Nie zawsze prawomocna decyzja wydana przez ZUS jest wiążąca

Ryszard Sadlik

Jeżeli ubezpieczony nie odwołał się od niekorzystnej dla niego decyzji ZUS do sądu, to decyzja ta stanie się prawomocna i w razie kolejnego sporu sąd będzie musiał uwzględniać wynikający z niej stan prawny. Zaniechanie więc złożenia odwołania od decyzji ZUS może mieć bardzo niekorzystne skutki dla ubezpieczonego.

Powszechnie przyjmuje się zasadę uwzględniania przez sądy skutków prawnych orzeczeń organów administracyjnych. Ma to swoje źródło w prawnym rozgraniczeniu drogi sądowej i drogi administracyjnej, czego wyrazem są art. 2 par. 3 i art. 177 par. 1 pkt 3 k.p.c. oraz art. 16 i 97 par. 1 pkt 4 k.p.a. Zatem jeśli została przez organ administracyjny, w tym ZUS, wydana decyzja dotycząca praw lub obowiązków danej osoby, to w razie jej niezaskarżenia sąd musi mieć na względzie przy rozstrzyganiu innych spraw dotyczących tej osoby wynikający z niej stan prawny. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 29 stycznia 2008 r. (I UK 173/07, OSNP 2009/5-6/78), podnosząc, że sąd ubezpieczeń społecznych jest związany ostateczną decyzją, od której strona nie wniosła odwołania w trybie art. 477⁹ k.p.c. ani nie podważyła jej skuteczności w inny, prawem przewidziany sposób. Istnieje tu zasada domniemania prawidłowości aktów administracyjnych, zgodnie z którą wywołują one skutki prawne i wiążą inne organy państwowe, w tym i sądy. Tak też wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 listopada 1998 r. (III SA 1103/97, LEX nr 35126). Ma to istotne znaczenie praktyczne, gdyż uniemożliwia osobie niezadowolonej z takiej decyzji późniejsze jej zwalczanie w ramach innego postępowania sądowego. Zaniedbanie więc zaskarżenia decyzji ZUS uniemożliwia następnie kwestionowanie wynikających z niej skutków w innym postępowaniu. Przykładowo - jeśli dana osoba została decyzją ZUS wyłączona z ubezpieczeń społecznych i nie odwołała się od tej decyzji, a następnie wystąpiła do ZUS o wypłatę zasiłku chorobowego, zaś ZUS wydał decyzję odmowną, podkreślając, że ponieważ nie podlega ona ubezpieczeniom społecznym, to nie ma prawa do tego zasiłku - to w razie złożenia przez tę osobę odwołania do sądu ubezpieczeń społecznych jej argumenty skierowane przeciwko decyzji dotyczącej wyłączenia z ubezpieczeń społecznych nie mogą być przez sąd uwzględnione. Decyzja ZUS dotycząca wyłączenia z ubezpieczeń jest prawomocna i sąd musi uwzględniać wynikające z niej skutki.

Podkreślić jednak należy, że są także wyjątkowe sytuacje, gdy prawomocna decyzja ZUS nie będzie wiązać sądu. Pogląd taki jest ugruntowany już w orzecznictwie sądowym, w szczególności Sąd Najwyższy w wyroku z 10 czerwca 2008 r. (I UK 376/07, LEX nr 494099) zaznaczył, że związanie sądu prawomocną decyzją ZUS nie jest całkowite. Stwierdził on bowiem, że sąd w postępowaniu cywilnym obowiązany jest uwzględniać stan prawny wynikający z osnowy ostatecznej decyzji administracyjnej, chyba że decyzja została wydana przez organ niepowołany lub w zakresie przedmiotu orzeczenia bez jakiejkolwiek podstawy w obowiązującym prawie materialnym, względnie z oczywistym naruszeniem reguł postępowania administracyjnego. W tych przypadkach sąd nie jest związany decyzją administracyjną, ponieważ jest ona bezwzględnie nieważna (nieistniejąca prawnie) i - pomimo jej formalnego nieuchylenia - nie wywołuje skutków prawnych. Zatem decyzja ZUS nie może wywoływać skutków prawnych pomimo jej formalnego nieuchylenia, jeśli jest dotknięta wadami godzącymi w jej istotę jako aktu administracyjnego.

@RY1@i02/2011/023/i02.2011.023.209.002b.001.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik, sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach