, op. cit., komentarz do art. 179 k.w., teza 4.

[49] P. Uziębło, „Opinia prawna w sprawie zmian w kodeksie wyborczym...”, op. cit., s. 5 i 6. Zob. więcej: tenże, „Prawne gwarancje zasady powszechności wyborów a wyzwania współczesności” [w:] „Aktualne problemy prawa wyborczego”, pod red. B. Banaszaka, A. Bisztygi i A. Feji-Paszkiewicz, Zielona Góra 2015, s. 442.

[50] J. Szymanek, „Opinia z 7 grudnia 2017 r. w sprawie poselskiego projektu...”, op. cit., s. 1.

[51] Ibidem, s. 17 i 18.

[52] M. Chmaj, „Ekspertyza prawna w przedmiocie zgodności z konstytucją...”, op. cit., s. 13.