Obowiązki organizatora kolonii, obozów i rajdów dla uczniów

1 marca weszła w życie nowelizacja rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 21 stycznia 1997 r. w sprawie warunków, jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej, a także zasad jego organizowania i nadzorowania (Dz.U. nr 12, poz. 67 z późn. zm.). Wprowadziła ona bardzo istotną zmianę dotyczącą zgłaszania wypoczynku. Do 1 marca organizator zgłaszał placówkę wypoczynku kuratorowi właściwemu ze względu na miejsce, w którym odbywa się wypoczynek. Musiał także posiadać tzw. kartę kwalifikacyjną obiektu.

Obecnie zgodnie z nowelizacją zgłoszenia należy dokonać kuratorowi oświaty właściwemu dla miejsca siedziby lub zamieszkania organizatora w dwóch formach:

● elektronicznej: wypełniając on-line formularz zamieszczony na stronie wypczynek.men.gov.pl

● papierowej: składając dwa egzemplarze wydruku formularza elektronicznego wraz z załącznikami w kuratorium oświaty

Zgłoszenia można dokonać od 1 marca każdego roku w przypadku wakacji letnich i od 1 października dla ferii zimowych, ale nie później niż na 21 dni przed terminem rozpoczęcia wypoczynku.

Rodzaj formularza, który należy wypełnić, zależy od rodzaju wypoczynku. Formularz, będący załącznikiem nr 1 do rozporządzenia jest przeznaczony dla tzw. dużych form wypoczynku, czyli tych, które odbywają się w kraju, trwają powyżej pięciu dni i są organizowane dla więcej niż 25 uczestników. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie. Formularz jest podzielony na kilka części. W części A podaje się m.in.: ogólne dane organizatora (adres zamieszkania, numer PESEL, KRS lub REGON, dane kontaktowe), formę i czas trwania wypoczynku, dane kadry kierowniczej i wychowawczej. W części B1 znajdują się dane dotyczące zakwaterowania, wyżywienia itp. oraz informacje o kontroli obiektu przeprowadzonej przez Komendę Państwowej Straży Pożarnej. Kolejna część B2 jest przeznaczona dla obiektów używanych okazjonalnie do wypoczynku, a B3 dla miejsc nieposiadających stałej infrastruktury komunalnej. Natomiast osoby organizujące obozy wędrowne wypełniają część B4. Muszą w niej podać m.in. przebieg trasy, rodzaj zakwaterowania, planowane środki transportu, informacje o zabezpieczeniu medycznym.

Do zgłoszenia dużej formy wypoczynku organizator musi zawsze dołączyć kopię wydanej właścicielowi, zarządcy lub użytkownikowi obiektu czy terenu opinii właściwej miejscowo komendy Państwowej Straży Pożarnej lub protokołu okresowej kontroli Państwowej Straży Pożarnej.

W przypadku wypoczynku w obiekcie używanym okazjonalnie do wypoczynku, np. szkoły, remizy, domu parafialnego, dodatkowo należy załączyć szkic poszczególnych pomieszczeń obiektu, z określeniem ich funkcji, zawierający szkic pomieszczenia do spania, stołówki i pomieszczeń do zajęć wychowawczo-rekreacyjnych. Natomiast w przypadku wypoczynku bez stałej infrastruktury komunalnej, np. obozów pod namiotem, należy sporządzić szkic sposobu zagospodarowania terenu przeznaczonego na obóz, zawierający rozmieszczenia poszczególnych części obozu: mieszkalnej, żywieniowej, zespołu służby zdrowia, umywalni, ustępów.

Formularz będący załącznikiem nr 2 dotyczy tzw. małych form wypoczynku, czyli wypoczynku trwającego do pięciu dni i dla nie więcej niż 25 uczestników lub dla wypoczynku odbywającego się za granicą, bez względu na czas jego trwania i liczbę uczestników. Składa się on tylko z dwóch stron. Należy w nim podać jedynie dane organizatora, czas trwania wypoczynku, planowaną liczbę uczestników i ich przedział wiekowy, dane kierownika i wychowawcy, wskazać miejsce lub trasę wypoczynku. Jest to jednak formularz uproszczony. Nie trzeba dołączać do niego szkiców i dokumentów potwierdzających odbiór obiektu bądź terenu przez straż pożarną.

