Jaki VAT zastosować przy usługach budowlanych

Przepisy ustawy o VAT, mimo że posługują się pojęciami usług budowlanych i usług budowlano-montażowych, nie zawierają ich legalnych definicji ani nie wskazują symboli Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU). Wiadomo jedynie, iż opodatkowaniu VAT podlegają m.in. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju (art. 5 ust. 1 ustawy o VAT). Przez świadczenie usług na potrzeby VAT rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ustawy o VAT. Dla potrzeb opodatkowania VAT towary i usługi identyfikuje się za pomocą klasyfikacji wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej, tj. PKWiU, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy wykonawcze wydane na jej podstawie powołują dla nich symbole statystyczne (art. 5a ustawy o VAT).

W celu prawidłowej interpretacji pojęcia usługi budowlanej, należy zatem odnieść się do przepisów ustawy - Prawo budowlane. W art. 3 tej ustawy podano podstawowe definicje legalne z tego zakresu. [patrz słowniczek]

Jedna sekcja, trzy działy

Wprawdzie kwalifikacja statystyczna nie jest już uznawana za podstawowe źródło wytycznych, umożliwiających identyfikację usług dla potrzeb opodatkowania VAT (z wyjątkiem sytuacji, gdy przepisy ustawy lub przepisy wykonawcze wydane na jej podstawie powołują dla nich symbole statystyczne), można jednak stosować ją pomocniczo.

Od 1 stycznia 2011 r. na potrzeby VAT stosuje się klasyfikację towarów i usług (PKWiU) z 2008 r. Roboty budowlane na gruncie PKWiU z 2008 r. sklasyfikowane są w sekcji F w działach 41, 42 i 43. Przepisy ustawy o VAT przewidują, że należy je klasyfikować jako usługi. I tak:

- roboty ogólnobudowlane dotyczące wszystkich rodzajów budynków oraz budowę kompletnych budynków mieszkalnych, budynków biurowych, budynków handlowych oraz innych budynków użyteczności publicznej, budynków gospodarstw rolnych itp. na własny rachunek lub na zlecenie. Zawierają się w nim prace związane ze wznoszeniem, z rozbudową, nadbudową, odbudową, przebudową, remontem oraz montażem budynków z elementów prefabrykowanych o charakterze stałym lub tymczasowym.

- roboty związane z budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej. Mieszczą się w nim roboty budowlane związane ze wznoszeniem, z rozbudową, odbudową, przebudową, remontem, montażem budynków z elementów prefabrykowanych o charakterze stałym lub czasowym.

- specjalistyczne roboty budowlane związane z budową budynków oraz obiektów inżynierii lądowej i wodnej, prowadzone przez wykonawców posiadających specjalistyczne umiejętności i specjalny sprzęt, w tym m.in.: rozbiórka i przygotowanie terenu pod budowę, budowanie fundamentów, roboty betoniarskie, murarskie, kamieniarskie, montowanie i demontowanie rusztowań, wykonywanie pokryć dachowych, roboty związane z wykonywaniem instalacji budowlanych (np. elektrycznych, wodno-kanalizacyjnych i pozostałych instalacji budowlanych), montaż konstrukcji stalowych, wynajem sprzętu z operatorem, roboty wykończeniowe.

W opisie do sekcji F zamieszczono ponadto informację, że nie obejmuje ona:

zarządzania projektami budowlanymi w zakresie obiektów inżynierii lądowej i wodnej, sklasyfikowanego w 71.1,

wynajmu maszyn i urządzeń budowlanych bez operatora, sklasyfikowanego w 77.32,

usług związanych z wykonywaniem instalacji elektrycznych dla systemów bezpieczeństwa, takich jak alarmy przeciwwłamaniowe i przeciwpożarowe z późniejszym monitoringiem, sklasyfikowanych w 80.20.10.0.

Jednocześnie zawarto w niej uwagę dodatkową, że wynajem sprzętu z operatorem należy klasyfikować w zakresie niniejszego działu w odpowiednich grupowaniach, obejmujących roboty budowlane wykonywane z jego użyciem.

Dla celów kwalifikowania usług budowlanych istotne znaczenie ma również punkt 5.3.4 zasad metodycznych PKWiU, który stanowi, iż zakres rzeczowy grupowań obejmujących usługi, roboty instalacyjne i montażowe, wykonywane na miejscu przeznaczenia, jest klasyfikowany również w ramach działu 33 grupa 33.2, z następującymi zastrzeżeniami:

roboty instalacyjne i montażowe, wykonane przez producenta wyrobu własnymi siłami, są klasyfikowane tam, gdzie jest sklasyfikowany wyrób,

budowlane roboty instalacyjne i montażowe, włączając instalowanie (montaż) stolarki budowlanej własnej produkcji, klasyfikuje się w dziale 43,

roboty instalacyjne wykonywane przez sprzedawcę detalicznego, jako usługa związana ze sprzedażą określonego wyrobu, sklasyfikowane tak jak handel detaliczny w odpowiednim grupowaniu działu 47.

Jak z tego wynika, zakres robót budowlanych określony w ustawie - Prawo budowlane oraz na gruncie PKWiU zasadniczo jest taki sam. Zatem obydwa wskazane źródła można stosować dla ustalenia, czy wykonywane czynności zaliczają się do usług budowlanych lub budowlano-montażowych na potrzeby VAT.

Należy też podkreślić, iż to na podatniku ciąży obowiązek prawidłowego zaklasyfikowania wykonywanej czynności i przyporządkowania do odpowiedniego grupowania według symbolu PKWiU, w celu ustalenia prawidłowej stawki VAT. W razie wątpliwości można zwrócić się z wnioskiem o klasyfikację świadczonych usług do Urzędu Statystycznego w Łodzi (93-176 Łódź, ul. Suwalska 29; e-mail: sekretariatUSLDZ@stat.gov.pl)

Od 1 stycznia 2011 r. zmieniły się zasady opodatkowania usług związanych z budownictwem. Inne są zasady opodatkowania w odniesieniu do usług remontowych i konserwacyjnych dotyczących dużych lokali mieszkalnych (budynków mieszkalnych jednorodzinnych), a inne w stosunku do lokali mniejszych. W praktyce powoduje to problemy interpretacyjne i spory z organami podatkowymi.

Kiedy podstawowa...

Co do zasady, do usług budowlano-montażowych stosuje się stawkę podstawową (23 proc.). Według tej stawki opodatkowane są np.:

roboty budowlano-remontowe lokalu mieszkalnego w części dotyczącej powierzchni przekraczającej 150 mkw.,

roboty konserwacyjne w budynkach mieszkalnych dotyczące powierzchni użytkowej przekraczającej 300 mkw.2 (a dla lokali mieszkalnych - przekraczającej 150 mkw.), jeżeli wartość towarów zużyta do wykonania ww. robót przekracza 50 proc. wartości usługi,

roboty budowlano-remontowe i konserwacyjne wykonywane w lokalach użytkowych.

