Represjonowani muszą wykazać więź z Polską

Odszkodowanie za bezprawne pozbawienie wolności przez organy ZSRR mogą dostać jedynie represjonowani mieszkający obecnie w Polsce i jest to zgodne z konstytucją - orzekł wczoraj Trybunał Konstytucyjny.

Emigranci

Sądy okręgowe w Szczecinie i Warszawie wniosły o zbadanie konstytucyjności Art. 8 ust. 2a ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 1991 nr 34, poz. 149 ze zm.). Według tego przepisu uprawnienie do odszkodowania i zadośćuczynienia przysługuje tym, którzy zamieszkują obecnie (bądź zamieszkiwali w chwili śmierci) w Polsce. Sądy zwróciły się do TK, gdyż musiały rozstrzygnąć sprawy dwojga działaczy Armii Krajowej, którzy wyemigrowali i żądają odszkodowania za bezprawne pozbawienie wolności przez organy ZSRR. Oboje mają zresztą obywatelstwo polskie, a także okresowo przebywają w ojczyźnie.

Sądy podczas rozpatrywania spraw natknęły się na problem, jak ocenić taką więź z Polską i czy odszkodowania się należą. W ich ocenie wprowadzenie wymogu zamieszkiwania w Polsce narusza konstytucyjną zasadę równości i jest nieracjonalne. Wiadomo było bowiem - przekonywali sędziowie - że znaczna część obywateli polskich represjonowanych przez władze ZSRR za swoją działalność niepodległościową zamieszkuje na terenach innych państw.

Zamieszkanie

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że kwestionowany przepis jest zgodny z ustawą zasadniczą. Sędziowie wskazali, że uznanie dla osób, które narażały swoje życie w walce o suwerenność Państwa Polskiego, znalazło swój wyraz w treści preambuły do konstytucji. Nie oznacza to jednak nakazu tworzenia przepisów przewidujących przysporzenie finansowe dla tych osób. Art. 8 ust. 2a kwestionowanej ustawy (tzw. lutowej) ma przy tym charakter szczególny.

- Wiąże się on z wypłatą świadczeń w kontekście działań podejmowanych przez organy obcego państwa, przy czym nie stanowi przejęcia odpowiedzialności za te działania - argumentował sędzia sprawozdawca Marek Zubik.

Odszkodowanie przysługujące osobom represjonowanym nie może zaś być traktowane jako forma zabezpieczenia społecznego.

Zdaniem trybunału wymóg wykazania aktualnych więzi ze społeczeństwem polskim jest uzasadniony także tym, że to odszkodowanie jest finansowane przez podatnika.

- Sądy badające wnioski powinny ocenić, czy w okolicznościach danej sprawy wnioskodawca wykazał istnienie więzi warunkujących ubieganie się o odszkodowanie - powiedział sędzia Zubik.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 lipca 2012 r., sygn. akt P 8/11.