Fiskus nakręca spiralę zadłużenia

Od 1 stycznia 2013 r. obowiązuje nowa "ulga na złe długi". Historycznie jest to mechanizm, który w momencie jego wprowadzania miał pomóc tym sprzedawcom towarów i usług, którzy musieli finansować należny od sprzedaży VAT, mimo że ich dłużnicy zalegali z płatnościami. Aby zapewnić neutralność tego instrumentu dla budżetu Skarbu Państwa, dotychczasowe regulacje przewidywały obowiązek dłużnika polegający na korekcie podatku naliczonego na fakturze, która nie została zapłacona przez 180 dni od upływu terminu płatności. Jednocześnie regulacje VAT przewidywały dość sformalizowany tryb skorzystania z ulgi, w którym wierzyciel musiał zainicjować procedurę, dać dłużnikowi ostatnią szansę na zapłacenie faktury, a przy braku jego reakcji powiadomić o skorzystaniu z ulgi dłużnika i władze skarbowe. Nowości w tym zakresie sprowadzają się do trzech kwestii: skrócony został o 30 dni termin, po którym można będzie skorzystać z ulgi (do 150 dni); odformalizowano nieco procedurę, gdyż wierzyciel nie musi już informować dłużnika o fakcie skorzystania z ulgi na złe długi; przepisy przewidują automatyczny obowiązek korekty VAT naliczonego po stronie dłużnika, niezależnie od tego, czy wierzyciel skorzystał z ulgi, czy nie.

W moim odczuciu pierwszą zmianę (skrócenie terminu) należy ocenić jednoznacznie pozytywnie. Natomiast druga budzi już mieszane uczucia. Z jednej strony, odformalizowanie należy pochwalić, z drugiej jednak strony, instytucja ta straciła walor mediacyjny między stronami. Wreszcie konieczność korekty odliczenia VAT przez dłużnika budzi olbrzymie kontrowersje i w mojej ocenie w niektórych sytuacjach jest niedopuszczalną ingerencją państwa w stosunki między podmiotami gospodarczymi. Wynika to z faktu, że nawet w sytuacji, w której wierzyciel, chcąc np. pomóc dłużnikowi w jego trudnej sytuacji finansowej, nie będzie się upominał o płatność, ten ostatni będzie musiał oddać odliczony VAT wraz z ustawowymi odsetkami do urzędu skarbowego. To właśnie w tym wypadku zgodność tej procedury z przepisami unijnymi jest w moim przekonaniu naruszona. Dochodzi bowiem do sytuacji, w której w sposób nieuprawniony Skarb Państwa zarabia na nieuregulowanej transakcji - po pierwsze dysponuje kwotą VAT (wierzyciel ją przecież zapłacił i nie korzysta z ulgi), której jednocześnie nie pozwala odliczyć dłużnikowi. W dodatku pobiera od dłużnika odsetki, co stanowi dla budżetu czysty zysk, choć nie doszło do uszczuplenia należności budżetowych, a jedynie do zatoru płatniczego między podmiotami gospodarczymi. Dochodzi zatem do narażenia podatnika na dodatkowe straty wynikające z tego, że jest on już i tak w niekorzystnej sytuacji finansowej. W istocie mamy do czynienia ze swoistym "podatkiem od tarapatów finansowych". Nietrudno wyobrazić sobie, że podatnik zmuszony do takiej korekty i zapłaty odsetek może wpaść w spiralę zadłużenia, która może prowadzić nawet do bankructwa. Tym samym instytucja ta jest sprzeczna z podstawową dyrektywą prawa podatkowego - działania z zachowaniem źródła przychodów podatkowych. A wydawałoby się, że zeszłoroczne problemy firm budowlanych powinny fiskusa czegoś nauczyć...

Warto także pamiętać, że przepisy przejściowe stanowią, że obowiązek stosowania ulgi na złe długi w nowym kształcie dotyczy faktur wystawionych nie tylko po 1 stycznia 2013 r., ale również przed tą datą. Zgodnie z art. 23 ustawy nowelizującej do wierzytelności powstałych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się dotychczasowe zasady ulgi na złe długi. Z jednym wszakże zastrzeżeniem: nowe, restrykcyjne zasady stosuje się do wierzytelności powstałych do końca 2012 r., dla których 150. dzień od upływu terminu płatności wypada po 1 stycznia 2013 r.

Skarb Państwa w sposób nieuprawniony zarabia na nieuregulowanej transakcji spowodowanej zatorem płatniczym

@RY1@i02/2013/014/i02.2013.014.07100020b.802.jpg@RY2@

Marcin Chomiuk, partner w dziale prawno-podatkowym PwC

Marcin Chomiuk

partner w dziale prawno-podatkowym PwC