...a kiedy preferencyjna

W określonych przypadkach możliwe jest jednak zastosowanie preferencyjnej 8-proc. stawki. Dotyczy to wyłącznie remontu, modernizacji, termomodernizacji obiektów budowlanych lub ich części, zaliczonych do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym (art. 41 ust. 12 ustawy o VAT).

W ramach budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym mieści się więc kilka różnych kategorii obiektów budowlanych. Po pierwsze, są to obiekty budownictwa mieszkaniowego lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych. Obiektami budownictwa mieszkaniowego są wszystkie budynki z działu 11 PKOB. Do obiektów budownictwa mieszkaniowego zaliczyć należy zatem:

- budynki mieszkalne jednorodzinne (PKOB 111);

- budynki o dwóch mieszkaniach i wielomieszkaniowe (PKOB 112);

- budynki zbiorowego zamieszkania (PKOB 113).

W kontekście zaliczenia do programu budownictwa społecznego budynków mieszkalnych wielomieszkaniowych oraz budynków zbiorowego zamieszkania należy mieć na uwadze, że zgodnie z objaśnieniami do PKOB część mieszkaniowa budynku mieszkalnego obejmuje pomieszczenia mieszkalne (kuchnie, pokoje wypoczynkowe, sypialnie), pomieszczenia pomocnicze, piwnice oraz pomieszczenia ogólnego użytkowania (np. wózkarnie, suszarnie). Te części budynku zaliczać się będą do obiektów budownictwa mieszkaniowego.

Do obiektów budownictwa mieszkaniowego nie zalicza się lokali użytkowych wchodzących w skład budynków mieszkalnych z działu 11 PKOB. W praktyce może powstawać problem, jakie lokale zaliczane będą do lokali użytkowych w rozumieniu tego przepisu. Ani bowiem PKOB, ani ustawa o VAT nie definiują, co należy rozumieć pod tym pojęciem. Z pewnością lokalem użytkowym będzie lokal wykorzystywany na potrzeby działalności gospodarczej. Z przepisów ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 119, poz. 1116) wynika także, że lokalem użytkowym będzie garaż oraz pracownia twórcy. Często też można spotkać się z poglądem, że pomieszczenia przynależne do lokalu mieszkalnego czy też części budynku mieszkalnego, które nie mają charakteru jednoznacznie użytkowego - takie jak np. piwnice - nie będą wyłączone spod społecznego programu mieszkaniowego.

Po drugie, do obiektów budowlanych objętych społecznym programem budownictwa mieszkaniowego zalicza się także lokale mieszkalne w budynkach niemieszkalnych sklasyfikowanych w PKOB w dziale 12. W dziale tym klasyfikuje się różnego rodzaju budynki niemieszkalne. Lokale mieszkalne znajdujące się w tych budynkach będą objęte społecznym programem budownictwa mieszkaniowego. Przy czym nie ma wymogu, aby były one formalnie wyodrębnione (stanowiły odrębny przedmiot własności).

Po trzecie, do obiektów objętych społecznym programem budownictwa mieszkaniowego zalicza się obiekty sklasyfikowane w PKOB w klasie ex 1264 - wyłącznie budynki instytucji ochrony zdrowia świadczących usługi zakwaterowania z opieką lekarską i pielęgniarską, zwłaszcza dla ludzi starszych i niepełnosprawnych. Do społecznego programu mieszkaniowego zalicza się w tym przypadku cały budynek. Jest to związane z przeznaczeniem takiego obiektu; zaspokaja on bowiem potrzeby bytowe osób przebywających w nim na stałe, chociaż dla jego właścicieli jest budynkiem związanym z prowadzoną działalnością.

Do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym nie zalicza się natomiast:

budynków mieszkalnych jednorodzinnych, których powierzchnia użytkowa przekracza 300 mkw.,

lokali mieszkalnych, których powierzchnia użytkowa przekracza 150 mkw. (art. 41 ust. 12b ustawy o VAT).

Wątpliwości pojawiają się w przypadku usług budowlanych dotyczących części wspólnych obiektu, w których mieszczą się zarówno lokale mieszkalne o powierzchni nieprzekraczającej 150 mkw., jak i przekraczające tę powierzchnię, czy też lokale użytkowe. Powstaje wówczas pytanie, czy należy stosować do nich w całości stawkę obniżoną, ze względu na klasyfikację obiektu jako całości, czy też należy opodatkować nią jedynie część odpowiadającą udziałowi powierzchni mieszkalnej spełniającej definicję społecznego budownictwa mieszkaniowego w całkowitej powierzchni obiektu, czyli analogiczne zasady jak powyżej.

Otóż w takiej sytuacji zastosowanie znajduje stawka obniżona, w oparciu o klasyfikację obiektu jako całości. Nie ma zatem znaczenia to, iż znajdują się w nim różne lokale - w tym lokale użytkowe (części tego obiektu). Wyłączeniu z opodatkowania preferencyjną stawką VAT podlegają bowiem tylko niektóre budynki jednorodzinne oraz lokale mieszkalne przekraczające określone przepisami normy. Natomiast ustawa o VAT nie wskazuje analogicznych norm dla robót budowlanych dotyczących powierzchni wspólnych w budynkach wielomieszkaniowych.

Preferencyjną stawkę VAT można zastosować również do robót budowlanych związanych z przebudową obiektów budowlanych, jeżeli w jej wyniku powstanie obiekt objęty społecznym programem mieszkaniowym.

Roboty konserwacyjne

Dodatkowo stawka 8-proc. ma również zastosowanie - na mocy par. 7 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia ministra finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: rozporządzenie w sprawie VAT) - do robót konserwacyjnych dotyczących:

1) budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym,

2) obiektów budownictwa mieszkaniowego, o których mowa w art. 2 pkt 12 ustawy o VAT, lub ich części (dotyczy budynków mieszkalnych stałego zamieszkania sklasyfikowanych w PKOB w dziale 11), z wyłączeniem lokali użytkowych,

3) lokali mieszkalnych w budynkach niemieszkalnych sklasyfikowanych w PKOB w dziale 12.

Stawka 8-proc. do czynności wykonanych w obiektach budowlanych, o których mowa powyżej w pkt 2 i 3, ma zastosowanie w zakresie, w jakim wyżej wymienione obiekty nie stanowią obiektów objętych społecznym programem mieszkaniowym.

We wspomnianym rozporządzeniu zawarto jednak pewne zastrzeżenie, które ogranicza zakres stosowania obniżonej stawki w odniesieniu do robót konserwacyjnych. Jak bowiem stanowi par. 7 ust. 3 tego rozporządzenia, obniżonej stawki VAT nie stosuje się do obiektów budowlanych innych niż zaliczane do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym, jeżeli wartość towarów (bez podatku) wchodzących w podstawę opodatkowania świadczenia robót konserwacyjnych przekracza 50 proc. tej podstawy.

