Nie każda sprzedaż udziałów podlega opodatkowaniu

Spółka ABC jest właścicielem udziałów w Aqua Word Sp. z o.o. W związku z planowaną inwestycją i koniecznością pozyskania na ten cel środków finansowych zarząd spółki ABC podjął decyzję o sprzedaży udziałów Aqua Word. Czy z tytułu sprzedaży tych udziałów spółka ABC będzie musiała rozliczyć VAT?

Jedną z czynności podlegających opodatkowaniu VAT jest odpłatna dostawa towarów oraz odpłatne świadczenie usług na terytorium Polski. W przypadku sprzedaży udziałów w pierwszej kolejności należy ustalić charakter tej czynności - czy jest to dostawa towaru, czy też świadczenie usługi. Na gruncie ustawy o VAT za towar uznaje się rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii. Trzeba zatem stwierdzić, że w przypadku sprzedaży udziałów nie dochodzi do dostawy towarów (udział to nie rzecz). Ustawa o VAT zawiera jednocześnie szeroką definicję usługi, gdyż rozumie przez nią każde świadczenie, które nie stanowi dostawy towarów. Co istotne, za świadczenie usług uznaje się też przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej. Z przedstawionych rozważań wynika, iż co do zasady sprzedaż za wynagrodzeniem udziałów w spółce kapitałowej stanowić będzie świadczenie usługi.

Świadczenie usług

Samo stwierdzenie, iż sprzedaż udziałów w spółce kapitałowej stanowi świadczenie usług, nie przesądza jeszcze kwestii opodatkowania VAT takiej czynności. Pamiętać bowiem należy, iż aby świadczenie podlegało opodatkowaniu VAT, musi być dokonane przez podmiot będący podatnikiem w rozumieniu analizowanej ustawy. Podatnikiem jest zaś podmiot wykonujący samodzielnie działalność gospodarczą. Co więcej, nawet podmiot prowadzący działalność gospodarczą część czynności może wykonać poza tą działalnością. Zatem aby czynność podlegała opodatkowaniu VAT, musi łącznie spełniać dwa warunki:

1) powinna ona stanowić dostawę towaru/wykonanie usługi oraz

2) w chwili jej dokonania podmiot musi występować w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Zastanowić się zatem należy, w jakich sytuacjach należy przyjąć, że sprzedaż posiadanych udziałów w spółce kapitałowej jest czynnością wykonywaną w ramach działalności gospodarczej danego podmiotu.

Unijne orzecznictwo

Pomocne okazuje się tu orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jak wynika bowiem z ugruntowanego stanowiska TSUE, pojęcie działalności gospodarczej co do zasady nie obejmuje działań polegających na nabywaniu i zbywaniu akcji oraz udziałów. Jak podkreśla TSUE, za usługę należy uznawać jedynie obrót udziałami rozumiany jako sprzedaż udziałów zakupionych wcześniej w celu odprzedaży, dokonywany w ramach działalności polegającej na obrocie udziałami i zarabianiu na tym. Zamiar obrotu nimi powinien zaś powstać u nabywcy najpóźniej w chwili nabycia udziałów (por. wyrok TSUE z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie Empresa de Desenvolvimento Mineiro SA (EDM) - C-77/01). Zatem, co do zasady, zbycie udziałów stanowi czynność neutralną na gruncie VAT.

Od tej zasady zostały jednak wskazane pewne wyjątki. Przykładowo, w ocenie TSUE, sprzedaż udziałów w spółce uznawana będzie za działalność gospodarczą, a zatem będzie podlegać opodatkowaniu VAT, jeżeli:

1) podmiot zbywający udziały uczestniczył w zarządzaniu spółką, której udziały zbywa (wyrok TSUE w sprawie C 60/90 Polysar Investments Netherlands BV v. Inspecteur der Invoerrechten en Accijnzen, Arnhem). Jednocześnie zaznaczono, iż owo uczestnictwo w zarządzaniu daną spółką powinno polegać na dokonywaniu transakcji podlegających opodatkowaniu VAT takich jak usługi o charakterze administracyjnym, finansowym, handlowym lub technicznym;

2) za działalność gospodarczą uznawana będzie również sprzedaż posiadanych udziałów, jeżeli odbywać się będzie w ramach prowadzonej działalności maklerskiej lub brokerskiej (wyrok TSUE w sprawie C 155/94 Wellcome Trust Limited v. Custom and Excise Commissioners oraz orzeczenie w sprawie C 80/95 Harnas & Helm CV v. Staatsecretaris vaf Financiën), oraz

3) gdy posiadanie zbywanych udziałów stanowi bezpośrednie, stałe i konieczne rozszerzenie prowadzonej działalności gospodarczej, na co zwrócił uwagę TSUE w wyroku w sprawie C 306/94 Régie dauphinoise - Cabinet A. Forest SARL v. Ministre du Budget.

Reasumując, należy wskazać, iż w przypadku sprzedaży udziałów w spółce kapitałowej przez podmiot, który:

wnie wykonywał na rzecz tej spółki świadczeń podlegających opodatkowaniu VAT,

wnie prowadzi działalności maklerskiej ani brokerskiej,

wsamo posiadanie przedmiotowych udziałów nie stanowiło bezpośredniego, stałego i koniecznego rozszerzenia prowadzonej przez dany podmiot działalności gospodarczej,

wjednocześnie sprzedawca nie zmierza do uzyskiwania zysków z tego tytułu w sposób ciągły,

czynność ta nie będzie objęta opodatkowaniem VAT. W takiej sytuacji sprzedaż udziałów nie będzie bowiem dokonywana w ramach prowadzonej przez dany podmiot działalności gospodarczej.

@RY1@i02/2014/081/i02.2014.081.07100090b.802.jpg@RY2@

Tomasz Kolarczyk konsultant podatkowy w ECDDP Sp. z o.o.

Tomasz Kolarczyk

konsultant podatkowy w ECDDP Sp. z o.o.

Podstawa prawna

Art. 5 ust. 1, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.).