Poradnia podatkowa

— Jakie dokumenty powinien gromadzić upoważniony eksporter, aby udowodnić pochodzenie towaru w przypadku kontroli

— Co zrobić, jeżeli wyroby zwolnione od wywozu ostatecznie nie opuszczą obszaru celnego Wspólnoty

— Przedsiębiorca sprzedał towar pozaunijnemu kontrahentowi na warunkach EXW. Towar został odebrany przez przewoźnika zamówionego przez kupującego. Kierowca nie zgłosił się do urzędu celnego właściwego dla siedziby eksportera, aby dokonać zgłoszenia do wywozu. Zamiast tego przetransportował towar do innego kraju unijnego, chcąc właśnie tam dokonać formalności wywozowych. Eksporter obawia się, czy będzie mógł w takiej sytuacji udokumentować eksport i zastosować stawkę 0 proc.?

Zgodnie z przepisami celnymi zgłoszenie do wywozu powinno co do zasady mieć miejsce na terenie Polski. Podstawę prawną stanowi art. 161 ust. 5 wspólnotowego kodeksu celnego (dalej WKC), wg którego zgłoszenie do wywozu musi zostać złożone w urzędzie celnym właściwym dla dozoru miejsca, gdzie osoba dokonująca wywozu ma swoją siedzibę lub gdzie towary zostały zapakowane bądź załadowane do transportu wywozowego.

Wyjątki od tej zasady określa art. 790 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. Według niego jeżeli ze względów organizacyjnych nie można zastosować przepisów art. 161 ust. 5, to zgłoszenie może zostać złożone w każdym urzędzie celnym właściwym dla danej operacji w zainteresowanym państwie członkowskim. Jednak jak dotąd większość interpretacji organów podatkowych w Polsce, a także wyroki sądów kwestionowały uznanie za eksport takiego wywozu. Przyczyną były przepisy ustawy o VAT, które odmiennie od przepisów celnych wykluczały możliwość zaistnienia eksportu w sytuacji dokonania zgłoszenia wywozowego w innym państwie członkowskim. Miało to związek głównie z zawartymi w ustawie o VAT definicjami: eksportu, wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów oraz miejsca świadczenia dla towarów transportowanych z kraju.

Przykładowo według wyroku NSA z 15 listopada 2010 (sygn. akt IFSK 1898/09) warunek "wywozu z kraju poza terytorium Wspólnoty" przewidziany w art. 2 pkt 8 ustawy o VAT jest spełniony jedynie wtedy, gdy procedura wywozu towarów, o której mowa w art. 161 WKC, rozpocznie się w urzędzie celnym położonym w Polsce, gdyż tylko wówczas miejscem opodatkowania będzie Polska.

W ocenie sądu dopiero z momentem zgłoszenia towaru do wywozu nabywa on status towaru, który podlegać będzie wywozowi poza terytorium Wspólnoty.

Czynność przemieszczenia towaru do innego kraju wspólnotowego bez zgłoszenia do wywozu w kraju może zaś zostać uznana za wewnątrzwspólnotową dostawę towarów (dalej WDT) uregulowaną w art. 13 ust. 3 ustawy o VAT, przy czym możliwość stosowania w takim przypadku stawki 0 proc. uzależnione będzie od spełnienia warunków określonych w art. 42. Przełomem w rozstrzygnięciu tego tak ważnego dla eksporterów problemu stała się dopiero uchwała 7 sędziów NSA z 25 czerwca 2012 r. (sygn. akt I FPS 3/12). W wyroku postanowiono, że w wyjątkowych okolicznościach i po spełnieniu odpowiednich i jasno określonych warunków, zgłoszenie do wywozu może nastąpić również w innym niż Polska kraju członkowskim. Wymaga to wykazania przez eksportera, że: 1) transport towarów rozpoczął się w kraju, 2) transport do kraju pozaunijnego miał nieprzerwany charakter i towar nie był rozładowywany lub składowany poza składem celnym w innym kraju członkowskim, 3) objęcie procedurą wywozu w innym kraju członkowskim powinno nastąpić do momentu powstania u eksportera obowiązku podatkowego z tytułu WDT. Przypomnijmy, że obowiązek podatkowy z tytułu WDT powstaje co do zasady 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towarów, czyli przemieszczenia do kraju pozaunijnego.

