Kierownik jednostki podzieli się odpowiedzialnością z pracownikiem

Odpowiedzialność kierownika jednostki obejmuje obecnie wiele dziedzin związanych z finansami. Chodzi przede wszystkim o rozliczenia jednostki, księgowość, terminowość zapłaty składek na ubezpieczenia, zamówienia publiczne i inne. Nawet jeśli w jednostce powołana zostaje komisja, np. która odpowiada za udzielanie zamówień publicznych, to nie zwalnia to kierownika jednostki z odpowiedzialności za błędy przy udzielaniu zamówienia. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie komisji orzekających.

Ministerstwo Finansów zaproponowało jednak w ostatnim czasie zmiany, które mają przenieść część odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów na pracowników, w tym tych, którzy dopuścili się naruszenia, mimo że kierownik nie powierzył im obowiązków.

Ramy odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych zostały określone w art. 4 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Stanowi on, że odpowiedzialności podlegają:

● osoby wchodzące w skład organu wykonującego budżet lub plan finansowy jednostki sektora finansów publicznych albo jednostki niezaliczanej do sektora finansów publicznych otrzymującej środki publiczne lub zarządzającego mieniem tych jednostek,

● kierownicy jednostek sektora finansów publicznych,

● pracownicy jednostek sektora finansów publicznych, którym powierzono określone obowiązki w zakresie gospodarki finansowej lub czynności przewidziane w przepisach o zamówieniach publicznych,

● osoby gospodarujące środkami publicznymi przekazanymi jednostkom niezaliczanym do sektora finansów publicznych.

W praktyce jednak to kierownicy jednostek najczęściej podlegają odpowiedzialności.

Odpowiedzialność kierownika za sprawy finansowe podkreśla się również w orzecznictwie komisji orzekających. Przykładowo Główna Komisja Orzekająca w orzeczeniu z 21 maja 2009 r. (sygn. akt BDF1/4900/14/14/RN-2/09/534) przyznała, że w szeroko stosowanej praktyce kierownicy jednostek najczęściej nie sporządzają samodzielnie sprawozdań budżetowych. Zazwyczaj wykonują te zadania określone wyspecjalizowane komórki organizacyjne i przedkładają je kierownikowi jednostki do akceptacji i przekazania adresatowi sprawozdania. GKO orzekła jednak, że nie zwalnia to kierowników jednostek od ponoszenia odpowiedzialności za poprawność sporządzanych i składanych sprawozdań.

Dodała, że jeżeli kierownik jednostki nie skorzysta z przepisów ustawy o finansach publicznych i nie powierzy określonych obowiązków pracownikom bądź uczyni to niezgodnie z obowiązującym w tym zakresie przepisem, to tylko kierownik jednostki podlega odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. W takiej sytuacji wobec pracowników, którzy sporządzili i przedłożyli do akceptacji błędne sprawozdania, kierownik jednostki może jedynie wyciągnąć konsekwencje służbowe określone w regulaminie pracy jednostki.

Komisja uzasadniała również, że skoro kierownik jednostki w sposób nieskuteczny, a wręcz niezgodny z wymogami art. 44 ust. 2 ustawy z 2005 r. o finansach publicznych, powierzył obwinionej osobie obowiązki w zakresie gospodarki finansowej, w tym sporządzania sprawozdawczości, to nie można domniemywać, że obwiniony był osobą, o której mowa w art. 4 ust. 3 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Nie można zatem na tej podstawie przypisać mu odpowiedzialności, a tym bardziej winy za nieprawidłowo sporządzone sprawozdanie.

Wyjaśnijmy, że zgodnie z art. 44 ustawy z 2005 r. o finansach publicznych kierownik jednostki sektora finansów publicznych jest odpowiedzialny za całość gospodarki finansowej, w tym za wykonywanie określonych ustawą obowiązków w zakresie kontroli finansowej. Jak wynika natomiast z ust. 2 tego przepisu, kierownik jednostki może powierzyć określone obowiązki w zakresie gospodarki finansowej pracownikom jednostki. Przyjęcie obowiązków przez te osoby powinno być potwierdzone dokumentem w formie odrębnego imiennego upoważnienia albo wskazania w regulaminie organizacyjnym jednostki.

Identyczne uregulowania zostały zawarte w art. 53 nowej, obecnie obowiązującej ustawie z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. A zatem orzeczenia komisji orzekających odnoszące się do art. 44 ustawy z 2005 r. należy odnosić również do obecnego stanu prawnego.

Określone obowiązki kierownik może powierzyć również głównemu księgowemu. Jeśli jednak nie przekaże ich na piśmie, to zgodnie z art. 44 ust. 2 ustawy o finansach publicznych z 2005 r. (a obecnie z art. 53 ustawy z 2009 r.), odpowiedzialność poniesie kierownik, a nie główny księgowy. Takie stanowisko zaprezentowała Główna Komisja Orzekająca w orzeczeniu z 22 stycznia 2009 r. (sygn. akt BDF/4900/92/79/08/16). Orzeczenie dotyczyło odpowiedzialności za wykonywanie dyspozycji środkami pieniężnymi. Komisja uznała, że wykonywanie dyspozycji środkami pieniężnymi nie jest tożsame z dysponowaniem środkami finansowymi. W praktyce wykonywanie dyspozycji środkami oznacza wykonywanie czynności związanych z przesunięciem środków pieniężnych w wyniku decyzji podjętych przez kierownika jednostki sektora finansów publicznych i nie stanowi podstawy odpowiedzialności głównego księgowego za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Główny księgowy (skarbnik) - dodała GKO - może ponosić odpowiedzialność wtedy, gdy powierzone mu zostaną określone obowiązki w zakresie gospodarki finansowej jednostki na zasadach określonych w art. 44 ust. 2 ustawy z 2005 r. o finansach publicznych oraz art. 4 pkt 3 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Ministerstwo Finansów w ostatnim czasie zaproponowało jednak nowelizację ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansowej. Jedną z fundamentalnych zmian jest objęcie odpowiedzialnością w większym stopniu pracowników jednostek sektora finansów publicznych. W uzasadnieniu do założeń nowelizacji określono, że krąg osób ponoszących odpowiedzialność jest obecnie zbyt wąski. W związku z tym resort zaproponował rozszerzenie zakresu podmiotowego odpowiedzialności także na pracowników jednostek faktycznie wykonujących obowiązki w zakresie gospodarki finansowej lub zamówień publicznych. Do art. 4 ust. 2 ustawy o odpowiedzialności resort zaproponował zmianę, zgodnie z którą odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych będzie ponosił też pracownik, któremu kierownik jednostki nie powierzył obowiązków w zakresie gospodarki finansowej.

● osoby wchodzące w skład organu wykonującego budżet lub plan finansowy jednostki sektora finansów publicznych albo jednostki niezaliczanej do sektora finansów publicznych otrzymującej środki publiczne lub zarządzające mieniem tych jednostek, otrzymującej środki publiczne lub zarządzające mieniem tych jednostek,

● kierownicy jednostek sektora finansów publicznych,

● pracownicy jednostek sektora finansów publicznych, którym powierzono określone obowiązki w zakresie gospodarki finansowej lub czynności przewidziane w przepisach o zamówieniach publicznych.

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl

Art. 4 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz.U. z 2005 r. nr 14, poz. 114 z późn.zm.).

Art. 44 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 249, poz. 2104 z późn.zm.).

Art. 53 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn.zm.).