Kupujesz ziemię, uważaj na KRUS poprzednika

Zasady odpowiedzialności za składki na ubezpieczenie społeczne rolników określone są w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. W art. 52 przewidziano, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.). A ponadto do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio wymienione przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 poz. 749 ze zm.; dalej: o.p.).

Spore kontrowersje

Wśród wymienionych przepisów jest art. 112 o.p. Stanowi on, że nabywca przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa odpowiada całym swoim majątkiem, solidarnie z podatnikiem, za powstałe do dnia nabycia zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach. Zakres odpowiedzialności nabywcy jest ograniczony do wartości nabytego przedsiębiorstwa.

W praktyce powstały wątpliwości odnośnie do możliwości zastosowania tego przepisu do odpowiedzialności nabywcy gospodarstwa rolnego lub gruntów rolnych od osoby posiadającej zaległości z tytułu składek wobec KRUS. Artykuł 112 o.p. odnosi się bowiem wprost tylko do nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. Nie przewiduje natomiast odpowiedzialności nabywcy gospodarstwa rolnego ani gruntów rolnych. Ponieważ o.p. nie zawiera definicji przedsiębiorstwa ani też gospodarstwa rolnego, należy w tym zakresie sięgnąć do przepisów kodeksu cywilnego (dalej: k.c.), który zawiera zarówno definicję przedsiębiorstwa (art. 55¹), jak i gospodarstwa rolnego (art. 55² k.c.) oraz nieruchomości rolnych (art. 46¹ k.c.). Nie są to więc pojęcia tożsame.

Różne stanowiska sądów

Przy czym żaden artykuł ordynacji podatkowej nie mówi wprost o nabywcy gospodarstwa rolnego. Mając to na uwadze, Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z 22 maja 2013 r. (sygn. akt III AUa 1468/12) stwierdził wyraźnie, że analiza przepisów o.p. w części dotyczącej odpowiedzialności osób trzecich prowadzi do wniosku, iż nie ma w nim podstaw dla uznania odpowiedzialności nabywcy gospodarstwa rolnego za składki na KRUS jego zbywcy.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu nie podzielił więc w tym zakresie odmiennego poglądu wyrażonego przez Sąd Apelacyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z 9 stycznia 2013 r. (sygn. akt III AUa 1037/12), który uznał, że art. 112 o.p. pozwala na obciążenie nabywcy gospodarstwa rolnego.

Kwestia odpowiedzialności nabywcy gospodarstwa rolnego jest więc niejednolicie rozstrzygana w orzecznictwie.

Tylko wyjątkowo

Bardziej przekonywający jest pogląd wyrażany przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu, gdyż pamiętać należy, że odpowiedzialność osób trzecich za zaległości składkowe jest czymś wyjątkowym i przepisy ją regulujące powinny być interpretowane w sposób ścisły. Nie ma więc podstaw, aby pod pojęciem przedsiębiorstwa rozumieć gospodarstwo rolne lub grunty rolne i obciążać ich nabywców odpowiedzialnością za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Nieuzasadnione wydaje się też twierdzenie, że skoro istnieje w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników odesłanie do art. 112 o.p., to należy utożsamiać te pojęcia, gdyż w innym przypadku odesłanie to nie miałoby sensu. Otóż przeczy temu fakt, że osoby podlegające ubezpieczeniu społecznemu rolników mogą być także właścicielami przedsiębiorstw (choćby rolnicy lub domownicy prowadzący działalność gospodarczą, o których mowa w art. 5a ww. ustawy). W przypadku więc, gdyby osoby te posiadały zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników i zbywały swoje przedsiębiorstwa lub ich zorganizowane części, można by uznać za uzasadnione obciążenie odpowiedzialnością ich nabywców. W takim zakresie zastosowanie art. 112 o.p. nie budziłoby wątpliwości.

Zachowanie staranności

Odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części za zaległości składkowe zbywcy nie powstaje, jeśli przy zachowaniu należytej staranności nie mógł on wiedzieć o tych zaległościach. Zachowanie należytej staranności jest więc okolicznością wyłączającą odpowiedzialność nabywcy. Ustalenie, kiedy ma miejsce zachowanie takiej staranności, jest ocenne i wymaga uwzględnienia okoliczności danego przypadku. W razie sporu rozstrzyga o tym sąd rozpoznający odwołanie od decyzji KRUS obciążającej nabywcę. Okolicznościami wskazującymi na zachowanie takiej staranności może być uzyskanie zapewnienia ze strony zbywcy o braku zaległości, brak zapisów w księdze wieczystej nieruchomości rolnej podlegającej zbyciu, a zwłaszcza zasięgnięcie informacji w oddziale KRUS odnośnie do ciążących na zbywcy zaległościach składkowych. Jeśli nabywca dokonałby takich aktów staranności i nie uzyskał wiedzy o zaległościach obciążających zbywcę, to wówczas z pewnością nie byłoby podstaw do obciążenia go odpowiedzialnością za te zaległości.

@RY1@i02/2014/191/i02.2014.191.03300010a.801.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 52 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.).

Art. 46 i 55 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).