Dokumentacją potwierdzającą spełnienie powyższych warunków, zdaniem sądu, mogą być: listy przewozowe np. Międzynarodowy Kolejowy List Przewozowy (CIM), Międzynarodowy Kolejowy List Przewozowy (SMGS), Międzynarodowy Samochodowy List Przewozowy (CMR), Międzynarodowy Lotniczy List Przewozowy (AWB), ze specyfikacją poszczególnych sztuk ładunku wskazujące na przewóz z miejsca nadania na terytorium kraju do miejsca poza terytorium Unii.

Podsumowując, w sytuacji gdy zgłoszenie do wywozu zostało dokonane w innym niż Polska kraju członkowskim, eksporter, oprócz niezbędnego dla zastosowania stawki 0 proc. w eksporcie pośrednim (na warunkach dostawy EXW) kopii komunikatu wywozowego (IE599), powinien zaopatrzyć się w dokumentację potwierdzającą rozpoczęcie transportu towaru w Polsce, dowód na to, że transport miał nieprzerwany charakter (brak rozładowywania towaru poza krajem) oraz dopilnować, aby zgłoszenie do wywozu nastąpiło przed powstaniem obowiązku podatkowego z tytułu WDT.

Podstawa prawna

Art. 161 ust. 5 wspólnotowego kodeksu celnego (Dz.U.UE L z 19 października 1992 r.). Art. 790 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego wspólnotowy kodeks celny.

— Firmie udało się uzyskać status upoważnionego eksportera, dzięki czemu może samodzielnie poświadczać na dokumentach pochodzenie eksportowanego przez siebie towaru. Zastanawia się, jakie dokumenty powinna gromadzić do każdej wysyłki, aby w razie kontroli móc udowodnić pochodzenie towarów?

Dla celów skorzystania z preferencji celnych przewidzianych dla produktów pochodzących z danego kraju lub regionu konieczne jest udokumentowanie pochodzenia eksportowanego towaru. Unijni przedsiębiorcy mogą to robić na dwa sposoby określone przepisami art. 109 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93. Są nimi: wystawiane przez urząd celny świadectwo przewozowe EUR1 lub tzw.  deklaracja na fakturze, tworzona przez samego eksportera. Z ostatniego rozwiązania mogą korzystać wszyscy eksporterzy, jeśli wartość towarów nie przekracza 6000 euro lub gdy posiadają status upoważnionego eksportera.

Przywilej samodzielnego deklarowania pochodzenia towarów na fakturach związany jest jednak z koniecznością gromadzenia przez eksportera dokumentacji dowodowej dla celów ewentualnej kontroli celnej. Jak stanową przepisy (art. 116 ust. 3 rozporządzenia), eksporter zobowiązuje się do przedłożenia na żądanie właściwych organów "wszystkich odpowiednich dokumentów potwierdzających status pochodzenia danego produktu". Ani wspólnotowy kodeks celny, ani rozporządzenia wykonawcze do niego nie precyzują, jakie dokumenty są tymi "wszystkimi odpowiednimi dokumentami".

