Raje podatkowe a globalny kryzys gospodarczy

Łączenie rajów podatkowych z globalnym kryzysem gospodarczym nie jest uprawnione. Wydaje się, że to raczej skutek niedostatecznego nadzoru regulacyjnego nad bankami i instytucjami finansowymi w niektórych najbardziej rozwiniętych gospodarczo państwach spowodował osłabienie globalnego systemu finansowego, a ten z kolei wywołał – wtórnie – spowolnienie gospodarcze. Raje podatkowe miały swój niewielki udział w powstaniu kryzysu finansowego, głównie dlatego wiele tzw. funduszy hedgingowych, czyli funduszy obarczonych dużym ryzykiem, było ulokowanych w rajach podatkowych, a więc poza sferą oddziaływania instytucji nadzorczych państw w największym stopniu uczestniczących w światowym rynku finansowym. W takiej atmosferze – szukania winnych – niejako przy okazji dostało się i tzw. rajom podatkowym, przy czym głównym obiektem ataku ze strony G20 jest obowiązująca w tych państwach i terytoriach zależnych tajemnica bankowa.

Należy podkreślić, że niesłusznie łączy się międzynarodowe planowanie podatkowe, czyli legalną podatkową optymalizację prowadzonych operacji gospodarczych, wykorzystującą naturalne, zawsze istniejące różnice pomiędzy regulacjami podatkowymi poszczególnych państw, tak aby np. zmniejszyć łączne obciążenie podatkowe w grupie kapitałowej – z ukrywaniem dochodów, dokonywaniem oszustw podatkowych i generalnie – nielegalnym uchylaniem się od opodatkowania. Zjawisko swoistego wyścigu pomiędzy jurysdykcjami, których gospodarki istotnie zależą od istnienia sektora usług finansowych, a innymi państwami, z których to państw podatnicy szukają bardziej korzystnych regulacji prawno-podatkowych i dla celów optymalizacji podatkowej wykorzystują także raje podatkowe, istniało od dawna, istnieje i będzie istniało, tak długo jak istnieją różnice pomiędzy poszczególnymi państwami.

Radykalna likwidacja tzw. rajów podatkowych nie jest możliwa, lecz można podjąć skoordynowane działania ukierunkowane na likwidację lub zmianę niektórych regulacji prawnych w państwach określonych jako raje podatkowe w sposób pośredni, poprzez m.in. wypowiedzenie istniejących umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, nałożenie dodatkowych podatków na spółki, które prowadzą działalność w rajach podatkowych za pośrednictwem swych spółek-córek lub oddziałów, opodatkowanie przepływów kapitałowych dokonywanych do rajów podatkowych i z rajów podatkowych, wprowadzenie zasady niepotrącalności w ciężar kosztów uzyskania przychodów odsetek wypłacanych na rzecz podmiotów z rajów podatkowych, względnie poprzez nałożenie bardziej rozbudowanych obowiązków informacyjnych i sprawozdawczych na osoby lub firmy działające w rajach podatkowych, a będące rezydentami podatkowymi w państwach grupy G20, czy też wywarcie presji na firmy działające w rajach podatkowych, aby wycofały się z tych państw. W odpowiedzi na takie kroki niewątpliwie niektóre państwa same dokonają stopniowych zmian swych przepisów podatkowych i bankowych, aby nie być adresatem ewentualnych sankcji międzynarodowych. Najbardziej realistyczne wydaje się stopniowe uzyskanie większego nadzoru regulacyjnego nad funduszami i bankami ulokowanymi w rajach podatkowych i większa, bardziej restrykcyjna kontrola nad płatnościami dokonywanymi do rajów i z rajów, a w konsekwencji większa transparentność rynku finansowego w skali światowej.