Urzędnik, który zaniecha przekazania informacji publicznej, może ponieść odpowiedzialność karną

Informacje udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) trafiają tam jako informacje obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku chodzi o dokumenty, których umieszczenie w BIP, czyni zadość wymogom przepisów prawa i praktyki, sprawdzonej i niebudzącej wątpliwości na skutek wielu lat stosowania.

Natomiast informacje fakultatywne mogą, ale nie muszą trafić do BIP, mimo, że również należą do informacji publicznych. Warto pamiętać, że tajemnice prawnie chronione, których nie wolno podawać do publicznej wiadomości w BIP, są zdefiniowane aż w 62 ustawach.

Przepisy określające, co powinno trafić do Biuletynu Informacji Publicznej, są rozproszone w wielu różnych aktach prawnych. Dla osób, które zajmują się tworzeniem biuletynu, jest to duża trudność. W praktyce wypełnianie obowiązków służbowych wymaga ciągłego wertowania przepisów wielu ustaw szczególnych. Tymczasem jeśli tego rodzaju kwerendy prowadzone są dorywczo, rośnie prawdopodobieństwo popełnienia błędu. By do niego nie doszło, warto opracować listę ustaw szczególnych z zaznaczonymi przepisami, które należy brać pod uwagę przy udzielaniu informacji. Wówczas w przypadku pojawienia się wątpliwości można sięgnąć po wcześniej opracowaną pomoc i upewnić się, jaką informację można upublicznić, a jakiej nie.

Zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym, gdy określone informacje zostaną udzielone bez wcześniejszego ustalenia lub gdy ich treść nie narusza obowiązku ochrony, może dojść do naruszenia praw konkretnej osoby (osób, instytucji itp.), które są gwarantowane przez ustawy specjalne. Tym samym powstaje możliwość poniesienia odpowiedzialności (także karnej) przez udostępniającego. Z kolei zdarza się i tak, że organ zobowiązany do opublikowania informacji postanawia przetworzyć dokument określonego rodzaju przed udostępnieniem go publiczności. Czyni to, gdyż dzięki temu publikowanie dokumentu nie koliduje z wymogami ustaw szczególnych, np. ustawy o ochronie danych osobowych. Ingerencja w oryginał polega tu zazwyczaj na wykreśleniu z informacji publicznej danych osobowych, zgodnie z wymogiem ustawy o ochronie danych osobowych. W takich przypadkach często okazuje się, że udostępniona, ale i przetworzona informacja nie przedstawia już żadnej wartości dla zainteresowanego, który wnioskował o udostępnienie danej informacji.

Niestety zdarza się także, że w takich sytuacjach może również dojść do zainicjowania różnego typu postępowań weryfikacyjnych. Ich celem jest ustalenie, czy wykreślenie z udostępnionej informacji danych osobowych ma uzasadnienie w obowiązującym prawie.

Ustawa o ochronie danych osobowych zaczęła obowiązywać jeszcze przed uregulowaniem zasad udostępniania informacji publicznych.

Ustawy podstawowe dla różnych sfer działania administracji publicznej były już tworzone z uwzględnieniem standardów ochrony danych osobowych. Wejście w życie ustawy o dostępie do informacji publicznej zburzyło ten stan rzeczy. Wprawdzie ten akt prawny czyni zadość konstytucyjnej normie - nadaje ona obywatelom prawo dostępu do informacji publicznej - niestety jednocześnie stawia samorządy i inne podmioty administracji publicznej przed koniecznością uzgadniania wynikających z niej obowiązków z wymogami ochrony szczególnych informacji, które są stawiane przez ustawy szczególne. Tak więc z jednej strony są one zmuszone wywiązać się z obowiązku udostępnienia wszystkich tych informacji, które podpadają pod miano informacji publicznych, a z drugiej muszą chronić dane osobowe i ustawowo określone tajemnice.

Trudność ze stosowaniem ustawy o udostępnianiu informacji publicznej polega głównie na tym, że nie dotyczy ona wyłącznie samych organów i ich kierownictwa. Gdyby tak było, nie budziłaby ona większych kontrowersji.

Prawna ochrona danych osobowych ludzi z kierownictwa instytucji publicznych w ciągu minionych 9 lat (od 2002 r., kiedy to w życie weszła ustawa o BIP) doznała osłabienia i to zarówno na gruncie ustawowym, jak i w orzecznictwie. Kłopoty ze stosowaniem tej ustawy wynikają stąd, że informacjami publicznymi są też m.in. treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść aktów administracyjnych i innych rozstrzygnięć, dokumentacja przebiegu i efektów kontroli, a także wystąpienia, stanowiska, wnioski i opinie podmiotów ją przeprowadzających.

Spory dotyczące ujawniania tego rodzaju informacji posiłkują się rozbieżnością przepisów różnych ustaw, z których jedne nakazują publikacje, a inne nakazują ochronę danych, tajemnic czy informacji niejawnych.

Co ma zrobić podmiot zobowiązany do udostępniania informacji publicznej, by nie narazić się na oskarżenia? Przed podjęciem decyzji o upublicznieniu określonej informacji warto skorzystać z procedur pomocniczych.

Po pierwsze należy we własnym zakresie przeprowadzić analizę orzecznictwa i literatury. Przed opublikowaniem informacji można też zwrócić się do generalnego inspektora ochrony danych osobowych o opinię, czy pozytywne rozpatrzenie wniosku o udostępnieniu informacji nie naruszy ustawy o ochronie danych osobowych. Można też zwrócić się do organów właściwych ze względu na charakter żądanej informacji i zapytać, czy tego typu dane nie są objęte tajemnicą prawnie chronioną. Natomiast niedopuszczalne jest zaniechanie czynności prowadzących do udostępnienia informacji publicznych.

Dostęp do informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne gwarantuje Polakom art. 61 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem każdy obywatel ma prawo wglądu do dokumentów oraz wstępu na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu

● ustawy o udostępnianiu informacji publicznej,

● czterech ustaw o samorządach - terytorialnym, gminnym, powiatowym i wojewódzkim,

● ustawy o pracownikach samorządowych,

● ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,

● ustawy o pomocy społecznej,

● ustawy o pożytku publicznym i wolontariacie,

● ustawy - Prawo ochrony środowiska,

● rozporządzenia prezesa Rady Ministrów w sprawie warunków organizacyjno-technicznych doręczania dokumentów elektronicznych podmiotom publicznym.

● ustawy o ochronie danych osobowych,

● ustawy o ochronie informacji niejawnych,

● ustawy o pracownikach samorządowych (tajemnica państwowa i służbowa),

● ustawy o Urzędzie Ochrony Państwa (tajemnica państwowa i służbowa),

● ustawy o Biurze Ochrony Rządu (tajemnica państwowa i służbowa),

● ustawy o policji (tajemnica państwowa i służbowa),

● ustawy o Państwowej Straży Pożarnej (tajemnica państwowa i służbowa),

● ustawy o kontroli skarbowej (tajemnica skarbowa),

● ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli (tajemnica służbowa),

● ustawy o Służbie Więziennej (tajemnica państwowa i służbowa),

● ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (tajemnica państwowa i zawodowa),

● ustawy o strażach gminnych (tajemnica państwowa i służbowa),

● ustawy o służbie cywilnej (tajemnice ustawowo chronione).

● ustawy o statystyce publicznej (tajemnica statystyczna),

● ustawy o wynalazczości (tajemnica państwowa).

Krzysztof Polak

krzysztof.polak@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2001 r. nr 112, poz. 1 198).