Więcej informacji zawierają dopiero szczegółowe protokoły do umów Wspólnoty z poszczególnymi krajami. Teksty tych protokołów można znaleźć na stronie Ministerstwa Finansów (www.mf.gov.pl) zakładka Służba Celna/Informacje i wyjaśnienia/pochodzenie towarów/przepisy dotyczące pochodzenia towarów. Jako dokumenty uzupełniające (tzw. Supporting documents) potwierdzające pochodzenie wymieniane są:

wbezpośredni dowód obróbki przeprowadzonej przez eksportera lub dostawcę w celu uzyskania danych towarów zawarty np. w rachunkach lub dokumentach księgowych,

wdokumenty potwierdzające status pochodzenia użytych materiałów wystawione we Wspólnocie (np.długoterminowe deklaracje pochodzenia od dostawców), - świadectwa przewozowe EUR1, EUR-MED lub deklaracje na fakturze potwierdzające status pochodzenia wykorzystanych przez eksportera materiałów. Trzeba pamiętać, że materiał dowodowy powinien być przechowywany przez eksportera przez 3 lata od wysyłki towaru.

Podstawa prawna

Art. 116-118 rozporządzenie Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy wykonawcze w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego wspólnotowy kodeks celny.

— Eksporter chcąc wywieźć towar do pozaunijnego kontrahenta zgłosił go do procedury wywozu w urzędzie celnym właściwym dla swojej siedziby. Gdy towar był już w drodze do granicy unijnej, eksporter otrzymał informację o anulowaniu zamówienia i postanowił towar dostarczyć innemu klientowi mającemu siedzibę w UE. Co powinien zrobić w takiej sytuacji z punktu widzenia formalności celnych?

Na wstępie przypomnijmy, że w celu wyeksportowania towaru należy dokonać zgłoszenia w dwóch urzędach celnych: najpierw w tzw. urzędzie celnym wywozu (właściwym dla siedziby eksportera lub dla miejsca, gdzie towary przeznaczone do wywozu zostały załadowane), a następnie przed samym przekroczeniem granicy unijnej w tzw. urzędzie celnym wyjazdu (zwanym też wyprowadzenia), który nadzoruje faktyczny wywóz towarów poza granicę UE.

W urzędzie celnym wywozu dokonywane jest zgłoszenie do wywozu i towary zostają zwolnione. Od tej chwili zgodnie z art. 59 ust. 2 wspólnotowego kodeksu celnego towar znajduje się pod dozorem celnym. Oznacza to, że wszelkie decyzje odnośnie do towaru inne niż te określone procedurą, do której towar został zgłoszony, muszą być dokonywane za zgodą urzędu celnego wywozu. Dodatkowo art. 792 rozporządzenia wykonawczego nr 2454/93 do WKC wprost stanowi, że jeżeli towary zgłoszone do wywozu nie opuszczą obszaru celnego Wspólnoty, eksporter lub zgłaszający zobowiązany jest niezwłocznie poinformować o tym urząd celny wywozu. W rezultacie zgłoszenie wywozowe zostanie unieważnione.

W opisanej sytuacji eksporter ma obowiązek poinformowania urzędu celnego wywozu o zmianie przeznaczenia towaru w celu anulowania zgłoszenia. Jeżeli tego nie zrobi, urząd celny wywozu i tak dowie się, że towar nie opuścił obszaru celnego Wspólnoty. Dzieje się tak dzięki współpracy obu urzędów (wywozu i wyprowadzenia) za pomocą elektronicznych komunikatów w systemie ECS (Export Control System).

Już z chwilą zwolnienia towarów urząd celny wywozu przekazuje dane dotyczące operacji wywozowej deklarowanemu urzędowi celnemu wyprowadzenia, a ten zaś z chwilą opuszczenia przez towar obszaru celnego Wspólnoty wysyła do urzędu celnego wywozu komunikat potwierdzający wywóz. Nieotrzymanie takiego komunikatu w terminie 90 dni od dnia zwolnienia towarów upoważnia urząd celny wywozu do unieważnienia zgłoszenia wywozowego na podstawie art. 792b ust. 2 rozporządzenia wykonawczego nr 2454/93.

Podstawa prawna

Art. 792a, 793a, 792b rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. Art. 59 ust. 2 wspólnotowego kodeksu celnego (Dz.U.UE L z 19 października 1992 r.).

Iwona Krucka