Wprowadzenie ograniczenia w stosowaniu obniżonej stawki VAT w przypadku, gdy wartość materiałów stanowi znaczną część wartości świadczonej usługi, przewidują również przepisy unijne. Jak bowiem wynika z poz. 10a załącznika III do dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE L 347, s. 1), stawka obniżona może dotyczyć remontów i napraw prywatnych budynków mieszkalnych, z wyłączeniem materiałów stanowiących znaczącą część wartości świadczonej usługi.

Oznacza to, że w zakresie budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym preferencyjna stawka VAT (8-proc.) dotyczy zarówno usług remontowych (modernizacyjnych, termomodernizacyjnych), jak i konserwacyjnych. Inna jest jedynie podstawa stosowania tej stawki (art. 41 ust. 12 ustawy o VAT lub par 7 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie VAT).

Natomiast w zakresie robót dotyczących budynków mieszkalnych jednorodzinnych, których powierzchnia użytkowa przekracza 300 m2, a także do lokali mieszkalnych, których powierzchnia użytkowa przekracza 150 mkw. (czyli takich, które nie są zaliczane do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym), stawka 8-proc. ma zastosowanie jedynie do robót konserwacyjnych (nie dotyczy natomiast robót remontowych). Stawkę VAT w wysokości 8 proc. należy wówczas stosować do całej wartości usługi, pod warunkiem jedynie, że wartość netto towarów wchodzących w podstawę opodatkowania świadczenia robót konserwacyjnych nie przekracza 50 proc. tej podstawy.

Infrastruktura towarzysząca

Od początku 2008 r. preferencyjna stawka VAT nie ma już zastosowania do usług budowlano-montażowych oraz remontowych i usług konserwacyjnych związanych z infrastrukturą towarzyszącą budownictwu mieszkaniowemu.

Przez infrastrukturę towarzyszącą budownictwu mieszkaniowemu należy rozumieć:

1) sieci rozprowadzające, wraz z urządzeniami, obiektami i przyłączami do budynków mieszkalnych,

2) urządzanie i zagospodarowanie terenu w ramach przedsięwzięć i zadań budownictwa mieszkaniowego, w szczególności drogi, dojścia, dojazdy, zieleń i małą architekturę,

3) urządzenia i ujęcia wody, stacje uzdatniania wody, oczyszczalnie ścieków, kotłownie oraz sieci wodociągowe, kanalizacyjne, cieplne, elektroenergetyczne, gazowe i telekomunikacyjne - jeżeli były one związane z obiektami budownictwa mieszkaniowego.

Obecnie obniżoną stawką VAT opodatkowane są roboty budowlano-montażowe oraz remonty i roboty konserwacyjne związane wyłącznie z budownictwem mieszkaniowym. Stawka ta nie obejmuje więc infrastruktury towarzyszącej budownictwu mieszkaniowemu. Budynki to jednak obiekty z wbudowanymi instalacjami i urządzeniami technicznymi. Z racji jednak tego, że roboty związane z wykonywaniem instalacji elektrycznych, wodno-kanalizacyjnych i pozostałych instalacji budowlanych sklasyfikowane zostały w PKWiU w dziale 43.2, zaliczają się one do usług budowlanych.

Zatem do robót instalacyjnych lub montażowych - takich jak kanalizacja, elektryka, roboty gazowe itp., wykonywanych w bryle budynku - zastosowanie ma nadal 8-proc. stawka VAT, w zakresie objętym tą preferencją. Natomiast do robót budowlanych wykonywanych poza bryłą budynku stosować należy podstawową stawkę opodatkowania 23-proc.

Usługi instalacyjne i montażowe

Przepisy ustawy o VAT nie wymieniają wprost robót instalacyjnych i montażowych jako czynności objętych preferencyjną stawką VAT. Mieszczą się one natomiast w katalogu robót budowlanych, sklasyfikowanych w dziale PKWiU 43 - Roboty budowlane specjalistyczne.

Grupowanie 43.32.10.0 - Roboty instalacyjne stolarki budowlanej obejmuje m.in.:

roboty związane z instalowaniem futryn drzwiowych i okiennych oraz drzwi (z wyłączeniem drzwi automatycznych i obrotowych) i okien, okiennic, żaluzji drzwiowych i okiennych żaluzji listwowych, drzwi garażowych itp. wykonanych z dowolnego materiału,

wzmacnianie drzwi zewnętrznych oraz instalowanie wzmocnionych drzwi,

instalowanie drzwi przeciwpożarowych,

roboty związane z instalowaniem wewnętrznych schodów, szaf ściennych, szafek kuchennych na wymiar,

roboty związane z instalowaniem desek poszycia ścian, zakładaniem boazerii itp.,

roboty związane z instalowaniem ruchomych przegród oraz podsufitki na konstrukcji metalowej,

instalowanie werand i oranżerii w prywatnych domach.

Teoretycznie oznacza to, że ma również do nich zastosowanie preferencyjna 8-proc. stawka w zakresie budownictwa objętego programem mieszkaniowym (w myśl art. 42 ust. 12 ustawy o VAT).

W praktyce okazuje się jednak, że organy skarbowe zajmują w tej kwestii różne i sprzeczne ze sobą stanowiska. W ocenie organów powoływanie tych samych przepisów, dla usług sklasyfikowanych pod tym samym symbolem PKWiU, w jednym przypadku jest argumentem do zastosowania preferencyjnej stawki VAT 8 proc., a w drugim stawki podstawowej. Niewątpliwie kwestia ta powinna zostać wyjaśniona przez Ministerstwo Finansów poprzez wydanie oficjalnej interpretacji przepisu. W przeciwnej sytuacji rozstrzygnięcia tej kwestii z pewnością dokona sądownictwo.

Bez preferencji

Skoro preferencyjna, 8-proc. stawka podatku od towarów i usług ma zastosowanie m.in. do remontów oraz robót konserwacyjnych związanych z budownictwem mieszkaniowym, a czynności podatnika sprowadzają się w istocie do sprzedaży materiałów budowlanych wraz z ich zamontowaniem przez sprzedawcę, należy uznać, że czynności te nie korzystają z preferencji podatkowej. Zatem podatnikowi nie przysługuje prawo do stosowania obniżonej stawki VAT w stosunku do sprzedawanych towarów wraz z ich montażem, bez względu na to, czy dokonuje tych czynności w budownictwie mieszkaniowym. Stanowisko to potwierdził Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 21 stycznia 2011 r., nr IPPP3/443-1003/10-4/KT, w której czytamy: "Z uwagi na to, iż obniżone stawki podatku mają charakter wyjątkowy i nie podlegają ani wykładni rozszerzającej, ani zawężającej, zaś możliwość wychodzenia poza wykładnię literalną jest niedopuszczalna, uznać należy, iż stawki te powinny mieć zastosowanie do towarów i usług wskazanych wprost przez ustawodawcę w ustawie o podatku od towarów i usług lub w przepisach wykonawczych do tej ustawy. Skoro zatem preferencyjna, 8-proc. stawka podatku od towarów i usług ma zastosowanie m.in. do remontów oraz robót konserwacyjnych związanych z budownictwem mieszkaniowym, a czynności wnioskodawcy, będące przedmiotem zapytania, sprowadzają się w istocie do sprzedaży materiałów budowlanych wraz z ich zamontowaniem przez sprzedawcę, uznać należy, iż czynności te nie korzystają z preferencji podatkowej. Czynności tych nie można bowiem zaliczyć do remontów czy też robót konserwacyjnych, które nie są przedmiotem zawieranych przez dostawcę umów. Byłoby bowiem niedopuszczalne stosowanie wykładni rozszerzającej, która jest wyłączona w odniesieniu do przepisów mających charakter wyjątkowy, a takimi są właśnie normy statuujące możliwość skorzystania z preferencyjnej stawki podatkowej. Zatem, mając na uwadze przedstawioną sprawę oraz przytoczone wyżej przepisy prawa, stwierdzić należy, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo do stosowania obniżonej stawki podatku VAT w stosunku do sprzedawanych towarów wraz z ich montażem, bez względu na to, czy dokonuje tych czynności w budownictwie mieszkaniowym".

Obowiązek podatkowy

Ogólnie obowiązującą zasadą jest, że obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania towaru lub wykonania usługi. Przy czym jeżeli wykonanie usługi powinno być potwierdzone fakturą, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż w 7. dniu od daty wykonania usług. Jednak od tej zasady istnieją liczne wyjątki, które dotyczą m.in. usług budowlanych i budowlano-montażowych.

I tak, w usługach budowlanych obowiązek podatkowy powstaje nie z chwilą wystawienia faktury, ale z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, nie później niż po 30 dniach od daty wykonania usługi (art. 19 ust. 13 pkt 2 lit. d ustawy o VAT).

Za datę wykonania usługi przyjmuje się datę odbioru (końcowego lub częściowego) określonego etapu prac. Oznacza to, że z tytułu wykonania usługi budowlanej dla powstania obowiązku podatkowego nadrzędne znaczenie ma faktyczna data zapłaty, której kontrahent dokonał.

Dodatkowo, w przypadku usług budowlanych dla prawidłowego określenia momentu powstania obowiązku podatkowego, obok daty zapłaty, bardzo ważne jest ustalenie momentu, w którym usługa została wykonana lub może zostać uznana za wykonaną.

Aby zatem prawidłowo ustalić moment powstania obowiązku podatkowego, należy znać datę wykonania usługi oraz datę otrzymania należności (w całości lub części). Ustawa o VAT nie definiuje jednak wprost momentu wykonania usługi. Za moment ten uznaje się dzień realizacji świadczenia, które było przedmiotem zlecenia, tj. jego spełnienie (lub jego części), wynikające z umowy lub z odrębnych przepisów, które stanowi tytuł do zapłaty.

Dla usług budowlano-montażowych wyznaczają go: albo treść zawartej umowy, albo też zasady wynikające z prawa budowlanego. Jeżeli zgodnie z umową usługa budowlano-montażowa rozliczana ma być za każdy etap budowy, to za moment jej wykonania uznaje się dzień, w którym następuje odbiór prac, potwierdzony protokołem zdawczo-odbiorczym (każdego etapu wykonanych robót), czyli dzień jego podpisania przez zleceniodawcę.

Przepisy prawa budowlanego przez wykonanie usługi nakazują rozumieć odbiór techniczny robót, na okoliczność czego sporządzany jest stosowny protokół odbioru. Jest on jednocześnie potwierdzeniem i akceptacją wykonania usługi.

Zasada ta znajduje zastosowanie w przypadku, gdy postanowienia umowy nie stanowią inaczej. Warto dopilnować, by treść zawartej umowy dokładnie precyzowała moment wykonania usługi, np. poprzez zamieszczenie klauzuli, iż za częściowe (lub ostateczne) wykonanie robót budowlanych lub montażowych uznaje się dzień podpisania protokołu odbioru tych robót. Nie będzie wówczas problemów z ustaleniem tej chwili przez strony.

Jak wystawiać fakturę VAT

Szczegółowe zasady dotyczące faktur VAT uregulowane zostały w rozporządzeniu ministra finansów w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (dalej: rozporządzenie w sprawie faktur).

W treści par. 9 tego rozporządzenia zawarto ogólne zasady dotyczące terminu wystawiania faktur. Zgodnie z tym przepisem fakturę wystawia się nie później niż siódmego dnia od dnia wydania towaru lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem par. 10 - 12. Natomiast w przypadku gdy podatnik określa w fakturze wyłącznie miesiąc i rok dokonania sprzedaży, fakturę wystawia się nie później niż 7. dnia od zakończenia miesiąca, w którym dokonano sprzedaży.

Od tych ogólnych zasad przewidziane zostały pewne odstępstwa. I tak w par. 11 ust. 1 omawianego rozporządzenia postanowiono, iż m.in. w przypadku usług budowlanych i budowlano-montażowych fakturę wystawia się nie później niż z chwilą powstania obowiązku podatkowego. Możliwe jest również wcześniejsze wystawienie faktury, jednak nie wcześniej niż 30. dnia przed powstaniem tego obowiązku (par. 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie faktur).

Moment powstania obowiązku podatkowego w odniesieniu do usług budowlanych i budowlano-montażowych określa art. 19 ust. 13 pkt 2 lit. d ustawy o VAT. Zgodnie z treścią tego artykułu obowiązek podatkowy w odniesieniu do wskazanych wyżej usług powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż 30. dnia, licząc od dnia ich wykonania.

W praktyce oznacza to, że fakturę można wystawić już w dniu wykonania usługi lub w dniu otrzymania płatności, jeżeli nastąpi ona przed upływem 30. dnia od dnia wykonania usługi lub też w dowolnym dniu mieszczącym się w przedziale czasowym między dniem wykonania usługi a 30. dniem od jej wykonania, jeżeli płatność za usługę w tym okresie nie nastąpi.

Późniejsze otrzymanie zapłaty pozostaje bez wpływu na moment powstania obowiązku podatkowego. Niezależnie od powyższego, obowiązek podatkowy ustala się również z chwilą otrzymania zaliczki przed wykonaniem usługi budowlanej (art. 19 ust. 11 ustawy o VAT). Fakturę dokumentującą zaliczkę należy wówczas wystawić w terminie 7 dni od dnia jej otrzymania (par. 10 rozporządzenia w sprawie faktur). W takim przypadku data wystawienia faktury pozostaje bez wpływu na moment powstania obowiązku podatkowego od zaliczki.

