Kiedy opodatkować otrzymane pożyczki

Umowy pożyczki są chyba jednymi z najczęściej zawieranych transakcji. Pożyczki mogą być zawarte w ramach rodziny, przez znajomych czy z różnymi instytucjami.

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przekroczy pięćset złotych, powinna być sporządzona w formie pisemnej.

Dokonanie opisanej czynności nastąpiło w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonania jej w sposób częstotliwy (wielokrotny), co powoduje, że spełnione zostały ustawowe przesłanki uznające przedsiębiorcę za podatnika VAT prowadzącego działalność gospodarczą w tym zakresie. Wobec tego czynności te jako usługi będą podlegały opodatkowaniu. Z uwagi na fakt, że są to usługi udzielania pożyczek poza systemem bankowym, będą korzystały ze zwolnienia od podatku na mocy art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, pod warunkiem że są one sklasyfikowane pod symbolem PKWiU 65-67 i nie stanowią wyjątków wskazanych w poz. nr 3 załącznika 4 do ustawy o VAT.

Zawarcie umowy pożyczki wiąże się z dokonaniem rozliczenia podatkowego.

Zgodnie z przepisami ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych podatkowi temu podlegają m.in. umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej. Konieczność rozliczenia podatkowego przy umowie pożyczki i umowie depozytu nieprawidłowego ciąży na biorącym pożyczkę lub przechowawcy.

Warto wiedzieć, że obowiązek zapłaty podatku ciąży na podatnikach tego podatku. Jeżeli obowiązek podatkowy ciąży na kilku podmiotach albo na stronach umowy zamiany, albo wspólnikach spółki cywilnej, zobowiązanymi solidarnie do zapłaty podatku są odpowiednio te podmioty, strony umowy zamiany albo wspólnicy spółki cywilnej.

Podstawę opodatkowania przy umowie pożyczki i umowie depozytu nieprawidłowego stanowi kwota lub wartość pożyczki albo depozytu. Przy pożyczce udzielonej spółce przez wspólnika będzie to kwota lub wartość pożyczki.

W przypadku osiągania przychodów ze stosunku pracy koszty uzyskania przychodów jednoznacznie określa ustawa o PIT. Do kosztów można zaliczyć ściśle przez ustawodawcę określone wydatki (ryczałtowe lub faktyczne) na podstawie dowodów ich poniesienia.

Niemożliwe jest zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów spłaty pożyczki przeznaczonej na szkolenie specjalistyczne uzyskanej od pracodawcy.

Ponadto w art. 23 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o PIT wynika, że do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się wydatków na spłatę pożyczki (kredytów), z wyjątkiem przypadków w tym przepisie przewidzianych. Z treści tego przepisu nie wynika, że brak możliwości zaliczenia do kosztów jest podyktowany celem, na jaki pożyczka została zaciągnięta. Zatem przeznaczenie zaciągniętej pożyczki nie ma znaczenia na wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów wydatków dotyczących jej spłaty. Taką interpretację potwierdził dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 23 marca 2010 r. (nr IPPB2/415-3/10-2/AK).

Stawki podatku od umowy pożyczki oraz depozytu nieprawidłowego wynoszą 2 proc.

W niektórych sytuacjach stawka podatku od czynności prawnych od umowy pożyczki może wynieść nawet 20 proc. Będzie tak wtedy, gdy przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego:

● podatnik powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, depozytu nieprawidłowego lub ustanowienia użytkowania nieprawidłowego albo ich zmiany, a należny podatek od tych czynności nie został zapłacony;

● biorący pożyczkę, o którym mowa w art. 9 pkt 10 lit. b) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (najbliższa rodzina, tj. małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha), powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, a nie spełnił warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Podatnicy, którzy muszą od pożyczki zapłacić 2-proc. podatek od czynności cywilnoprawnych, mają obowiązek wpłacić podatek bez wezwania organu podatkowego, złożyć deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych według ustalonego wzoru oraz obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, z wyłączeniem przypadków, gdy podatek jest pobierany przez płatnika.

