Firmy energetyczne nie mogą uchylać się od odpowiedzialności

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwrócił uwagę, że tylko w czterech sytuacjach przedsiębiorstwo energetyczne ma prawo wstrzymać dostarczanie np. prądu odbiorcom, w tym gospodarstwom domowym. Może to nastąpić po stwierdzeniu w toku kontroli, że instalacja znajdująca się u odbiorcy stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia albo środowiska. Dostarczanie energii można również wstrzymać w przypadku stwierdzenia podczas kontroli, że nastąpił nielegalny pobór energii elektrycznej. Powodem do przerwania dostaw jest też zwlekanie przez odbiorcę z zapłatą za pobraną energię elektryczną co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, pomimo uprzedniego powiadomienia na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności. Ponadto dostawy energii mogą być wstrzymane w przypadku niewyrażenia przez odbiorcę zgody na zainstalowanie tzw. przedpłatowego układu pomiarowo-rozliczeniowego.

Katalog ten należy uznać za wyczerpujący - stwierdził Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). Oznacza to, że brak jest prawnej możliwości przerwania dostaw energii elektrycznej w sytuacjach niewymienionych w przepisach. Wprowadzenie dodatkowych możliwości wstrzymania dostarczania prądu w postanowieniach umowy zawartej z odbiorcą jest niedopuszczalne. Takie uregulowania stawiałyby odbiorcę w gorszej sytuacji niż przewidują to przepisy prawa.

Przedsiębiorstwo energetyczne jest zobowiązane do bezzwłocznego wznowienia dostarczania gazu, prądu lub ciepła odbiorcom, w tym gospodarstwom domowym, jeżeli ustaną przyczyny, które uzasadniały przerwanie świadczenia takich usług.

W sprawach spornych dotyczących nieuzasadnionego wstrzymania dostarczania energii rozstrzyga prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE), co uznać należy za istotną gwarancję kontroli w zakresie przestrzegania praw odbiorców.

UOKiK zwraca uwagę, że niekiedy liczniki wskazują zużycie energii rażąco odbiegające od stanu faktycznego. W takim wypadku przedsiębiorstwo energetyczne, na żądanie odbiorcy, ma obowiązek dokonać sprawdzenia prawidłowości działania licznika nie później niż w ciągu 14 dni od dnia zgłoszenia żądania.

Odbiorca ma prawo żądać laboratoryjnego sprawdzenia prawidłowości działania licznika. Takie badanie przeprowadza się w ciągu 14 dni od dnia zgłoszenia żądania. Obowiązek pokrycia kosztów badania laboratoryjnego zależy od jego wyników. Gdy nie stwierdzono nieprawidłowości w działaniu elementów układu pomiarowo-rozliczeniowego, koszty badania obciążają odbiorcę, w przeciwnym wypadku koszty te obciążają przedsiębiorstwo energetyczne.

W terminie 30 dni od dnia otrzymania wyniku badania laboratoryjnego, odbiorca (gospodarstwo domowe) może zlecić wykonanie dodatkowej ekspertyzy badanego uprzednio licznika.

Przedsiębiorstwo energetyczne natomiast musi umożliwić przeprowadzenie takiej ekspertyzy.

Koszty badania pokrywa odbiorca. Jednak w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w działaniu licznika przedsiębiorstwo energetyczne zwraca koszty wszystkich ekspertyz, a także dokonuje korekty należności za dostarczoną energię elektryczną.

Wątpliwości UOKiK wzbudziły m.in. postanowienia umów, w których powoływano się na tzw. siłę wyższą. Zgodnie z tymi zapisami niektóre przedsiębiorstwa zastrzegały, że nie odpowiadają za przerwy w dostawie prądu z powodu wystąpienia m.in. strajku, ulewnych deszczy, mrozu czy wichur. W rezultacie konsument nie mógł starać się o rekompensatę.

Siła wyższa to zdarzenie nagłe, którego nie można przewidzieć. Zdaniem UOKiK, sytuacje wyjątkowe, takie jak warunki atmosferyczne czy strajki, nie zawsze mogą być uznane za siłę wyższą. Szczególnie nie mogą być tak nazwane sytuacje występujące cyklicznie i dające się przewidzieć, np. opady śniegu zimą.

Stosując zakwestionowaną przez urząd klauzulę, przedsiębiorstwa energetyczne mogłyby zwolnić się z odpowiedzialności nawet wtedy, gdy awariom mogły zapobiec, a konsument traci możliwość uzyskania rekompensaty za brak prądu.

