Dlaczego niektóre tantiemy trzeba płacić z VAT, a inne bez

@RY1@i02/2015/193/i02.2015.193.07100110a.804.jpg@RY2@

Przedsiębiorca prowadzi sieć punktów kserograficznych na terenie Polski. Zgodnie z przepisami o prawie autorskim jest zobowiązany do uiszczania opłaty reprograficznej na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania tymi prawami. Problem w tym, że część organizacji wystawia mu faktury, na podstawie których opłaty te są powiększone o VAT, a część tych faktur nie wystawia w ogóle. Organizacje dysponują indywidualnymi interpretacjami podatkowymi wydawanymi przez różnych dyrektorów izby skarbowych, które są ze sobą sprzeczne, tj. raz potwierdzają zasadność wystawiania faktur, raz nie. Podatnik nie chce narazić się na spór ze swoim urzędem skarbowym oraz z samymi organizacjami, dlatego chce wiedzieć, czy pobór opłat realizowany przez te organizacje stanowi rzeczywiście usługę opodatkowaną VAT?

ODPOWIEDZI UDZIELAJĄ

@RY1@i02/2015/193/i02.2015.193.07100110a.805.jpg@RY2@

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. nr 24, poz. 83 ze zm.) producenci i importerzy:

1) magnetofonów, magnetowidów i innych podobnych urządzeń,

2) kserokopiarek, skanerów i innych podobnych urządzeń reprograficznych umożliwiających pozyskiwanie kopii całości lub części egzemplarza opublikowanego utworu,

3) czystych nośników służących do utrwalania, w zakresie własnego użytku osobistego, utworów lub przedmiotów praw pokrewnych, przy użyciu urządzeń wymienionych w pkt 1 i 2

- są obowiązani do uiszczania określonym zgodnie z ust. 5 organizacjom zbiorowego zarządzania, działającym na rzecz twórców, artystów wykonawców, producentów fonogramów i wideogramów oraz wydawców, opłat w wysokości nieprzekraczającej 3 proc. kwoty należnej z tytułu sprzedaży tych urządzeń i nośników.

Z kolei na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych posiadacze urządzeń reprograficznych, którzy prowadzą działalność gospodarczą w zakresie zwielokrotniania utworów dla własnego użytku osobistego osób trzecich, są obowiązani do uiszczania, za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, opłat w wysokości do 3 proc. wpływów z tego tytułu na rzecz twórców oraz wydawców, chyba że zwielokrotnienie odbywa się na podstawie umowy z uprawnionym.

Opłaty te uiszczane za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi stanowią zapłatę tym twórcom za możliwość zwielokrotniania utworów i przedmiotów praw pokrewnych, dokonywanych w ramach dozwolonego użytku prywatnego. W zamian za dokonanie tej opłaty ww. podmioty nabywają za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi generalne prawo do reprodukcji utworów i przedmiotów praw pokrewnych objętych polskim prawem autorskim.

W konsekwencji zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 2a ustawy z 11 marca 2004 r. o VAT (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.) ww. podmioty nabywają od organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi usługę w postaci przeniesienia praw do reprodukcji ww. utworów i przedmiotów praw pokrewnych. Usługa ta w świetle art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT stanowi czynność podlegającą opodatkowaniu VAT na zasadach ogólnych (stawka podstawowa - obecnie 23 proc.).

Z uwagi na istniejące wątpliwości co do traktowania ww. opłat na gruncie VAT stosownie do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2014 r. (sygn. akt I FSK 1718/13) NSA przedstawił do rozpoznania składowi siedmiu sędziów następujące zagadnienie prawne: "czy w świetle art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i ust. 2a oraz art. 30 ust. 3 ustawy o VAT pobierane opłaty przez organizacje zbiorowego zarządzania w rozumieniu art. 104 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych od producentów i importerów magnetofonów, magnetowidów i innych podobnych urządzeń oraz czystych nośników stanowią wynagrodzenie za świadczone usługi i tym samym podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług?".

@RY1@i02/2015/193/i02.2015.193.07100110a.806.jpg@RY2@

Ryszard Sowa adwokat, wspólnik w kancelarii Ostrowski, Sowa, Kopka i Wspólnicy Sp. k.

Zgodnie z prawem autorskim producenci i importerzy urządzeń służących zwielokrotnianiu utworów oraz nośników do nich, a także punkty świadczące usługi reprograficzne, uiszczają opłaty na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (OZZ). Kłopot w tym, że OZZ dysponują wykluczającymi się interpretacjami podatkowymi dotyczącymi VAT od tych opłat. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorcy, stosujący się do sprzecznych praktyk OZZ, narażają się na spór z fiskusem. Z kolei próbujący wyprowadzać jednolitą praktykę mogą popaść w spór z którymś z OZZ.

W tym roku wydano dwie sprzeczne interpretacje podatkowe. Każda ma poparcie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 17 października 2014 r. (sygn. akt I FSK 1485/13) sąd uznał, że opłaty pobierane przez OZZ są opodatkowane VAT. Zdaniem NSA OZZ pobierając opłaty reprograficzne, wykonują na rzecz przedsiębiorców usługę, którą wcześniej same nabywają od dysponentów praw autorskich zrzeszonych w danej organizacji. Zatem OZZ zobowiązane są pobrane opłaty powiększyć o VAT i wystawić z tego tytułu fakturę. Argumentacja taka została przedstawiona w interpretacji dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 16 marca 2015 r. (nr IPTPP2/443-243/11-13/15-S/IR), poprzedzonej także wyrokiem NSA z 29 kwietnia 2014 r. (sygn. akt I FSK 620/13).