W przypadku stwierdzenia braków lub nieprawidłowości w zgłoszeniu kurator wezwie organizatora do ich uzupełnienia lub poprawienia w wyznaczonym terminie. Jeżeli zgłoszenie nie zawiera braków lub zostały usunięte, kurator w terminie siedmiu dni roboczych od otrzymania zgłoszenia wypoczynku wyda organizatorowi zaświadczenie o zgłoszeniu wypoczynku. Jest to dokument uprawniający do zorganizowania wypoczynku, np. obozu, kolonii, półkolonii w formie i na zasadach zadeklarowanych w zgłoszeniu. O wszelkich zmianach należy niezwłocznie poinformować kuratorium.

Kurator niezwłocznie po wydaniu zaświadczenia o zgłoszeniu wypoczynku przesyła organom właściwym ze względu na miejsce lokalizacji wypoczynku, to jest: kuratorowi oświaty, państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu, komendantowi powiatowemu (miejskiemu) Państwowej Straży Pożarnej elektroniczną wersję zgłoszenia wraz z załącznikami. Wersja ta jednak nie może zawierać pewnych danych, m.in. numeru PESEL osoby fizycznej będącej organizatorem wypoczynku czy informacji o kwalifikacjach kierownika.

Nadzór nad wypoczynkiem sprawuje kurator oświaty właściwy ze względu na miejsce lokalizacji wypoczynku. Dlatego też wysyłane jest do niego zgłoszenie. W razie stwierdzenia niezgodności z obowiązującymi przepisami, a w szczególności stwierdzenia warunków zagrażających zdrowiu lub bezpieczeństwu uczestników, może on zawiesić lub zakończyć obóz czy kolonie. W przypadku zakończenia wypoczynku organizator będzie musiał przenieść uczestników do innego obiektu spełniającego odpowiednie wymagania lub zapewnić uczestnikom niezwłoczny powrót do miejsca zamieszkania.

Ponadto obowiązkiem kuratora jest podanie do publicznej wiadomości informacji o wydanych zaświadczeniach. Zawiera ona m.in. numery wydanych zaświadczeń, dane organizatorów, liczbę uczestników oraz termin i lokalizację wypoczynku. Pełna baza organizatorów wypoczynek jest dostępna na stronach kuratoriów, a także na stronie wypoczynek.men.gov.pl. Pozwala ona sprawdzić wiarygodność organizatora kolonii, z tym że imię i nazwisko organizatora wypoczynku oraz jego dane teleadresowe są ujawniane na pisemny wniosek zainteresowanych. W przypadku wypoczynku organizowanego w okresie ferii zimowych i letnich dane z bazy będą usuwane co roku odpowiednio 31 marca i 30 września.

Tak jak dotychczas organizatorami wypoczynku mogą być szkoły i placówki, osoby prawne i fizyczne, a także jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Zgodnie jednak z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, organizacja wypoczynku jest koncesjonowana. Warunki uzyskania koncesji określa ustawa o usługach turystycznych.

Obowiązkiem organizatora jest również przyjęcie od rodziców karty kwalifikacyjnej uczestnika wypoczynku. Jej wzór stanowi załącznik do wspomnianego już rozporządzenia. Rodzice poza podstawowymi danymi osobowymi m.in. opisują stan zdrowia dziecka, wskazują, na co chorowało, na co jest uczulone, jak znosi jazdę samochodem. Swoją opinię musi też przedstawić wychowawca klasy. Rodzice wyrażają też zgodę na przetwarzanie danych osobowych dziecka w zakresie niezbędnym dla bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.

Liczba uczestników wypoczynku pozostających pod opieką jednego wychowawcy nie może przekraczać:

● 20 osób w wieku powyżej 10 lat.

● 15 osób w przypadku dzieci poniżej 10 lat.

Jeśli w grupie jest dziecko niepełnosprawne, powinna być ona mniej liczna. Przepisy nie określają, ile osób może w niej być. Wskazują jednak, że liczebność powinna być uzależniona od rodzaju i stopnia niepełnosprawności.

Jeśli obóz czy kolonia będą organizowane w obiektach szkolnych, to organizator wypoczynku musi z ich dyrektorem zawrzeć stosowną umowę.

