Prawo wspólnotowe nie chroni transakcji zawartych fikcyjnie

Zarówno prawo krajowe, jak i wspólnotowe chroni prawa wynikające z rzeczywistego obrotu gospodarczego, a nie ze zdarzeń fikcyjnych. Prawo do odliczenia VAT nie może wynikać z samego faktu wykazania tego podatku w fakturze. Podmioty uczestniczące w obrocie gospodarczym nie mogą powoływać się na normy prawa wspólnotowego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie.

Organy podatkowe zakwestionowały spółce rozliczenie VAT. Chodziło m.in. o konsekwencje podatkowe umów o zarządzanie z pełniącymi swoje funkcje prezesem zarządu i dyrektorem zarządzającym. Problemem okazała się też struktura wykonania inwestycji, z którą wiązało się odliczenie podatku. Zdaniem organów podatkowych do odliczenia podatku naliczonego nie wystarcza samo posiadanie umowy czy faktury. Muszą istnieć dowody, że czynności wykazane w fakturze zostały faktycznie dokonane. W przypadku spółki wykazano, że w chwili zawierania przez nią umów roboty budowlane nimi objęte były już faktycznie wykonane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał rację organom podatkowym. W zakresie odliczenia VAT z faktur za usługi zarządzania sąd zauważył, że zdarzenia te występowały pod rządami odmiennych stanów prawnych, tj. częściowo w okresie przed akcesją Polski do Unii Europejskiej, a częściowo po tej dacie. Zastosowanie miały więc odmienne regulacje prawne dotyczące VAT. Przepisy dotyczące zdarzeń sprzed 1 maja 2004 r., a więc sprzed przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, nie mają zastosowania do stanów faktycznych zaistniałych przed tą datą. Ocenianie wedle nowego prawa skutków dawniejszych, wyczerpanych pod rządem dawnego prawa jest wykluczone. Zdaniem sądu czynności zarządzania spółką w okresie przed 1 maja 2004 r. i do faktur wystawianych za te usługi i zasad rozliczania naliczonego w nich VAT nie mogą mieć zastosowania ani przepisy ustawy z 2004 roku (nawet jeśli są korzystniejsze), ani przepisy prawa wspólnotowego.

Sąd zauważył m.in., że także w stanie prawnym pod rządem ustawy o VAT z 2004 roku podatnik pozbawiony został prawa do odliczenia VAT z faktury dokumentującej transakcję, która jest zwolniona. Prawo do pozbawienia podatnika możliwości odliczenia podatku naliczonego z faktury dokumentującej transakcję zwolnioną da się także wyprowadzić z prawa wspólnotowego. Zgodnie z nim prawo do takiego odliczenia może przysługiwać wyłącznie w stosunku do podatku, który jest rzeczywiście należny, a zatem wynika z czynności opodatkowanych. W ocenie WSA prawa do odliczenia nie można wywodzić tylko dlatego, że podatek został wykazany na fakturze.

Sąd zgodził się z organami podatkowymi, że umowy o roboty budowlane były fikcyjne. Przypomniał, że zarówno prawo krajowe, jak i wspólnotowe chroni prawa wynikające z rzeczywistego obrotu gospodarczego, a nie ze zdarzeń fikcyjnych. Prawo do odliczenia VAT nie może wynikać z samego faktu wykazania tego podatku w fakturze. Podmioty uczestniczące w obrocie gospodarczym nie mogą bowiem powoływać się na normy prawa wspólnotowego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie, a walka z nadużyciami, oszustwami i unikaniem opodatkowania jest celem uznanym i wspieranym przez VI Dyrektywę 77/388/EWG (od 1 lipca 2007 r. Dyrektywa 2006/ 112/WE Rady).

Sąd podkreślił, że z orzecznictwa ETS wynika konieczność materialnoprawnej, a nie tylko formalnej prawidłowości faktury. Prawidłowość materialnoprawna zachodzi zaś tylko wtedy, gdy odzwierciedla prawdziwe zdarzenie gospodarcze. Nie można uznać za prawidłową faktury, gdy sprzecznie, z jej treścią wykazuje ona zdarzenie gospodarcze, które w ogóle nie zaistniało bądź zaistniało w innych rozmiarach.