Kasa fiskalna

Kasa fiskalna to szczególny rodzaj ewidencji sprzedaży prowadzonej dla celów VAT. Przeznaczona jest do ewidencjonowania obrotu towarami i usługami wyłącznie na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, lecz dokonujących zakupów prywatnie oraz rolników ryczałtowych.

Pozostała sprzedaż nie podlega obowiązkowi ewidencjonowania. Zatem podatnicy, u których nie występuje sprzedaż na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności, w ogóle nie muszą posiadać kas fiskalnych.

Podatnicy, u których występują oba rodzaje sprzedaży (sprzedaż na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności oraz na rzecz przedsiębiorców), mają obowiązek ewidencjonować w kasach fiskalnych wyłącznie sprzedaż na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności.

Podatnicy dokonujący sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych są obowiązani prowadzić ewidencję obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących (art. 111 ust. 1 ustawy o VAT).

Przez sprzedaż rozumie się odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów. O tym, czy usługa jest świadczona na terytorium kraju, decyduje miejsce świadczenia ustalone w oparciu o treść art. 28a - art. 28o ustawy o VAT.

Jak już wspomniałam, miejscem świadczenia usług związanych z nieruchomościami jest miejsce położenia nieruchomości. Usługi budowlane należy zaś uznać za usługi związane z nieruchomościami.

Miejsce świadczenia

Zasadniczo ustawodawca uzależnia miejsce opodatkowania usług od miejsca ich świadczenia. Jednak dla usług związanych z nieruchomościami, a takimi niewątpliwie są usługi budowlane, ustalono szczególne miejsce świadczenia, określając je jako miejsce położenia nieruchomości (art. 28e ustawy o VAT).

Zatem w przypadku gdy polski podatnik świadczy usługi budowlane na terenie Polski na rzecz krajowych kontrahentów, wówczas bez żadnych wątpliwości miejscem opodatkowania tych usług będzie Polska. Jeżeli zaś usługi takie świadczone są przez polskiego podatnika na rzecz unijnych kontrahentów, miejsce opodatkowania uzależnione jest od miejsca położenia nieruchomości, na której usługi zostały wykonane. W sytuacji gdyby nieruchomość, na której podatnik wykonywał prace budowlane, położona była poza granicami naszego kraju, to opodatkowanie tej transakcji nastąpiłoby w tym kraju, w którym nieruchomość jest położona. Jednak jeżeli podatnik polski wykonuje usługę budowlaną na rzecz zagranicznego kontrahenta na nieruchomości położonej w Polsce, to również VAT z tytułu tych transakcji należy rozliczyć na terenie naszego kraju, stosując właściwą stawkę VAT.

Usługi nadzoru budowlanego a zwolnienie z VAT

O tym, czy podatnik świadczący usługi nadzoru budowlanego może korzystać ze zwolnienia z VAT, przesądzać będzie przede wszystkim wysokość obrotów z tytułu wykonywanych przez niego usług w poprzednim roku podatkowym (art. 113 ust. 1 VATU). Dla 2012 r. pod uwagę brany jest rok 2011, w którym limit wynosił 150 000 zł. Jeśli zatem sprzedaż przez podatnika usług nadzoru budowlanego nie przekroczyła w 2011 r. powyższej kwoty, może on skorzystać ze zwolnienia z VAT.

Zgodnie z art. 113 ust. 2 VATU, do wartości sprzedaży nie wlicza się:

odpłatnej dostawy towarów oraz odpłatnego świadczenia usług zwolnionych od podatku, a także

towarów, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane przez podatnika do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji.

Jeżeli wartość sprzedaży przekroczy w danym roku podatkowym kwotę stanowiącą równowartość 150 000 zł, wówczas zwolnienie traci moc z chwilą przekroczenia tej kwoty, a opodatkowaniu podlega nadwyżka sprzedaży ponad tę kwotę.

Inne zasady obowiązują podatników, którzy rozpoczynają dopiero wykonywanie czynności opodatkowanych w danym roku podatkowym. Zgodnie z art. 113 ust. 9 VATU, w przypadku podatników rozpoczynających wykonywanie czynności opodatkowanych w trakcie roku podatkowego, przyjmuje się jako zasadę, iż podatnik taki jest zwolniony z podatku, jeżeli przewiduje on, iż wartość czynności opodatkowanych, które będą wykonywane przezeń do końca roku podatkowego, w którym rozpoczął działalność, nie przekroczy kwoty granicznej (w proporcji do okresu prowadzonej działalności).

Jeżeli faktyczna wartość czynności opodatkowanych przekroczy kwotę graniczną określoną w powyższy sposób, wówczas zwolnienie automatycznie traci moc z dniem przekroczenia tej kwoty.

Słowniczek

- to budowa, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego (art. 3 pkt 7 prawa budowlanego).

- to wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu, a także odbudowa, rozbudowa, nadbudowa obiektu budowlanego (art. 3 pkt 6 prawa budowlanego).

- to wykonywanie robót budowlanych, w wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych istniejącego obiektu budowlanego, z wyjątkiem charakterystycznych parametrów, takich jak: kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość bądź liczba kondygnacji. W przypadku dróg są dopuszczalne zmiany charakterystycznych parametrów w zakresie niewymagającym zmiany granic pasa drogowego (art. 3 pkt 7a prawa budowlanego).

- to wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych, polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych, niż użyto w stanie pierwotnym (art. 3 pkt 8 prawa budowlanego).

- choć pojęcie to nie ma uściślonej definicji w prawie budowlanym, to rozumiemy przez to ogół robót budowlanych polegających na instalowaniu na obiektach urządzeń (np. stacji telefonii komórkowej), kolektorów słonecznych lub krat okiennych.

- oznacza zakładanie, montowanie jakiegoś urządzenia technicznego.

- to unowocześnienie, uwspółcześnienie czegoś.

- to modernizacja dotycząca ocieplenia budynku. Pierwszy człon wyrazu wskazuje na związek z ciepłem tego, co oznacza człon drugi.

Ważne

Klasyfikacja usług budowlanych lub budowlano-montażowych jest konieczna w celu ustalenia właściwej stawki opodatkowania VAT, tj. 8 proc. lub 23 proc., oraz określenia momentu powstania obowiązku podatkowego, który od usługi budowlanej powstaje na zasadach szczególnych

Społeczny program mieszkaniowy

Przez budownictwo objęte społecznym programem mieszkaniowym należy rozumieć obiekty budownictwa mieszkaniowego lub ich części (z wyłączeniem lokali użytkowych) oraz lokale mieszkalne w budynkach niemieszkalnych, sklasyfikowane w Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych (dalej: PKOB) w dziale 12, a także obiekty sklasyfikowane w PKOB w klasie ex 1264 - wyłącznie budynki instytucji ochrony zdrowia, świadczące usługi zakwaterowania z opieką lekarską i pielęgniarską, zwłaszcza dla ludzi starszych i niepełnosprawnych (art. 41 ust. 12a ustawy o VAT).

