Kiedy możemy złożyć skargę na przewlekłość postępowania

Osoby, które są niezadowolone z tempa pracy sądu lub komornika, mogą złożyć skargę w tej sprawie. Aby była uwzględniona, konieczne jest spełnienie przesłanki polegającej na ustaleniu, że na skutek działania lub bezczynności sądu albo komornika sądowego doszło do naruszenia jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Pojęcie przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od długości toczącego się procesu. Z tego powodu nie można dokonywać oceny tylko przez pryzmat czasu, jaki upłynął od momentu wniesienia aktu oskarżenia do momentu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia. Przewlekłość polega na tym, że zdarzenia czy też plany są nadmiernie rozciągnięte w czasie. Jest to pojęcie względne, dlatego zawsze musi być odnoszone do konkretnego stanu faktycznego. Jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki. Korzystanie z uprawnień procesowych, jak np. z prawa do składania wniosków o wyłączenie sędziego i wnoszenia dużej liczby zażaleń na incydentalne decyzje sądu, nie może być uznane za bezczynność sądu. Jest bowiem skutkiem korzystania przez strony z przysługujących im instrumentów prawnych.

Aby zobrazować rozumienie pojęcia przewlekłości postępowania w praktyce, warto przytoczyć kilka przykładów wynikających z dotychczasowego orzecznictwa. Zgodnie z treścią jednego z postanowień Sądu Najwyższego opracowywanie pisemnego uzasadnienia do wyroku sądu odwoławczego przez ponad 10 miesięcy, nawet jeśli sprawa przedstawiała wyższy od przeciętnego stopień trudności, żadną miarą nie może być aprobowane i prowadzi do tego, że mamy w tym wypadku do czynienia z przewlekłością postępowania odwoławczego, toczącego się przed sądem apelacyjnym (postanowienie Sądu Najwyższego z 30 marca 2006 r., KSP 1/06).

W innej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zajął stanowisko, zgodnie z którym o przewlekłości można mówić, jeżeli czas oczekiwania na wyznaczenie rozprawy w sprawie sądowoadministracyjnej przekracza znacząco 12 miesięcy (postanowienie NSA Warszawie z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06). Z kolei dwumiesięczny okres oczekiwania na wyznaczenie rozprawy z pewnością nie uzasadnia żądania stwierdzenia przewlekłości (postanowienie NSA w Warszawie z 11 sierpnia 2006 r., 11 I OPP 115/06).

Skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego.

Strona zamierzająca złożyć skargę powinna pamiętać, że musi ona zawierać pewne niezbędne elementy. Jednym z nich jest żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, której skarga dotyczy. Drugi sprowadza się do przytoczenia okoliczności uzasadniających żądanie. W sytuacji gdy skarga nie będzie zawierała tych składników, należy liczyć się z jej odrzuceniem bez wzywania strony do jej uzupełnienia.

Poza tym w treści skargi można przedstawić żądanie wydania sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia podjęcia w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności oraz zasądzenie sumy pieniężnej, którą przyznaje sąd od Skarbu Państwa. Jeśli odpowiednia kwota zostanie przyznana, wówczas wypłaty dokonuje sąd prowadzący postępowanie, w którym nastąpiła przewlekłość postępowania, ze środków własnych tego sądu.

W przypadku gdy skarga dotyczy przewlekłości postępowania egzekucyjnego, sąd na wniosek skarżącego może zasądzić odpowiednią sumę pieniężną nieprzekraczającą 10 tys. zł.

Ponadto strona, której uwzględniono skargę, może w odrębnym postępowaniu dochodzić naprawienia szkody wynikłej ze stwierdzonej przewlekłości od Skarbu Państwa albo solidarnie od Skarbu Państwa i komornika.

Jeśli skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki zostanie złożona po prawomocnym zakończeniu postępowania, to będzie niedopuszczalna z uwagi na wniesienie jej po upływie przepisanego terminu. Stanowi to przesłankę jej odrzucenia. W takich sytuacjach istnieje jeszcze możliwość dochodzenia swoich praw na podstawie kodeksu cywilnego o naprawienie szkody wynikłej z przewlekłości.

Przy rozpatrywaniu skargi oceniana jest terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę.

Ocena, czy czas trwania postępowania mieści się w rozsądnym terminie, jest dokonywana m.in. na podstawie takich kryteriów jak złożoność sprawy, znaczenie sprawy dla interesów skarżącego, zachowanie skarżącego, zachowanie organu sądowego. Każde z tych kryteriów jest rozpatrywane osobno, a następnie sąd będzie dokonywał oceny ich skumulowanego efektu.

Skarga na przewlekłość postępowania ma na celu dyscyplinowanie czynności podejmowanych w toczącym się jeszcze postępowaniu. W związku z tym przy jej rozpatrywaniu bierze się pod uwagę obecny, nadal trwający etap postępowania, a nie na wcześniejszy już zakończony.

Składając skargę, należy się liczyć z opłatą w wysokości 100 zł. W przypadku uwzględnienia skargi jest ona zwrócona. Jeśli skargę wniosło kilka osób, każda z nich uiszcza opłatę oddzielnie. W przypadku gdy została uiszczona jedna opłata bez odpowiedniego wskazania, uznaje się, że wniosła ją osoba wymieniona jako pierwsza w skardze. W konsekwencji tego pozostałe osoby nie będą uznawane za skarżących i sąd nie będzie ustosunkowywał się do ich żądań.

Strona albo inny uprawniony do wniesienia skargi podmiot mogą zostać zwolnione od obowiązku uiszczenia stałej opłaty, jeżeli wykażą, że ze względu na ich sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów wyłożenie jej byłoby zbyt uciążliwe.

Skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się przed jego zakończeniem. Składa się ją do sądu, przed którym toczy się to postępowanie. Następnie sąd, do którego wniesiono skargę (wraz z aktami sprawy), przedstawia ją niezwłocznie sądowi właściwemu. A jest nim sąd przełożony nad sądem, przed którym toczy się postępowanie.

Jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed sądem apelacyjnym lub Sądem Najwyższym - właściwy do jej rozpoznania jest Sąd Najwyższy. Jeżeli zaś ma związek z postępowaniem przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub Naczelnym Sądem Administracyjnym - właściwy do jej rozpoznania jest Naczelny Sąd Administracyjny.

Sądem właściwym do rozpoznania skargi dotyczącej przewlekłości postępowania egzekucyjnego lub innego postępowania dotyczącego wykonania orzeczenia sądowego jest sąd okręgowy, w którego okręgu prowadzona jest egzekucja lub wykonywane są inne czynności. W sytuacji gdy egzekucja lub inne postępowanie dotyczące wykonania orzeczenia sądowego prowadzone jest w dwu lub więcej okręgach - sąd, w okręgu którego dokonano pierwszej czynności.