Organizatorzy powinni też pamiętać, że rozporządzenie ministra edukacji narodowej w sprawie warunków, jakie muszą spełniać organizatorzy, to niejedyne przepisy, których muszą przestrzegać. Organizator wypoczynku jest bowiem obowiązany zapewnić uczestnikom bezpieczne i higieniczne warunki w czasie wypoczynku. Te zaś określa wiele innych aktów prawnych (patrz ramka). Na przykład w razie wypadku obowiązuje ich rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. nr 6, poz. 69). Z kolei warunki korzystania z kąpielisk określa rozporządzenie Rady Ministrów z 6 maja 1997 r. w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach, pływających, kąpiących się i uprawiających sporty wodne (Dz.U. nr 57, poz. 97).

Organizator jest zobowiązany do zapewnienia właściwej opieki wychowawczej poprzez zatrudnienie odpowiednio przygotowanej kadry pedagogicznej. Nowością jest to, że organizatorzy muszą przechowywać kopie dokumentów poświadczających kwalifikacje kierownika wypoczynku i pracowników pedagogicznych. Z kolei kierownik wypoczynku musi mieć przy sobie kopie tych dokumentów, w tym dokumenty poświadczające kwalifikacje wolontariuszy. Tym samym odpowiedzialność za właściwą weryfikację tych dokumentów ponosi organizator.

Wypoczynkiem może kierować:

● nauczyciel,

● czynny instruktor harcerski w stopniu co najmniej podharcmistrza,

● osoba posiadająca co najmniej trzyletni staż pracy opiekuńczo-wychowawczej lub dydaktyczno-wychowawczej, która skończyła 18 lat i ma co najmniej średnie wykształcenie.

Z tym że kierownikiem może być również niepełnoletni instruktor harcerski w stopniu co najmniej przewodnika, który pełni funkcję wychowawcy na obozach prowadzonych przez organizacje harcerskie.

Kierownik musi posiadać zaświadczenie o ukończeniu kursu dla kierowników wypoczynku. Kursu nie musi jednak kończyć osoba zajmująca stanowisko kierownicze w szkole czy placówce.

Do obowiązków kierownika wypoczynku należy w szczególności:

● kierowanie wypoczynkiem zgodnie z obowiązującymi przepisami,

● opracowywanie planu pracy oraz rozkładu dnia wypoczynku i kontrola ich realizacji,

● ustalenie i przydzielenie szczegółowego zakresu czynności poszczególnym pracownikom,

● kontrola wykonywania obowiązków przez pracowników,

● zapewnienie uczestnikom wypoczynku właściwej opieki i warunków bezpieczeństwa od momentu przejęcia ich od rodziców (prawnych opiekunów) do czasu ponownego przekazania rodzicom (prawnym opiekunom),

● zapewnienie odpowiednich warunków zdrowotnych i higienicznosanitarnych w miejscu wypoczynku zgodnie z obowiązującymi przepisami w zakresie stanu sanitarnego pomieszczeń i otoczenia,

● informowanie o zachowaniu dzieci i młodzieży oraz ich stanie zdrowia - na wniosek rodziców (prawnych opiekunów),

● zapewnienie zróżnicowanej diety uczestnikom wypoczynku.

Wychowawcami podczas kolonii, obozów mogą być:

● nauczyciele,

● studenci szkół wyższych kierunków i specjalności, których program obejmuje przygotowanie pedagogiczne, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia,

● słuchacze kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów językowych, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia,

● osoby posiadające zaświadczenia o ukończeniu kursu dla wychowawców kolonijnych, obejmującego program określony w załączniku nr 5 do rozporządzenia,

● instruktorzy harcerscy w stopniu co najmniej przewodnika,

● przodownicy turystyki kwalifikowanej oraz instruktorzy Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego,

● trenerzy i instruktorzy sportowi.

Do obowiązków wychowawcy należy m.in.:

● zapoznanie się z kartami kwalifikacyjnymi uczestników wypoczynku,

● prowadzenie dziennika zajęć (jego wzór stanowi załącznik do rozporządzenia w sprawie warunków, jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku),

● opracowywanie planów pracy wychowawczej grupy,

● organizowanie zajęć zgodnie z rozkładem dnia,

● sprawowanie opieki nad uczestnikami grupy w zakresie higieny, zdrowia, wyżywienia oraz innych czynności opiekuńczych,

● zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom grupy,

W procedurze rekrutacyjnej nie warto jednak skupiać się wyłącznie na spełnieniu przez kandydatów na wychowawców warunków zapisanych w rozporządzeniu. Warto zwrócić uwagę również, czy mają oni predyspozycje do pracy z dziećmi, czy nie mają przeciwwskazań zdrowotnych. Co prawda, obowiązujące przepisy nie wprowadzają wymogu przedstawienia zaświadczeń od lekarzy, ale warto zapytać kandydata, czy stan jego zdrowia pozwala mu na aktywne spędzanie czasu.