Ważne

W sytuacji gdy powierzchnia obiektów i lokali przekracza ustalone limity, stawkę 8-proc. można stosować tylko do części podstawy opodatkowania odpowiadającej udziałowi powierzchni użytkowej kwalifikującej do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym, w całkowitej powierzchni użytkowej. Do pozostałej części stosuje się stawkę VAT w wysokości 23 proc.

Ważne

Stawka 8-proc. ma zastosowanie zarówno dla bezpośrednich wykonawców robót budowlanych, jak i ich podwykonawców

Ważne

Przez roboty konserwacyjne rozumie się roboty inne niż remont, mające na celu utrzymanie sprawności technicznej elementów budynku lub jego części. Konserwacja i drobne naprawy są zabiegami mającymi na celu utrzymanie obiektów, instalacji i urządzeń technicznych w stałej sprawności użytkowej

Ważne

W celu właściwego zidentyfikowania wykonywanej czynności jako usługi budowlanej należy posługiwać się legalnymi definicjami prawa budowlanego oraz kwalifikacją statystyczną PKWiU z 2008 r.

Ważne

Roboty montażowe i instalacyjne, sklasyfikowane w PKWiU w dziale usług budowlanych, podlegają opodatkowaniu 8-proc. stawką VAT, pod warunkiem że stanowią budowę, remont, modernizację, termomodernizację lub przebudowę obiektu budowlanego oraz dokonywane są w obiektach

Ważne

Sprzedaż materiałów budowlanych wraz z ich zainstalowaniem podlega opodatkowaniu stawką podstawową, ponieważ tego rodzaju czynności nie zaliczają się do usług budowlanych. Sklasyfikowane są one w dziale handlu detalicznego PKWiU 47

Ważne

Jeżeli kontrahent nie dokona płatności w ciągu 30 dni od daty wykonania usługi, to 30 dnia powstanie obowiązek podatkowy

Ważne

Upływ 30-dniowego terminu ostatecznego momentu powstania obowiązku podatkowego w VAT liczy się począwszy od dnia następnego po dniu podpisania umowy (art. 12 par. 1 Ordynacji podatkowej), np. jeśli umowę podpisano 15 kwietnia, to wówczas 30. dzień przypada 15 maja

Ważne

Jeśli faktura zostanie wystawiona w dniu wykonania usługi lub innym dniu w przedziale czasowym między dniem wykonania usługi a 30. dniem od jej wykonania, to data jej wystawienia nie rodzi obowiązku podatkowego w VAT od wykonanej usługi

Ważne

Obowiązek podatkowy od zaliczki na poczet usługi budowlanej powstaje z chwilą jej otrzymania, mimo że fakturę zaliczkową podatnik ma prawo wystawić w terminie 7 dni

Ważne

Świadczenie usług budowlanych na terytorium innego kraju UE nie jest sprzedażą w myśl ustawy o VAT. Niezależnie więc od wysokości przychodów podatnik świadczący takie usługi nie ma obowiązku ewidencjonowania obrotów przy zastosowaniu kasy rejestrującej

O czym warto pamiętać

● Przy identyfikacji wykonywanej usługi budowlanej należy posługiwać się definicjami prawa budowlanego oraz kwalifikacją statystyczną PKWiU z 2008 r.

● Preferencyjną 8-proc. stawkę VAT stosuje się do robót budowlanych, konserwacyjnych i instalacyjno-montażowych w zakresie budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym oraz do części wspólnych dotyczących budynków wielomieszkaniowych.

● Obowiązek podatkowy dla usług budowlanych ustala się z chwilą otrzymania zapłaty w całości lub części albo 30. dnia od dnia wykonania usługi, w zależności od tego, które z tych zdarzeń nastąpi wcześniej, niezależnie od tego, kiedy wystawiono fakturę VAT.

● Obowiązek podatkowy od zaliczki ustala się z chwilą jej otrzymania.

● Na fakturze dokumentującej usługi budowlane nie wyszczególnia się zużytych w tym celu materiałów budowlanych i robocizny. W podstawę opodatkowania świadczenia wlicza się wartość zużytych materiałów budowlanych, stosując do całej jej wartości właściwą dla usługi stawkę VAT.

Uwaga!

Należy pamiętać, iż art. 113 ust. 13 ustawy o VAT określa katalog przypadków, w których nie można skorzystać ze zwolnienia podmiotowego. Podatnicy dokonujący wymienionych w tym przepisie czynności muszą więc płacić VAT już przy pierwszej z nich

Przykład 1

Powierzchnia powyżej 300 mkw.

Podatnik wykonuje usługę remontową w budynku mieszkalnym, którego powierzchnia użytkowa została ustalona na 350 mkw. Kwota brutto za usługę stanowić będzie wartość 64 200 zł. Aby wyliczyć obrót, należy:

● ustalić proporcję (stosunek powierzchni użytkowej kwalifikującej się do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym do całkowitej powierzchni użytkowej), która wyniesie: 300/350 = 0,86 proc.,

● ustalić wartość brutto opodatkowaną 8-proc. VAT w następujący sposób: 64 200 zł x 0,86 = 55 212 zł,

● ustalić wartość brutto opodatkowaną 23-proc. VAT: 64 200 x (1 - 0,86) = 8988 zł,

● ustalić kwotę należnego VAT według stawki 8 proc. następująco: 55 212 zł x 8/108 = 4089,78 zł. Obrót wyniesie 55 212 zł - 4089,78 zł = 51 122,22 zł.

● ustalić należny VAT według stawki 23 proc.: 8988 zł x 23/123 = 1680,68 zł. Obrót wyniesie: 8988 zł - 1680,68 zł = 7307,32 zł.

Przykład 2

Roboty konserwacyjne

Podatnik wykonuje usługę w zakresie konserwacji sieci telewizji kablowej, polegającą na stałym jej nadzorze. W jej ramach dokonuje pomiarów kontrolnych, regulacji i naprawy urządzeń, wymiany uszkodzonych części i elementów itp. w budynkach mieszkalnych oraz konserwacji anten zbiorowych znajdujących się na budynkach mieszkalnych (blokach zbiorowego zamieszkania). W takim przypadku do opodatkowania usług podatnik zastosuje 8-proc. stawkę VAT.

