Radnego nie można dyscyplinować przy wykonywaniu mandatu

Powszechnie obowiązujące przepisy prawa nie dają radzie gminy upoważnienia do stosowania wobec poszczególnych radnych środków dyscyplinujących, gdy nie wywiązują się z obowiązku uczestnictwa w sesjach rady oraz w pracach jej komisji. Jedynym instrumentem jest ustalanie przez radę zasad przyznawania diet radnym przez uzależnienie wysokości diet od aktywności osoby sprawującej funkcję radnego.

Rada gminy w statucie określiła sposób wykonywania mandatu radnego. Zgodnie z tą regulacją radni powinni odbywać spotkania ze swoimi wyborcami nie rzadziej niż dwa razy w roku. Ponadto radni powinni przyjmować w swoich okręgach wyborczych nie rzadziej niż raz w kwartale - w terminie i miejscu podanym do wiadomości wyborców. Ten sposób wykonywania mandatu przez radnych podważył wojewoda. Jego zdaniem żaden przepis powszechnie obowiązującego prawa nie upoważnia organów gminy do ustanawiania zasad czy norm postępowania regulujących wykonywanie mandatu radnego. Materia ta nie należy do spraw z zakresu działania gminy. Nie obejmuje jej domniemanie do podejmowania tego rodzaju aktów przez radę gminy.

Według organu nadzoru konstrukcja prawna mandatu radnego przesądza o tym, że mandat ten ma charakter mandatu wolnego. Radny w wykonywaniu obowiązków i przysługujących uprawnień nie jest związany instrukcjami wyborców. W tych ramach (działań zgodnych z prawem) ponosi on przed wyborcami jedynie odpowiedzialność polityczną. Powszechnie obowiązujące przepisy prawa nie dają radzie gminy upoważnienia do stosowania wobec poszczególnych radnych środków dyscyplinujących, gdy nie wywiązują się z obowiązku uczestnictwa w sesjach rady oraz w pracach jej komisji. W ocenie wojewody jedynym władczym, przewidzianym prawem instrumentem czy też środkiem mogącym mieć wpływ na wykonywanie mandatu radnego (jednak tylko w sferze udziału w pracach rady i jej komisji) jest ustalanie przez radę zasad przyznawania diet radnym przez uzależnienie wysokości diet od aktywności osoby sprawującej funkcję radnego. Poza tą sferą rada gminy nie może nakładać obowiązków określonego zachowania czy też postępowania na radnych wchodzących w skład tego organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uwzględnił skargę wojewody. Sąd zauważył, że statut gminy jest aktem prawa miejscowego. Biorąc to pod uwagę, bezpodstawne jest stanowisko gminy, że zaskarżony przepis statutu gminy nie ma charakteru normatywnego. Z art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, obowiązujące na obszarze działania tych organów. Znajduje to też potwierdzenie ustawowe.

Sąd podkreślił, że granice swobody prawodawczej rady gminy zakreślone są przez przepisy ustawy o samorządzie gminnym. Rada gminy, podejmując uchwałę o statutowych obowiązkach radnego, zobowiązana była zatem do przestrzegania przepisów tej ustawy. Zgodnie z ich treścią radny obowiązany jest kierować się dobrem wspólnoty samorządowej gminy, utrzymuje stałą więź z mieszkańcami oraz ich organizacjami. W szczególności radny przyjmuje zgłaszane przez mieszkańców gminy postulaty i przedstawia je organom gminy do rozpatrzenia, nie jest jednak związany instrukcjami wyborców. Sąd podkreślił, że ustawa nie zawiera przepisu, który mógłby stanowić podstawę normatywnej regulacji w tym zakresie o charakterze wykonawczym. Także w innych ustawach regulujących kwestie związane z mandatem radnego nie ma takich regulacji.

OPRAC. HANNA WESOŁOWSKA