Podwyższenie emerytury tylko za faktyczne zagrożenie życia lub zdrowia

Emeryturę policyjną podwyższa się m.in. o 0,5 proc. podstawy wymiaru za każdy rok służby pełnionej w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu, jeżeli funkcjonariusz w czasie wykonywania obowiązków służbowych podejmował co najmniej 6 razy w ciągu roku czynności operacyjno-rozpoznawcze lub dochodzeniowo-śledcze albo interwencje w celu ochrony osób, mienia lub przywrócenia porządku publicznego w sytuacjach, w których istniało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia (par. 4 pkt 1 rozporządzenia z 4 maja 2005 r.).

W praktyce powstają wątpliwości, jak rozumieć sformułowanie "bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia". Tym bardziej że żadne przepisy nie definiują tego pojęcia. Jest to szczególnie istotne, gdyż ocena określonych zdarzeń pod tym kątem bywa często przedmiotem sporu między funkcjonariuszami a ich przełożonymi. Nic dziwnego - ma ona bezpośredni wpływ na wysokość emerytury.

W uzasadnieniu do wyroku z 21 maja 2003 r. (III AUa 2076/01, OSA 2004/12/27) Sąd Apelacyjny w Warszawie podkreślił, że wykładnia językowa par. 4 pkt 1 cytowanego rozporządzenia prowadzi do wniosku, że podwyższenie emerytury policyjnej uzależnione jest od tego, czy podejmowanie określonego rodzaju czynności miało miejsce w sytuacjach, w których istniało bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia i jest zbieżna z celem ustawodawcy, którego zamierzeniem było powiązanie zwiększenia emerytury w ramach odrębnego systemu zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy ze służbą pełnioną w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu. Aby podejmowane przez funkcjonariusza czynności (interwencje w celu ochrony obywateli, mienia, przywrócenia porządku publicznego) były prawnie skuteczne w odniesieniu do wysokości emerytury, winny nastąpić w sytuacjach, w których istniało bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia. Podobnie orzekł WSA w Warszawie w odniesieniu do funkcjonariuszy ABW (wyrok z 15 maja 2009 r., II S.A./Wa 202/09).

W orzecznictwie podkreśla się, że z samego tytułu pełnienia służby w warunkach zagrażających życiu i zdrowiu uprawniony do emerytury policyjnej funkcjonariusz otrzymuje 2,6 proc. za każdy rok służby. Potwierdzeniem zgody na służbę w takich warunkach jest treść ślubowania składanego przez policjanta przed podjęciem służby, w którym zobowiązuje się do pełnienia obowiązków nawet z narażeniem życia.

O podwyższeniu emerytury o 0,5 proc. podstawy wymiaru nie decyduje zatem potencjalne ryzyko zagrożenia życia i zdrowia w czasie wykonywania czynności służbowych, bo wynika ono z charakteru służby w takiej formacji jak policja, ale faktyczne wystąpienie takiego zagrożenia. Dopiero konkretna sytuacja skierowana na funkcjonariusza w trakcie pełnienia służby stanowi podstawę do uznania jej za przypadek służby pełnionej w warunkach uprawniających do podwyższenia emerytury. Można przyjąć, że chodzi w tym przypadku o konkretne sytuacje zagrożenia z określeniem ich daty, miejsca, przebiegu zdarzenia, podczas którego określona osoba swoim zachowaniem stwarzała niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia funkcjonariusza. To niebezpieczeństwo powinno mieć wymiar zbliżony do pojęcia czynnej napaści na funkcjonariusza lub usiłowania czynnej napaści. Nie może chodzić tu o niebezpieczeństwo potencjalne, wynikające z samego faktu, iż policjant wykonuje czynności służbowe i może być narażony na działanie bliżej nieokreślonego napastnika (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2001 r., II SA/Ka 1943/99, czy WSA w Gliwicach z 13 marca 2008 r., IVSA/G1 1014/07).

Jednocześnie ustawodawca uznał, że nie może to być przypadek incydentalny. Aby można było zaliczyć funkcjonariuszowi rok służby w takich warunkach, takich faktycznych zdarzeń musi być co najmniej 6.

W praktyce bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia funkcjonariusza może być skutkiem działania lub zaniechania innych osób albo wynikać z warunków występujących w miejscu działania funkcjonariusza (np. szkodliwe promieniowanie, hałas, ekstremalnie wysoka lub niska temperatura itp.).

Przy ocenie przypadków wynikających z działania lub zaniechania innych osób pomocne może być korzystanie z wyjaśnień i komentarzy odnoszących się do konkretnych przestępstw zawartych w kodeksie karnym, których popełnienie stwarza zaistnienie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia człowieka (np. art. 160 k.k.).