Przeciwny pogląd został zaprezentowany w wyroku NSA z 9 grudnia 2014 r. (sygn. akt I FSK 1740/13). Sąd stwierdził, że nie ma możliwości rozpoznania jakiejkolwiek usługi na linii OZZ - przedsiębiorca ponoszący opłaty. Wskazał, że celem opłat jest rekompensowanie dozwolonego użytku utworów, a nie wynagrodzenie za jakąkolwiek usługę. Pobór opłat w ocenie tego składu NSA nie wiąże się z przeniesieniem jakichkolwiek praw autorskich, nie ma cech wynagrodzenia za prawa autorskie, a przede wszystkim przedsiębiorcy ponoszącego opłatę z uprawnionym do utworu twórcą nie wiąże żaden stosunek prawny. Idąc tym tropem, NSA stwierdził, że skoro nie ma świadczenia ze strony twórców, to nie ma również usługi, a więc czynności, która mogłaby być przedmiotem opodatkowania. Powyższe orzeczenie skutkowało wydaniem interpretacji z 26 czerwca 2015 r. (nr IBPP1/4512-303/15/AZb), w której dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach wskazał, że opłaty nie podlegają VAT.

Problem występowania tak odmiennych stanowisk nie wynika z prawa podatkowego, lecz z interpretacji przepisów prawa autorskiego. Różne spojrzenia na relacje dysponentów praw autorskich i OZZ z przedsiębiorcami obciążonymi opłatami prowadzą do odmiennych wniosków na gruncie VAT. Stwierdzenie, że przedsiębiorcy za pośrednictwem OZZ uiszczali wynagrodzenie dla twórców lub innych uprawnionych za tzw. dozwolony użytek, powoduje zastosowanie art. 8 ust. 2a ustawy o VAT, a w konsekwencji naliczenie podatku.

Obecnie istniejące rozbieżności w interpretacji przepisów nie służą OZZ. Wprowadzają też wątpliwości po stronie płatników opłat, zwłaszcza gdy w jednym przypadku ich obowiązki są większe o 23-proc. VAT. To właśnie przedsiębiorcy, a więc płatnicy opłat, mają największe trudności. Każda OZZ postępuje zgodnie z otrzymaną interpretacją, która chroni ją przed ewentualnym sporem z fiskusem. Z kolei dla przedsiębiorców interpretacje stowarzyszeń nie są wiążące, a przez to nie stanowią tarczy ochronnej przed organami podatkowymi. Występując o własną interpretację, uzyskają potwierdzenie tylko jednego z poglądów. Stosując się do niej, mogą narazić się na spór z którymś z OZZ, który dysponuje interpretacją odmienną. Dodatkowo, jeżeli uzyskają interpretację, która potwierdzi, że opłaty nie podlegają VAT, będą zmuszeni do nieodliczania VAT z faktur otrzymanych przez OZZ, co będzie ich oczywistą stratą, gdyż stowarzyszenie powołując się na posiadaną interpretację, nie odstąpi od jego naliczania i żądania opłat wraz z podatkiem.Który ze składów NSA ma zatem rację? Za trafny należy uznać wyrok z 9 grudnia 2014 r. (sygn. akt I FSK 1740/13), a więc stwierdzający, że pobór opłat przez OZZ nie jest czynnością opodatkowaną VAT. Przemawia za tym charakter samych opłat pobieranych w związku z dozwolonym użytkiem, tj. ich funkcja kompensacyjna dla dysponentów praw autorskich, jak również brak związku między ponoszeniem opłat przez przedsiębiorców a osobami fizycznymi uprawnionymi do dozwolonego użytku. To, że ustawodawca nałożył obowiązek ponoszenia opłat m.in. na producentów i importerów urządzeń i nośników, nie oznacza, że w jakimkolwiek stopniu z działaniami tych podmiotów związana jest opłata i że nabywają oni w związku z tym jakiekolwiek uprawnienia wobec utworów. Uprawnienia takie mają wyłącznie osoby fizyczne zwielokratniające utwór w celu swego prywatnego wykorzystania, a skorzystanie z nich względem danego utworu jest całkowicie niezależne od tego, czy od nośnika, np. płyty CD czy pendrive’a, naliczono i pobrano opłatę przez OZZ, czy też nie.

Problem odmiennych stanowisk ma szansę rozwiązać uchwała NSA. Choć NSA rozstrzygnie sprawę samodzielnie, jednak zasadne byłoby przed wydaniem uchwały zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Sprawiedliwości UE. Zarówno przepisy ustawy o VAT, jak i prawa autorskiego w omawianym zakresie stanowią wykonanie prawa Unii Europejskiej. Obowiązek rekompensaty w związku z dozwolonym użytkiem wprowadza dyrektywa 2001/29/WE (Dz.Urz. WE z 2001 r. L 167, s. 10), a analogiczne opłaty występują w większości państw UE. Wydanie uchwały, niezależnie od przyjętego przez sąd poglądu, da pewność wszystkim zainteresowanym, jak należy opłaty traktować i jaką praktykę przyjąć. Rozstrzygnięcie NSA powinno także skłonić ministra finansów na podstawie art. 14e ust. 1 ordynacji podatkowej do zmiany tych interpretacji, które byłyby sprzeczne z uchwałą, a których rewizja byłaby możliwa bez naruszania zasad związania organu wykładnią przedstawioną w wyrokach dotyczących danej interpretacji. Odmowa rozpoznania zagadnienia będzie prowadzić do usankcjonowania sprzecznej praktyki OZZ, narażające przedsiębiorców na spory z fiskusem lub samymi stowarzyszeniami. Świadczyłoby także o niestabilności orzecznictwa.

Oprac. Przemysław Molik