Organem podatkowym właściwym miejscowo w sprawach podatku od czynności cywilnoprawnych od umów, których przedmiotem są rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane w kraju, jest - od przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych oraz od pozostałych umów - naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub adres siedziby podatnika. W przypadku gdy obowiązek zapłaty ciąży solidarnie na kilku podmiotach - naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub adres siedziby jednego z tych podmiotów.

Podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlegają czynności cywilnoprawne, jeżeli ich przedmiotem są:

1. rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

2. rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Umowa pożyczki podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, jeżeli w chwili zawarcia umowy jej przedmiot, tj. pieniądze, znajdują się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wówczas nie ma znaczenia, gdzie umowa zostaje zawarta i gdzie mają miejsce zamieszkania (siedzibę) strony umowy.

Pożyczka będzie również podlegała podatkowi od czynności cywilnoprawnych, jeśli pieniądze będące przedmiotem pożyczki w chwili jej zawarcia znajdują się za granicą oraz nabywca - pożyczkobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium RP, a czynność została dokonana na terytorium Polski.

W opisanym przypadku umowa pożyczki nie podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, ponieważ umowa pożyczki została zawarta poza terytorium Polski, jak i środki pieniężne w chwili jej zawarcia znajdowały się poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Na koniec warto jeszcze dodać, że płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych mogą być np. notariusze. Notariusze są płatnikami podatku od czynności dokonywanych w formie aktu notarialnego. Płatnicy zobowiązani są uzależnić dokonanie czynności cywilnoprawnej od uprzedniego zapłacenia podatku.

Płatnicy muszą też:

● prowadzić rejestr podatku;

● wpłacić pobrany podatek na rachunek organu podatkowego właściwego ze względu na siedzibę płatnika, w terminie do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek, a także przekazać w tym terminie deklarację o wysokości pobranego i wpłaconego podatku przez płatnika według ustalonego wzoru wraz z informacją o kwocie podatku należnego poszczególnym gminom;

● przekazywać, w terminie do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek, organowi podatkowemu właściwemu ze względu na siedzibę płatnika odpisy sporządzanych aktów notarialnych dotyczących czynności cywilnoprawnych stanowiących przedmiot opodatkowania.

Podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlegają m.in. umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku

Podatnik, który zawarł umowę pożyczki i musi zapłacić 2-proc. podatek, musi też złożyć deklarację o podatku od czynności cywilnoprawnych PCC-3. Na jej złożenie jest 14 dni od podpisania umowy pożyczki

Zwalnia się od podatku pożyczki udzielane:

● przez przedsiębiorców niemających na terytorium Polski siedziby lub zarządu, prowadzących działalność w zakresie kredytowania oraz udzielania pożyczek,

● w formie pieniężnej na podstawie umowy zawartej między osobami uznawanymi za najbliższą rodzinę zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn (tj. małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha), w wysokości przekraczającej kwotę 9637 zł (kwota wolna od podatku od spadków i darowizn dla I grupy podatkowej), pod warunkiem:

- złożenia deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności,

- udokumentowania otrzymania przez biorącego pożyczkę pieniędzy na rachunek bankowy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym,

● na podstawie umowy zawartej między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej (tj. do I grupy podatkowej zalicza się: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów) do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu - na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn,

● na podstawie umowy zawartej między innymi podmiotami niż osoby, o których mowa w lit. b) i c), do łącznej wysokości nieprzekraczającej kwoty 5 tys. zł od jednego podmiotu i 25 tys. zł od wielu podmiotów - w okresach trzech kolejnych lat kalendarzowych, począwszy od 1 stycznia 2009 r.

● z kas lub funduszów zakładowych, funduszów związków zawodowych, pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, koleżeńskich kas oszczędnościowo-pożyczkowych działających w wojsku oraz z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,

● z utworzonych w drodze ustawy innych funduszów celowych,

● przez wspólnika (akcjonariusza) spółce kapitałowej.

Ewa Konderak

gp@infor.pl

Ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm.).