Komitety traktatowe mają mówić „sprawdzam”

fot. Materiały prasowe

Michał Balcerzak, dr hab. prof. UMK, ekspert ds. praw człowieka i prawa międzynarodowego. Wybrany do Komitetu ONZ do spraw Eliminacji Dyskryminacji Rasowej

Gratuluję wyboru na członka Komitetu Narodów Zjednoczonych do Spraw Eliminacji Dyskryminacji Rasowej (CERD) na kadencję 2022-2026. Zaryzykuję stwierdzenie, że część naszych czytelników może nie wiedzieć, czym zajmuje się komitet. Jaka jest jego rola?

Jest to jedno z tzw. ciał traktatowych systemu ochrony praw człowieka w Narodach Zjednoczonych. Gdy negocjowano i tworzono traktaty ONZ z tej dziedziny, postanowiono wprowadzić mechanizmy kontroli zobowiązań. Za optymalne uznano rozwiązanie, by tego typu zadania wykonywały organy eksperckie. Pierwszym z takich organów był właśnie CERD, który powstał na podstawie Międzynarodowej konwencji w sprawie eliminacji wszelkich form dyskryminacji rasowej z 1965 r. Kolejnym był Komitet Praw Człowieka działający na podstawie Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych. Niekiedy mówi się, że byłoby najlepiej, gdyby zobowiązania państw monitorował międzynarodowy organ sądowy - na wzór Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Jednak na poziomie ONZ państwa nie zdecydowały się na takie rozwiązanie i raczej szybko to nie nastąpi. Krótko mówiąc, CERD jest organem traktatowym, w którym zasiada 18 ekspertów z całego świata. Ich rolą jest - w pewnym uproszczeniu - „patrzenie na ręce” 182 państwom stronom konwencji, wskazywanie obszarów problemowych, tworzenie rekomendacji, a niekiedy także rozstrzyganie skarg. Istotne jest to, że członkowie CERD nie reprezentują rządów poszczególnych państw i wykonują swoje funkcje w imieniu własnym. Wymogi bezstronności i niezależności oczekiwanej od członków CERD można porównać z wymogami stawianymi sędziom.