Na czym polega samonaliczanie podatku w przypadku usług transgranicznych

doradca podatkowy w Roedl & Partner

@RY1@i02/2010/094/i02.2010.094.086.010b.001.jpg@RY2@

dr Krzysztof Biernacki, doradca podatkowy w Roedl & Partner

Zasadą jest, że VAT powinien obciążać finalną konsumpcję nabywanego towaru lub usługi. W praktyce spełnienie tego wymogu bywa kłopotliwe szczególnie przy transgranicznym świadczeniu usług. Jedną z metod upraszczających podatkowe kalkulacje przy tego typu transakcjach jest wykorzystanie mechanizmu przeniesienia obowiązku rozliczenia podatku na odbiorcę usługi (tzw. reverse charge procedure, RC).

Metoda RC polega na zobowiązaniu nabywcy usługi, będącego podatnikiem tego podatku, do rozliczenia go niejako w imieniu sprzedawcy. Podatek ten wykazywany jest w rejestrach nabywcy, gdzie stanowi on zarówno podatek należny (z tytułu rozliczenia w imieniu sprzedawcy), jak i podatek naliczony (ze względu na nabycie usługi w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą). W konsekwencji prowadzi to do naliczenia podatku przez odbiorcę, co w praktyce polega na wystawieniu przez niego faktury wewnętrznej.

Metoda ta prowadzi do neutralności opodatkowania takiego świadczenia u nabywcy będącego przedsiębiorcą, która to neutralność jest jedną z istotnych cech rozliczenia VAT w relacjach między przedsiębiorcami. Alternatywnym rozwiązaniem byłoby opodatkowanie sprzedaży u świadczącego usługi, a w przypadku ich zakupu na potrzeby prowadzonej działalności nabywca uprawniony byłby do wystąpienia o zwrot podatku do państwa, gdzie został on faktycznie zapłacony (tj. państwa siedziby sprzedawcy usługi). W konsekwencji stosowanie zasady RC w płaszczyźnie prawnej prowadzi do istotnego uproszczenia rozliczeń w obrocie transgranicznym.

Stosowanie tej metody niesie ze sobą jednak istotne skutki o charakterze finansowym dla budżetów poszczególnych państw. O ile w przypadku procedury opartej o zwrot podatku beneficjentem pierwotnym płatności podatkowych jest budżet państwa, gdzie sprzedawca ma siedzibę, o tyle przy metodzie RC będzie to zawsze budżet państwa, w którym odbiorca usługi ma siedzibę. Podatek do zapłaty wystąpi bowiem wówczas, gdy nabywca z różnych przyczyn nie odliczy naliczonego przez siebie podatku.

Procedura RC stała się ponownym przedmiotem analiz ze względu na zmiany przepisów dotyczące świadczenia usług transgranicznych, które weszły w życie 1 stycznia 2010 r. W miejsce zasady, że usługa opodatkowana jest w miejscu siedziby świadczącego, wprowadzono dwie zasady, uzależnione od statusu odbiorcy. W relacjach między przedsiębiorcami miejscem opodatkowania jest kraj, w którym odbiorca usługi ma siedzibę. Wówczas znajdzie zastosowanie metoda RC. Jeżeli natomiast odbiorcą jest konsument, miejscem opodatkowania jest państwo siedziby świadczącego usługę. Od zasad tych wprowadzono wiele wyjątków uzależnionych od rodzaju świadczonych usług oraz statusu odbiorcy (obecne art. 28a do 28o ustawy o VAT).

Metoda oparta na RC ma zastosowanie nie tylko przy świadczeniu usług, ale też w transgranicznym obrocie towarami. Jako przykład wskazać można wewnątrzwspólnotową dostawę i nabycie towarów, gdzie sprzedawca nie podnosi ciężaru podatku ze względu na zastosowanie stawki 0 proc., podczas gdy nabywca obowiązany jest do wystawienia faktury wewnętrznej i naliczenia podatku należnego oraz potraktowania go jako podatku naliczonego.

Zastosowanie metody RC nie zostało jak dotąd wdrożone w szerszym zakresie przy obrotach krajowych. Wskazuje się jednak, iż przeniesienie obowiązku rozliczenia podatku na nabywcę towarów lub usług mogłoby zminimalizować ryzyko wystąpienia oszustw podatkowych związanych z odliczaniem podatku naliczonego przy zakupach dokonywanych od fikcyjnych podmiotów (tzw. krajowe oszustwa karuzelowe).

(MGM)