Kontrola nad prawidłowością działań spółek wodnych należy do kompetencji starosty

Spółki wodne oraz związki wałowe są formami organizacyjnymi, które nie działają w celu osiągnięcia zysku. Zrzeszają one osoby fizyczne lub prawne i mają na celu zaspokajanie wskazanych ustawą Prawo wodne potrzeb w dziedzinie gospodarowania wodami.

W szczególności spółki wodne mogą być tworzone do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń służących np. do:

● zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody;

● ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków;

● ochrony przed powodzią;

● melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na terenach zmeliorowanych;

● wykorzystywania wody do celów przeciwpożarowych;

● utrzymywania wód.

Spółki wodne, zapewniając zaspokojenie potrzeb zrzeszonych w nich osób w dziedzinie gospodarowania wodami, mogą również podejmować działalność umożliwiającą osiągnięcie zysku netto. Osiągnięty zysk netto w takiej sytuacji przeznacza się wyłącznie na cele statutowe spółki wodnej. Spółki mogą także korzystać z dotacji podmiotowej z budżetu państwa przeznaczonej na dofinansowanie działalności bieżącej w zakresie realizacji zadań związanych z utrzymaniem wód i urządzeń wodnych, z wyłączeniem zadań, na których realizację została udzielona inna dotacja. Na podobną pomoc finansową spółki mogą liczyć z budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Poza bieżącym utrzymaniem wód i urządzeń wodnych pomoc ta może być przeznaczona na finansowanie lub dofinansowanie inwestycji. W przypadku środków z budżetów samorządowych pomoc przybiera postać dotacji celowej w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.). Zasady jej udzielania, tryb postępowania w sprawie udzielania dotacji i sposób jej rozliczania określają organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego w drodze uchwały. Samo udzielenie dotacji następuje na podstawie umowy zawartej przez jednostkę samorządu terytorialnego ze spółką wodną. W przypadku gdy dotacja stanowi pomoc publiczną lub pomoc de minimis, jej udzielenie powinno nastąpić z uwzględnieniem warunków dopuszczalności tej pomocy określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej.

Do utworzenia spółki wodnej dochodzi w drodze porozumienia co najmniej trzech osób fizycznych lub prawnych, zawartego w formie pisemnej. Dodatkowo wymagane jest uchwalenie statutu spółki przez osoby zainteresowane utworzeniem spółki oraz dokonanie wyboru organów spółki. W postanowieniu z 29 czerwca 2010 r. III CZP 46/2010 (LexPolonica nr 2316297) Sąd Najwyższy wskazał, że statut spółki wodnej nie może ograniczać uprawnienia członka do wystąpienia ze spółki również wtedy, gdy jego członkostwo powstało na podstawie art. 165 ust. 7 ustawy Prawo wodne (następca prawny członka spółki wodnej).

Następnie właściwy dla siedziby spółki wodnej starosta w drodze decyzji zatwierdza statut spółki. W sytuacji zaś, gdy stwierdzi niezgodności statutu z prawem, wzywa do usunięcia niezgodności w określonym terminie, a jeżeli niezgodności te nie zostaną usunięte - odmawia, również w drodze decyzji, zatwierdzenia statutu. Z chwilą uprawomocnienia się decyzji starosty o zatwierdzeniu statutu spółka wodna nabywa osobowość prawną. W terminie 30 dni od dnia nabycia przez spółkę osobowości prawnej zarząd spółki wodnej zgłasza utworzenie spółki w celu wpisania do katastru wodnego.

Spółka wodna odpowiada za swoje zobowiązania całym majątkiem, a członek spółki wodnej nie odpowiada za zobowiązania spółki. Jest on jednak zobowiązany do wnoszenia składek i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, niezbędnych do wykonywania statutowych zadań spółki. Wysokość składek i innych świadczeń na rzecz spółki wodnej powinna być proporcjonalna do korzyści odnoszonych przez członków spółki w związku z działalnością spółki.

Nadzór i kontrolę nad działalnością spółek wodnych sprawuje starosta. Uprawnienia szefa powiatu w stosunku do spółki wodnej w większości polegają na rozstrzyganiu o zgodności z prawem uchwał organów spółki wodnej. Pozostałe służą prawidłowemu i skutecznemu realizowaniu zadań spółki wodnej przewidzianych ustawami i statutem. Te uprawnienia starosty mają za zadanie poprawienie sytuacji w spółce poprzez odebranie kompetencji jej organom i podjęcie decyzji za spółkę bądź przekazanie kompetencji osobom wskazanym przez siebie. W wyroku 9 lutego 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny (II OSK 268/09, LexPolonica nr 2230147) wskazał, że uregulowanie nadzoru starosty nad działalnością spółek wodnych z jednej strony daje mu uprawnienie do stwierdzenia nieważności uchwał, tj. wyeliminowania ich z bytu prawnego, z drugiej poddanie tego nadzoru kontroli sądu administracyjnego powoduje, że starosta, badając uchwały organów spółki, jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności w sprawowaniu tego nadzoru. Ta szczególna staranność zdaniem NSA będzie polegała na zachowaniu przepisów prawnych, które mają zastosowanie w postępowaniach kończących się wydaniem decyzji w przedmiocie nadzoru. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności uchwał organów spółek wodnych musi się zatem odbywać zgodnie z zasadami przewidzianymi w kodeksie postępowania administracyjnego.