Przykład 3

Instalowanie sprzedawanych towarów

Firma podatnika prowadzi punkt sprzedaży materiałów budowlanych (okna, parapety, drzwi wewnętrzne i zewnętrzne, szafy wnękowe, pokrycia dachowe, kostkę brukową, ogrodzenia, bramy garażowe itp.). Na życzenie klienta podatnik zajmuje się również instalowaniem nabytych towarów. Tego rodzaju prace instalacyjne wyłączone są z zakresu robót budowlanych. Do ich opodatkowania w każdym przypadku stosuje się 23-proc. stawkę VAT.

Przykład 4

Powstanie obowiązku

Podatnik wykonuje usługę budowlaną polegającą na kompleksowej budowie domu jednorodzinnego o powierzchni 150 mkw. Usługa wykonywana jest na podstawie umowy, według przedstawionego projektu i z uzgodnionych z inwestorem materiałów budowlanych, które zabezpiecza wykonawca. Należność za usługę ustalona została w kwocie brutto na 160 000 zł. Roboty budowlane będą rozliczane etapami, na podstawie protokołów zdawczo-odbiorczych.

Pierwszy etap budowy o wartości 40 000 zł zakończony został 10 sierpnia 2011 r. Zostało to potwierdzone stosownym protokołem. Podatnik wystawił ze zleceniodawcą fakturę VAT z datą 12 sierpnia 2011 r., w której wyszczególnił następujące informacje:

● roboty budowlane wykonane do 10 sierpnia 20011 r. - wartość netto (40 000 zł x 100) : 108 = 37 037,04 zł

● należny VAT 8 proc. wynosi: 40 000 zł - 37 037,04 zł = 2962,96 zł.

Możliwe są następujące opcje powstania obowiązku podatkowego w tym przypadku:

● jeżeli do 9 września 2011 r. podatnik otrzymał należność za usługę (w całości lub części) - obowiązek podatkowy powstał w tym dniu (odpowiednio w całości lub części);

● jeżeli należność podatnik otrzymał po 9 września 2011 r. - obowiązek podatkowy powstał ostatecznie 9 września 2011 r.

Przykład 5

Nieruchomość za granicą

Polski podatnik świadczy usługi budowlane na nieruchomości położonej w Czechach, ale na rzecz podatnika posiadającego siedzibę swojej firmy w Niemczech. W takim przypadku miejscem świadczenia przedmiotowej usługi jest terytorium Czech, natomiast podmiot zobowiązany do rozliczenia podatku z tytułu tej transakcji określać będą przepisy obowiązujące także na terytorium Czech.

Przykład 6

Ustawowy limit

Podatnik świadczący usługi nadzoru budowlanego w poprzednim roku podatkowym (a zatem w roku 2011) osiągnął łączny obrót na poziomie 300 000 zł, przy czym 200 000 zł uzyskał ze sprzedaży oddziału swojego przedsiębiorstwa (sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie podlega opodatkowaniu VAT - art. 6 ustawy o VAT). W roku 2012 podatnik ten korzysta ze zwolnienia podmiotowego, ponieważ kwoty wynikającej ze sprzedaży nieopodatkowanej nie bierze się pod uwagę przy ustalaniu kwoty granicznej.

Przykład 7

Rozpoczęcie czynności w ciągu roku

Podatnik rozpoczął działalność polegającą na świadczeniu usług budowlanych w październiku 2011 r. W takim przypadku kwotą graniczną jest nie 150 000 zł, ale kwota 37 500 zł (150 000 zł : 12 x 3 = 37 500 zł) (do końca roku pozostały 3 miesiące, a zatem należy zastosować 1/4 podstawowej wartości granicznej).

Interpretacje podatkowe

●

"(...) Należy również podkreślić, iż odstąpienie od uznania kwalifikacji statystycznych za podstawowe źródło wytycznych umożliwiających identyfikację usług dla potrzeb opodatkowania VAT nie wyłącza możliwości ich dalszego pomocniczego zastosowania".

Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z 21 kwietnia 2011 r., nr IPPP1-443-75/11-6/AS.

●

"(...) Usługi montażu i konserwacji systemów alarmowych wykonywane w obiektach budownictwa społecznego oraz budownictwa mieszkaniowego wykonywane przez zainteresowanego, podlegają opodatkowaniu stawką podatku w wysokości 8 proc., zgodnie z powołanymi przepisami. Podkreślić należy, iż obniżona do wysokości 8 proc. stawka podatku nie ma zastosowania w przypadku, gdy montaż lub konserwacja systemów alarmowych zostaną wykonane w lokalach użytkowych".

Dyrektor Izby skarbowej w Poznaniu w interpretacji indywidualnej z 6 kwietnia 2011 r., nr ILPP4/443-42/11-2/ISN.

●

"(...) Jeśli czynności będące przedmiotem wniosku stanowiące usługi montażu stolarki budowlanej wykonane będą w budynku mieszkalnym objętym społecznym programem mieszkaniowym w ramach budowy, remontu, modernizacji, termomodernizacji lub przebudowy, to zgodnie z obowiązującymi od 1 stycznia 2011 r. przepisami zastosowanie znajdzie 8-proc. stawka podatku od towarów i usług (zgodnie z art. 41 ust. 2 i ust. 12 w zw. z art. 146a pkt 2 ustawy o VAT). Wystawiona faktura VAT w takiej sytuacji powinna zawierać jedną pozycję, w której zostanie wykazana pełna wartość świadczonej usługi. Towar zużyty podczas wykonywania usługi stanowi integralny element całej usługi i powinien być objęty taką samą stawką podatku jak usługa".

Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji indywidualnej z 22 kwietnia 2011 r., nr ILPP1/443-148/11-2/AW.

●

"(...) Do usług polegających na montażu trwałej zabudowy wnękowej, kuchennej i łazienkowej w budynkach mieszkalnych, zastosowanie ma stawka podatku w wysokości 23-proc., bowiem czynności te nie stanowią usług wymienionych w art. 41 ust. 12 ustawy o podatku od towarów i usług, jak również usług, o których mowa w par. 7 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o VAT".

Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w wydanych interpretacjach: z 1 czerwca 2011 r., nr ILPP2/443-419/11-4/AD oraz z 10 maja 2011 r., nr ILPP2/443-347/11-3/AD.

●

"(...) Reasumując, usługi montażu i konserwacji urządzeń klimatyzacyjnych wykonywane w obiektach budownictwa społecznego oraz budownictwa mieszkaniowego, podlegają opodatkowaniu stawką podatku w wysokości 8 proc., zgodnie z powołanymi przepisami".

dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 12 maja 2011 r., nr IPPP2/443-142/11-4/KG.

●

"(...) Zatem jeśli czynności będące przedmiotem wniosku stanowiące usługi budowlane, wykonywane są w budynkach objętych społecznym programem mieszkaniowym, to zgodnie z obowiązującymi od 1 stycznia 2011 r. przepisami zastosowanie znajdzie 8-proc. stawka VAT (zgodnie z art. 41 ust. 2 w zw. z art. 146a ustawy o podatku od towarów i usług)".

Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 29 kwietnia 2011 r., nr IPPP1-443-199/11-2/EK.

●

"(...) Do opisanych we wniosku usług wykonywanych przez pana w 2011 r.:

- polegających na montażu szaf wnękowych na stałe, bez możliwości przenoszenia ich w inne miejsce, w budynkach mieszkalnych (czyli usług sklasyfikowanych w Polskiej Klasyfikacji Wyrobw i Usług 43.32.10.0 »Roboty instalacyjne stolarki budowlanej«) - zastosowanie ma stawka 23 proc., bowiem czynności te nie stanowią usług wymienionych w art. 41 ust. 12 ustawy o podatku od towarów i usług, jak również usług, o których mowa w par. 7 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o VAT i nie są z nimi związane;

- polegających na montażu schodów drewnianych (czyli usług sklasyfikowanych w PKWiU 43.32.10.0 »Roboty instalacyjne stolarki budowlanej«) - zastosowanie ma stawka 8 proc. w zakresie, w jakim czynności te dotyczą usług wymienionych w ww. przepisach".

Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji z 6 kwietnia 2011 r., nr ITPP2/443-1304/10/PS.

Orzecznictwo

●

"(...) Przebudowa obiektów budowlanych lub ich części zaliczonych do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym również będzie korzystać z 7-proc. (obecnie 8-proc. - red.) stawki podatku. Przepisy prawa budowlanego definiują przebudowę jako prace budowlane, w wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych istniejącego obiektu budowlanego. Stawka 7-proc. (obecnie 8-proc. - red.) będzie miała zastosowanie wówczas, gdy w wyniku przebudowy obiekt budowlany (jego część) jej poddany będzie się kwalifikował do objęcia społecznym programem mieszkaniowym. Przykładowo zatem przebudowa lokalu użytkowego na lokal mieszkalny będzie mogła być objęta stawką obniżoną, zaś przebudowa w kierunku odwrotnym (z lokalu mieszkalnego na lokal użytkowy) ze stawki obniżonej korzystać nie powinna (por. A. Bartosiewicz, R. Kubacki, Komentarz, Lex 2011, komentarz do art. 41 ustawy o VAT. Zdaniem sądu nie znajduje uzasadnienia różnicowanie stawki VAT dla budynków, które są budowane lub przebudowywane (w obu przypadkach o przeznaczeniu, a w konsekwencji właściwej klasyfikacji decyduje m.in. pozwolenie na budowę czy inne dokumenty)".

Wyrok WSA w Krakowie z 23 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1751/10.

●

1. ,,Sprzedaż lokalu mieszkalnego wraz z prawem do korzystania z wydzielonych miejsc postojowych, znajdujących się w danym budynku, podlegać będzie jednej stawce podatku od towarów i usług właściwej dla lokalu mieszkalnego. Nie można bowiem dzielić przedmiotu sprzedaży na poszczególne składniki tylko z przyczyn leżących po stronie przepisów podatkowych (możliwość zastosowania różnych stawek podatku)".

Wyrok NSA (N) z 21 stycznia 2011 r., sygn. akt I FSK 130/10.

2. ,,Sprzedaż lokalu mieszkalnego wraz z prawem do korzystania z wydzielonych miejsc postojowych, znajdujących się w tym samym budynku, podlegać będzie jednej stawce podatku od towarów i usług właściwej dla lokalu mieszkalnego. Nie można dzielić przedmiotu sprzedaży na poszczególne składniki tylko z przyczyn leżących po stronie przepisów podatkowych (możliwość zastosowania różnych stawek podatku), skoro przepisy cywilnoprawne traktują taki przypadek nie tylko jako jeden przedmiot sprzedaży, ale i nie dopuszczają możliwości odrębnego obrotu prawem do miejsca postojowego jako udziałem w częściach wspólnych budynku nierozerwalnie związanym z prawem własności lokalu mieszkalnego".

Wyrok NSA (N) z 3 listopada 2010 r., sygn. akt I FSK 1931/09.

3. ,,Dostawa miejsc postojowych oraz garaży, które nie zostały wydzielone jako osobne lokale użytkowe, a ich dostawa jest dokonywana razem ze sprzedażą lokalu mieszkalnego w budynku ich położenia, opodatkowane powinny być preferencyjną stawką. Stanowisko powyższe pozostaje bez zmian, niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z miejscami parkingowymi znajdującymi się w halach garażowych pod budynkiem, czy z miejscami parkingowymi naziemnymi (lub garażami), znajdującymi się na terenie nieruchomości wspólnej - w tym samym budynku co lokal mieszkalny czy poza nim. Nie ulega zmianie podstawowa dla wykładni spornych w sprawie przepisów prawa materialnego (art. 41 ust. 12 i 12a ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług) okoliczność, czyli brak wyodrębnienia dostawy prawa do korzystania z miejsca postojowego od dostawy lokalu mieszkalnego. Tym samym za prawidłowe należy uznać stanowisko, że jeżeli wraz z prawem własności lokalu mieszkalnego przedmiotem sprzedaży będzie prawo do wyłącznego korzystania z miejsca parkingowego o konkretnej powierzchni (miejsce postojowe) lub garaż, który nie został wyodrębniony jako samodzielny lokal użytkowy i jest integralnie związany z prawem własności konkretnego lokalu mieszkalnego, to sprzedaż tego lokalu wraz z prawem do korzystania z wyodrębnionego miejsca parkingowego lub garażu znajdującego się w danym budynku (jak i poza jego obrębem, lecz w ramach tej samej nieruchomości gruntowej) podlegać będzie jednej stawce podatku od towarów i usług, która jest właściwa dla lokalu mieszkalnego".

Wyrok NSA (N) z 24 września 2010 r., sygn. akt I FSK 1637/09.

●

,,1. Sprzedaż lokalu mieszkalnego wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej stanowi jedną czynność, tj. dostawę, opodatkowaną jedną stawką VAT.

2. Nie ma możliwości nabycia (a więc i zbycia) lokalu mieszkalnego bez udziału w drodze dojazdowej oraz w parkingu, gdyż części te nie mogą być przedmiotem odrębnej umowy sprzedaży. Niedopuszczalne jest dzielenie przedmiotu sprzedaży na poszczególne składniki wyłącznie w celu zróżnicowania stawek podatkowych, jeśli na gruncie prawa cywilnego jest to jeden przedmiot sprzedaży".

Wyrok WSA we Wrocławiu z 25 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 1136/10.

Katarzyna Czajkowska-Matosiuk

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 243, poz. 1623 z późn. zm.). Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.). Rozporządzenie ministra finansów z 4 kwietnia 2011 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 73, poz. 392). Rozporządzenie ministra finansów z 28 marca 2011 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 68, poz. 360). Rozporządzenie ministra finansów z 26 lipca 2010 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz.U. nr 138, poz. 930).