W wyroku z 29 listopada 1973 r. (Rw 902/73, OSNPG 1974/2/24) SN stwierdził, iż istotą czynu określonego w art. 160 par. 1 k.k. jest stworzenie przez sprawcę takiej sytuacji faktycznej, w której istnieje bezpośrednie niebezpieczeństwo grożące realnie nastąpieniem skutku w postaci śmierci lub ciężkiego uszkodzenia ciała, względnie ciężkiego rozstroju zdrowia człowieka. Bezpośredniość realnie grożącego niebezpieczeństwa oznacza, iż w sytuacji przez sprawcę już stworzonej, a więc bez dalszej akcji z jego strony, istnieje duże prawdopodobieństwo nastąpienia w najbliższej chwili wymienionych skutków.

Z kolei w wyroku z 30 września 1997 r. (IV KR 183/77, OSNPG 1978/8/90) SN uznał, że użycie przy pobiciu lub w bójce niebezpiecznego narzędzia nadaje zdarzeniu charakter niebezpieczny, łączy się bowiem zawsze z bezpośrednim zagrożeniem życia lub zdrowia człowieka uczestniczącego w tym zdarzeniu.

W związku z tym, że w przepisach brak jest definicji pojęcia bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia, odpowiedzialność za prawidłowe zakwalifikowanie określonych sytuacji spada na przełożonego funkcjonariusza. Jego obowiązkiem jest bowiem każdorazowe zweryfikowanie zgłoszenia przez funkcjonariusza, iż w trakcie pełnienia służby zaistniała sytuacja, w której jego życie lub zdrowie było bezpośrednio zagrożone.

Środkiem dowodowym potwierdzającym okresy służby pełnionej w szczególnych warunkach uzasadniających podwyższenie emerytury jest zaświadczenie sporządzone na podstawie akt osobowych funkcjonariusza lub innych dokumentów potwierdzających pełnienie służby w tych warunkach, wystawione przez właściwe organy poszczególnych służb mundurowych na żądanie funkcjonariusza.

Wydawanie zaświadczeń przez organy administracji jest uregulowane w kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 217 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby o to się ubiegającej, a odmowa wydania takiego zaświadczenia lub zaświadczenia o żądanej przez zainteresowanego treści następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (art. 219 k.p.a.).

Funkcjonariusz, któremu przełożony odmówił potwierdzenia okresów służby w warunkach uprawniających do podwyższenia emerytury, może zatem złożyć zażalenie na to postanowienie do wyższego przełożonego właściwego w sprawach osobowych.

Na postanowienie kończące postępowanie w sprawie zaświadczenia przysługuje natomiast skarga do sądu administracyjnego.

Ustalenie charakteru pełnionej służby, która ma wpływ na wysokość zwiększenia emerytury, o jakim mowa w art. 15 ust.2 i ust.3 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym (...), należy do właściwego przełożonego do spraw kadr funkcjonariusza pełniącego służbę w warunkach szczególnych.

Dokumentem stanowiącym podstawę do podwyższenia emerytury policyjnej z tytułu pełnienia służby w warunkach szczególnie zagrażających życiu lub zdrowiu jest zaświadczenie wystawione przez komórkę kadrową właściwą ze względu na ostatnie miejsce pełnienia przez funkcjonariuszy służby, sporządzone na podstawie akt osobowych funkcjonariusza lub innych dokumentów potwierdzających taki fakt.

Organ administracji publicznej zobowiązany jest do wydania zaświadczenia, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.

Przed wydaniem takiego zaświadczenia może on przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 218 k.p.a.).

Mimo że ustawa posługuje się terminem "emerytura policyjna", prawo do tego świadczenia mają nie tylko byli policjanci. Emerytem policyjnym w rozumieniu ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy jest bowiem każdy funkcjonariusz zwolniony ze służby w:

● Policji,

● Urzędzie Ochrony Państwa,

● Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

● Agencji Wywiadu,

● Służbie Kontrwywiadu Wojskowego,

● Służbie Wywiadu Wojskowego,

● Centralnym Biurze Antykorupcyjnym,

● Straży Granicznej,

● Biurze Ochrony Rządu,

● Państwowej Straży Pożarnej,

● Służbie Więziennej.

Małgorzata Jankowska

małgorzata.jankowska@infor.pl

Art. 15 ust. 2 pkt 3 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2004 r. nr 8, poz. 67 z późn. zm.).

Art. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 4 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej (Dz.U. nr 86, poz. 734).

Par. 14 ust.1 pkt 3 rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 18 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu i Państwowej Straży Pożarnej oraz ich rodzin (Dz.U. nr 239, poz. 2404 z późn.zm.).