Obowiązkiem zarządu spółki wodnej jest przedkładanie staroście uchwały organów spółki w terminie siedmiu dni od dnia ich podjęcia. Uchwały organów spółki wodnej sprzeczne z prawem lub statutem są nieważne. O nieważności uchwał w całości lub w części orzeka, w drodze decyzji, starosta w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały. Starosta, wszczynając postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały, może również wstrzymać jej wykonanie. Decyzja wydana przez starostę jest ostateczna. Spółka wodna, której uchwała została uchylona, może się zwrócić do starosty z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a po wyczerpaniu tego trybu spółce wodnej przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W wyroku z 6 listopada 2008 r. WSA w Lublinie (II SA/Lu 413/2008 LexPolonica nr 2320378) podkreślił, że w świetle art. 179 ust. 4 Prawa wodnego jedynie spółce wodnej, a nie jej poszczególnym członkom, przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją starosty, stwierdzającą nieważność uchwały organów spółki wodnej, oraz skarga do sądu administracyjnego na decyzję wydaną po rozpatrzeniu wniosku.

W przypadku zaś powtarzającego się naruszania przez zarząd prawa lub statutu starosta może, w drodze decyzji, rozwiązać zarząd, wyznaczając osobę pełniącą jego obowiązki. W takim przypadku w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym decyzja o rozwiązaniu zarządu stała się ostateczna, osoba wyznaczona do pełnienia obowiązków zarządu musi zwołać walne zgromadzenie, aby wybrać nowy zarząd. Jeżeli walne zgromadzenie nie dokona wyboru nowego zarządu, starosta może ustanowić, w drodze decyzji, zarząd komisaryczny spółki na czas oznaczony, nie dłuższy niż rok. Starosta może również rozwiązać spółkę w przypadkach wskazanych w ustawie. Rozwiązanie spółki wodnej następuje po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego. W takiej sytuacji starosta wyznacza likwidatora i ustala jego wynagrodzenie, a po otrzymaniu uchwały walnego zgromadzenia w likwidacji o zatwierdzeniu ostatecznych rachunków i sprawozdań likwidatora występuje z wnioskiem o wykreślenie z katastru wodnego.

● zatwierdzenie statutu spółki wodnej,

● wezwanie do usunięcia niezgodności statutu z prawem,

● odmowa zatwierdzenia statutu w przypadku nieusunięcia niezgodności statutu z prawem,

● stwierdzenie nieważności uchwały organu spółki, sprzecznej z prawem lub statutem,

● wstrzymanie wykonania uchwał organów spółki, w stosunku do których wszczęto postępowanie w sprawie stwierdzenia ich nieważności,

● rozwiązanie zarządu w przypadku powtarzającego się naruszania prawa,

● wyznaczenie osoby pełniącej obowiązki zarządu,

● ustanowienie zarządu komisarycznego, jeżeli walne zgromadzenie spółki nie dokona wyboru nowego zarządu,

● rozwiązanie spółki, jeżeli jej działalność narusza prawo albo upłynął termin, na jaki został ustanowiony zarząd komisaryczny, a walne zgromadzenie nie dokonało wyboru nowego zarządu, a także gdy liczba członków spółki jest mniejsza niż trzy,

● wyznaczenie likwidatora spółki w przypadku jej rozwiązania i ustalenie jego wynagrodzenia,

● wystąpienie o wykreślenie spółki z katastru wodnego,

● zwrócenie uwagi na konieczność podwyższenia wysokości składek lub innych należności, jeżeli nie wystarczają na wykonanie przewidzianych na dany rok zadań statutowych,

● podwyższenie wysokości składek i innych świadczeń, jeżeli spółka wodna zajmująca się utrzymaniem urządzeń wykonanych przy udziale środków publicznych, mimo wystąpienia starosty, nie podjęła odpowiedniej uchwały.

● działalność spółki narusza prawo lub statut

● upłynął termin, na jaki został ustanowiony zarząd komisaryczny, a walne zgromadzenie nie dokonało wyboru nowego zarządu,

● liczba członków jest mniejsza niż trzy.

Hanna Wesołowska

dgp@infor.pl

Ustawa z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 239, poz. 2019 z późn. zm.).