Subrogacja, czyli wstąpienie w prawa wierzyciela, bez VAT

Umowa subrogacji nie jest typowym przelewem wierzytelności w celu ściągania długu. Czynność ta nie jest usługą podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Spółka zamierza się intensywnie rozwijać. W związku z tym kupiła 100 proc. udziałów innej spółki z branży telekomunikacyjnej (dłużnik). Skarżąca poniosła więc wydatek na nabycie udziałów oraz wydatki dodatkowe. W przyszłości wstąpi też w prawa wierzyciela z tytułu innej wierzytelności. Spółka stanie się w efekcie wierzycielem dłużnika. Ten ostatni będzie musiał spłacić swoje zobowiązania w stosunku do skarżącej w terminach określonych w umowach z poprzednimi wierzycielami, chyba że skarżąca i dłużnik zawrą inne porozumienie.

Skarżąca spółka chciała wiedzieć, czy wstąpienie w stosunek subrogacji i wejście przez nią w prawa wierzyciela na podstawie art. 518 par. 1 pkt 3 kodeksu cywilnego jest usługą, a tym samym czy podlega VAT. Zdaniem spółki w takim przypadku nie powstaje obowiązek zapłaty VAT.

Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 518 kodeksu cywilnego subrogacja jest umową, w wyniku której osoba trzecia, która spłaca wierzyciela, nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości zapłaty, jeżeli działa za zgodą dłużnika, wyrażoną, pod rygorem nieważności, na piśmie. Wstąpienie w prawa wierzyciela jest subrogacją ustawową. A zatem jeśli spełnione zostaną przesłanki z powyższego przepisu, to w efekcie dojdzie z mocy prawa do spłaty wierzyciela głównego do wysokości dokonanej zapłaty. Sąd stwierdził więc, że zgodnie z przepisami subrogacja ma odmienne skutki prawne od cesji wierzytelności.

Sąd wyjaśnił także, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o VAT (Dz.U. z 2004 r. nr 54, poz. 535 z późn. zm.), przez odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów. Z definicji tej należy wyciągnąć następujące wnioski. Po pierwsze, świadczenie usług zakłada istnienie dwóch podmiotów, a więc tego, który świadczy usługę (usługodawcę), i tego, który świadczenie odbiera (usługobiorcę), czyli konsumenta usługi. Po drugie, skoro opodatkowaniu podlega odpłatne świadczenie usług, to znaczy, że istnieje stosunek prawny pomiędzy usługodawcą i usługobiorcą, a rezultatem tego związku jest wzajemne działanie tych podmiotów. Działanie to polega na tym - wyjaśnił sąd - że wynagrodzenie otrzymywane przez wykonawcę usługi jest w zamian za wykonanie usługi na rzecz jej odbiorcy. Po trzecie, pomiędzy odpłatną czynnością podlegającą opodatkowaniu a otrzymywanym z tytułu tej czynności wynagrodzeniem musi istnieć bezpośredni, czytelny i dostrzegalny związek.

Jak stwierdził sąd, w przypadku opisanym przez skarżącą nie dochodzi do usługi nabywania wierzytelności w celu ich samodzielnej windykacji lub indywidualnej odsprzedaży.

Wszystkie wskazane powyżej okoliczności świadczą więc o tym, że organ podatkowy niezasadnie uznał umowę subrogacji jako typowy przelew wierzytelności w celu ściągania długu i stwierdził, że czynność ta jest usługą podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

OPRAC. ŁZ