Przedsiębiorstwa energetyczne nie powinny zatem stosować tego rodzaju zapisów w umowach.

We wzorcach umownych znalazło się także postanowienie określające sytuacje, w których konsument jest zobowiązany do przeprowadzenia części prac związanych z przyłączeniem do sieci energetycznej. Najczęściej prace te wykonuje na zlecenie konsumenta fachowiec. Rozliczenie z przedsiębiorstwem energetycznym następuje wówczas na podstawie przedstawionych faktur. Jednak, jak ustalił UOKiK, stosowane klauzule gwarantują konsumentowi jedynie zwrot wartości netto ceny, którą zapłacił fachowcowi. W związku z tym, konsument nie ma możliwości uzyskania pełnej rekompensaty za wykonane prace, czyli zawierającej VAT.

Wątpliwości UOKiK wzbudziły również postanowienia, zgodnie z którymi już po zawarciu umowy opłata za przyłączenie do sieci energetycznej mogła się zmienić. Jednocześnie konsument nie miał możliwości zrezygnowania z kontraktu. Zgodnie z prawem zawsze wtedy, gdy zmienia się cena świadczonej usługi, musimy mieć prawo odstąpienia od umowy.

Zbadane przez Urząd wzorce umów zawierają także postanowienia, które określają zasady rozliczeń za przyłączenie nieruchomości do sieci energetycznej. Zgodnie z jedną z zakwestionowanych klauzul konsument, który nie zgadzał się z kosztami wykonanych prac, bezwzględnie musiał najpierw je uregulować, by nie stracić możliwości wnoszenia roszczeń. Dostawca prądu informował, że m.in. ewentualnych roszczeń co do wysokości zapłaty inwestor dochodzić może nie wcześniej niż po uiszczeniu przez niego wszelkich należności wynikających z wykonania przedmiotu niniejszej umowy. Zgodnie z prawem odbiorca powinien mieć możliwość weryfikacji ceny podczas realizacji umowy.

Jednocześnie UOKiK przypomina, że w razie pojawienia się jakichkolwiek trudności konsumenci mogą liczyć na pomoc Federacji Konsumentów. Ponadto przy Urzędzie Regulacji Energetyki działa Rzecznik Odbiorców Paliw i Energii, który udziela pomocy konsumentom w sporach z przedsiębiorstwami energetycznymi w zakresie niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.

Jeżeli konsument został pozbawiony prądu lub nie zgadza się z wysokością naliczonej mu opłaty za dostarczoną energię elektryczną, kwestionując ilość pobranego prądu, ma możliwość złożenia reklamacji do zakładu energetycznego.

Reklamacje odnoszące się do przerwy w dostawie muszą być przyjmowane przez całą dobę, a przedsiębiorstwo energetyczne bezzwłocznie przystępuje do usuwania zakłóceń w dostarczeniu prądu spowodowanych nieprawidłową pracą sieci. Natomiast reklamacje w sprawie rozliczeń powinny być rozpatrzone w ciągu 14 dni od dnia ich zgłoszenia lub w innym terminie określonym w umowie.

Zgłoszenie reklamacji przez odbiorcę nie zwalnia go od obowiązku zapłaty należności za zużytą energie elektryczną.

Konsument, któremu odmówiono - w jego przekonaniu bez uzasadnienia - zawarcia umowy o przyłączenie do sieci czy o świadczenie usług dystrybucji energii bądź umowy kompleksowej, a także w przypadku nieuzasadnionego wstrzymania dostarczania energii bądź w razie zaistnienia innych sporów pomiędzy stronami na tle umowy, ma prawo odwołania się od takiej decyzji przedsiębiorstwa energetycznego do prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE). W sytuacji gdy prezes URE podtrzyma decyzję zakładu energetycznego, odbiorca energii elektrycznej ma możliwość dochodzenia swoich praw w drodze postępowania sądowego. Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego sądem właściwym dla spraw odwołań od decyzji prezesa URE jest Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK).

Krzysztof Tomaszewski

krzysztof.tomaszewski@infor.pl

Art. 3 - 7 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz.U. z 2006 r. nr 89, poz. 625 z późn. zm.).

Art. 9 ust. 3 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 z późn. zm.).

Raport Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Pozycja konsumenta na rynku energii elektrycznej.

Komunikat Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 8 czerwca 2011 r.

Poradnik dla konsumentów - opracowanie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.