Inwestor otrzyma dopłatę do wykopalisk

Inwestorzy, którzy prowadzą roboty budowlane przy zabytkach, uzyskają dotację na badania archeologiczne. Właściciel zabytkowej nieruchomości, który zamierza prowadzić roboty budowlane, otrzyma dotację na wykopaliska archeologiczne. Będzie jednak jeden warunek: koszt badań archeologicznych musi być wyższy niż 2 proc. kosztów robót, np. budowy osiedla domków na terenie objętym opieką konserwatorską. Taką zmianę przewiduje nowelizacja ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami uchwalona przez Sejm.

Na właścicielu nieruchomości będzie spoczywał obowiązek sfinansowania wykopalisk. Według nowych przepisów przed przystąpieniem do robót budowlanych właściciele nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków lub objętych ochroną konserwatorską, lub znajdujących się w ewidencji wojewódzkiego konserwatora zabytków będą musieli pokrywać koszty badań archeologicznych. Analogiczny obowiązek będzie miała także osoba, która zamierza przeprowadzić roboty ziemne lub dokonać zmiany charakteru działalności na terenie, na którym znajdują się zabytki archeologiczne. Wojewódzki konserwator zabytków określi w decyzji administracyjnej zakres i rodzaj badań archeologicznych.

Koszty przeprowadzenia wykopalisk będą jednak częściowo zwracane po przeprowadzeniu robót. Specjalne dotacje na badania archeologiczne oraz wykonanie ich dokumentacji będzie przyznawał minister kultury. Obowiązek udzielenia dotacji będzie istniał tylko wtedy, gdy koszt planowanych badań archeologicznych będzie wyższy niż 2 proc. kosztów całych robót budowlanych lub robót ziemnych, czyli kosztów planowanej inwestycji. W sytuacji gdy koszt wykopalisk będzie niższy niż 2 proc. kosztów całej inwestycji, budżet państwa nie dopłaci inwestorowi do wykopalisk. Na dotacje będzie mógł liczyć również właściciel nieruchomości, gdy podczas robót budowlanych lub ziemnych niespodziewanie zostanie odkryty zabytek archeologiczny. Jeśli rzeczywisty koszt wykopalisk archeologicznych przekroczy planowane koszty, dopuszczalna będzie refundacja poniesionych kosztów w wysokości równej różnicy między uzasadnionymi kosztami rzeczywistymi a kosztami planowanymi. Z dotacji nie będzie można skorzystać, jeżeli roboty zostaną przeprowadzane z wykorzystaniem środków unijnych, a także wtedy, gdy inwestorem przeprowadzającym roboty będzie jednostka sektora finansów publicznych.

Rozliczenie dotacji będzie następowało po zakończeniu realizacji robót, najpóźniej w ciągu pięciu lat od udzielenia dotacji. Wysokość dotacji będzie równa różnicy pomiędzy kosztami planowanych badań archeologicznych a kosztami stanowiącymi 2 proc. kosztów planowanych robót. Właściciel, który w porę nie rozliczy dotacji, będzie miał obowiązek ją zwrócić z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych. Podobna sankcja spotka inwestora, który nie przekaże dokumentacji wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków w terminie trzech lat od dnia wydania pozwolenia na przeprowadzenie badań archeologicznych.

Dotacje trzeba będzie zwrócić także, gdy koszty badań archeologicznych i wykonanie ich dokumentacji nie będą wyższe niż 2 proc. kosztów poniesionych na realizację robót oraz gdy różnica pomiędzy kosztami poniesionymi na przeprowadzenie badań archeologicznych i wykonanie ich dokumentacji a kosztami stanowiącymi 2 proc. kosztów poniesionych na realizację robót będzie mniejsza niż wysokość udzielonej dotacji. Minister kultury określi w rozporządzeniu warunki i tryb udzielania oraz rozliczania dotacji.

Nowe przepisy stanowią realizację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2007 r. (sygn. akt K 20/07). Uznał on wówczas, że całkowite przerzucenie ciężaru finansowania wykopalisk na właścicieli zabytków jest niekonstytucyjne. Dlatego projekt przewiduje, że inwestorzy, którzy planują inwestycje przy zabytku, będą mogli liczyć na dofinansowanie wykopalisk. Pomoc będzie szczególnie przydatna dla firm, które realizują roboty w centrach dużych miast. Dotychczas, gdy inwestor budował hotel w centrum np. Krakowa, badania archeologiczne pochłaniały ogromne koszty. Dotacje pomogą również prywatnym właścicielom niewielkich zabytków, np. dworów i pałacyków. Dotychczas musieli oni sami pokrywać koszty wykopalisk nawet przy budowie przyłącza wodno-kanalizacyjnego.