Jak po zmianach zalegalizować samowolę

Co do zasady na postawienie większości budynków potrzebne jest pozwolenie na budowę albo przynajmniej wcześniejsze zgłoszenie zamiaru rozpoczęcia prac i dostarczenie do urzędu wymaganych dokumentów. Zlekceważenie tych obowiązków, a więc budowa (czy też rozbudowa, np. dobudowa dodatkowego piętra) bez wymaganych formalności – to samowola budowlana. Owo pojęcie obejmuje też swoim zakresem takie przypadki, jak np. budowa obiektu w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę bądź w odnośnych przepisach, a także zmiana sposobu użytkowania budynku bez wymaganego pozwolenia. Jak widać, wachlarz sytuacji naruszenia prawa, które można określić mianem samowoli, jest szeroki. W praktyce zjawisko to nie jest rzadkie i od lat stanowi duży problem. Głośna przed kilkoma miesiącami katastrofa budowlana w Bukowinie Tatrzańskiej (gdzie zmieciony podmuchem dach samowolnie wybudowanej wypożyczalni sprzętu narciarskiego zabił trzy osoby) pokazuje, że niektóre prowizorki stanowią poważne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi.

Niestety skala zjawiska się nie zmniejsza, o czym świadczą statystyki pokazujące, ile z tych nielegalnych obiektów udaje się ostatecznie uznać za spełniające podstawowe wymogi prawa. Tylko w pierwszym półroczu 2020 r. zalegalizowano 171 obiektów, w tym 72 budynki mieszkalne jednorodzinne i 19 wielorodzinnych. Dziwić może fakt, że były też wśród nich aż 32 budynki użyteczności publicznej (dane Głównego Urząd Nadzoru Budowlanego z sierpnia 2020 r.). W skuteczniejszym egzekwowaniu prawa wobec osób, które decydują się na inwestycje z pominięciem obowiązujących procedur, pomóc ma ustawa z 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 471; dalej: nowelizacja).