Elektronicznego formularza nie można ponownie edytować po jego przesłaniu do kuratorium. Dlatego przed jego wypełnieniem on-line najlepiej jest przestudiować wzór, tak by być przygotowanym na podanie wszystkich danych. Każde pole jednak ma tzw. dymki, czyli porady ułatwiające jego prawidłowe uzupełnienie. Warto też wcześniej przygotować wymagane załączniki w wersji elektronicznej, np. w postaci plików w formacie JPG lub PDF. Wypełniony formularz należy wydrukować w dwóch egzemplarzach i przesłać do kuratorium. Wszelkie informacje o zmianie miejsca wypoczynku czy danych kierowników trzeba przesłać do kuratorium, najlepiej pocztą elektroniczną i tradycyjną. Nanosić zmiany mogą bowiem jedynie pracownicy kuratorium.

Osoby pozostające pod opieką szkoły mogą pływać oraz kąpać się tylko w obrębie kąpielisk w rozumieniu przepisów określających warunki bezpieczeństwa osób przebywających w górach, pływających, kąpiących się i uprawiających sporty wodne. Tak wynika z rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach. (Dz.U. z 2003 r. nr 6, poz. 69 z późn. zm.). Ponadto jeżeli specyfika wycieczki tego wymaga, uczestników należy zapoznać z zasadami bezpiecznego przebywania nad wodą.

Z kolei rozporządzenie Rady Ministrów z 6 maja 1997 r. w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach, pływających, kąpiących się i uprawiających sporty wodne (Dz.U. nr 57, poz. 358) stanowi, że kierownik obozu dla dzieci i młodzieży, których uczestnicy korzystają z ogólnodostępnych kąpielisk, powinien zapoznać uczestników z regulaminem danego kąpieliska oraz czuwać nad jego ścisłym przestrzeganiem. Musi również uzgodnić z kierownikiem kąpieliska warunki i sposób korzystania z niego. Warto też pamiętać, że kąpać można się w kąpielisku zorganizowanym lub prowizorycznym. Kąpielisko zorganizowane jest to teren położony nad obszarem wodnym, z plażą, na stale przystosowany do kąpieli, z wyznaczonymi i trwale oznakowanymi strefami kąpieli, wyposażony w urządzenia sanitarne oraz inne urządzenia, jak: pomosty, natryski i szatnie. Natomiast kąpielisko prowizoryczne to teren położony nad obszarem wodnym, z plażą, przystosowany do sezonowego wykorzystania, z miejscem do kąpieli prowizorycznie oznakowanym oraz z urządzeniami sanitarnymi. Należy je zlokalizować, tak aby miało dogodnie ukształtowany brzeg i dno oraz dobre nasłonecznienie. Lokalizacja wymaga pozytywnej opinii WOPR oraz uzgodnienie z właściwymi organami administracji samorządowej, inspektoratem, żeglugi śródlądowej i organem sanepidu.

Jolanta Góra-Ojczyk

jolanta.ojczyk@infor.pl

Rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 21 stycznia 1997 r. w sprawie warunków, jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej, a także zasad jego organizowania i nadzorowania (Dz.U. nr 12, poz. 67 z późn. zm.).

Organizatorzy wycieczek, obozów, kolonii powinni też znać przepisy zawarte w:

● rozporządzeniu ministra edukacji narodowej i sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. nr 6, poz. 69 z późn. zm.),

● rozporządzeniu Rady Ministrów z 6 maja 1997 r. w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach, pływających, kąpiących się i uprawiających sporty wodne (Dz.U. nr 57, poz. 358),

● rozporządzeniu ministra edukacji narodowej i sportu z 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz.U. nr 135, poz. 1516),

● ustawie z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 z późn. zm.),

● ustawie z 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 223, poz. 2268 z późn. zm.).