Czy każda pożyczka z podatkiem

Umowy pożyczki zawierane są każdego dnia. Są to dokumenty podpisywane przez rodzinę, znajomych czy z instytucjami zajmującymi się udzielaniem wsparcia finansowego.

W umowie dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, natomiast biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przekracza pięćset złotych, powinna być sporządzona w formie pisemnej.

Zawarcie umowy pożyczki wiąże się z koniecznością rozliczenia podatkowego.

Przedsiębiorca jest czynnym podatnikiem VAT, a prowadzona działalność gospodarcza nie ma w przedmiocie udzielania pożyczek poza systemem bankowym. Z prywatnego majątku podatnik udzielił pożyczki osobie fizycznej nieprowadzącej działalności. Zawarta umowa przewiduje odpłatność w postaci odsetek. Czy taka transakcja podlega VAT?

Dokonanie opisanej czynności nastąpiło w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonania jej w sposób częstotliwy (wielokrotny), co powoduje, że spełnione zostaną ustawowe przesłanki uznające przedsiębiorcę za podatnika VAT prowadzącego działalność gospodarczą w tym zakresie. Wobec tego czynności te jako usługi będą podlegały opodatkowaniu. Z uwagi na fakt, że są to usługi udzielania pożyczek poza systemem bankowym, będą one korzystały ze zwolnienia od podatku na mocy art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, pod warunkiem że są one sklasyfikowane pod symbolem PKWiU 65-67 i nie stanowią wyjątków wskazanych w poz. nr 3 załącznika 4 do ustawy o VAT.

Podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlegają m.in. umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej. Konieczność rozliczenia podatkowego przy umowie pożyczki i umowie depozytu nieprawidłowego ciąży na biorącym pożyczkę lub przechowawcy.

Podstawę opodatkowania przy umowie pożyczki i umowie depozytu nieprawidłowego stanowi kwota lub wartość pożyczki albo depozytu. Przy pożyczce udzielonej spółce przez wspólnika będzie to kwota lub wartość pożyczki.

Stawki podatku wynoszą od umowy pożyczki oraz depozytu nieprawidłowego 2 proc.

Jednak w niektórych sytuacjach stawka podatku może wynieść nawet 20 proc. Będzie tak wtedy, gdy przed organami podatkowym lub kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego:

1) podatnik powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, depozytu nieprawidłowego lub ustanowienia użytkowania nieprawidłowego albo ich zmiany, a należny podatek od tych czynności nie został zapłacony;

2) biorący pożyczkę, o którym mowa w art. 9 pkt 10 lit. b) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (najbliższa rodzina, tj. małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha), powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, ale nie spełnił warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy, albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Podatnik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Ukończył specjalistyczne szkolenie, którego koszt został sfinansowany pożyczką uzyskaną od pracodawcy. Pracodawca potrąca podatnikowi udzieloną pożyczkę ratalnie z wynagrodzenia za pracę. Czy spłata pożyczki będzie kosztem uzyskania przychodów pracownika?

W przypadku osiągania przychodów ze stosunku pracy koszty uzyskania przychodów jednoznacznie określa ustawa o PIT. Do kosztów można zaliczyć ściśle przez ustawodawcę określone wydatki (ryczałtowe lub faktyczne) na podstawie dowodów ich poniesienia.

Niemożliwe jest zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów spłaty pożyczki przeznaczonej na szkolenie specjalistyczne uzyskanej od pracodawcy.

Ponadto w art. 23 ust. 1 pkt 8 lit. a) ustawy o PIT wynika, że do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się wydatków na spłatę pożyczki (kredytów) z wyjątkiem przypadków w tym przepisie przewidzianych. Z treści tego przepisu nie wynika, że brak możliwości zaliczenia do kosztów jest podyktowany celem, na jaki pożyczka została zaciągnięta. Zatem przeznaczenie zaciągniętej pożyczki nie ma znaczenia na wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów wydatków dotyczących jej spłaty. Taką interpretację potwierdził dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 23 marca 2010 r. (nr IPPB2/415-3/10-2/AK).

Podatnicy, którzy muszą od pożyczki zapłacić 2-proc. podatek od czynności cywilnoprawnych, mają obowiązek wpłacić podatek bez wezwania organu podatkowego, złożyć deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych według ustalonego wzoru oraz obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego z wyłączeniem przypadków, gdy podatek jest pobierany przez płatnika.

Notariusze są płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych dokonywanych w formie aktu notarialnego. Płatnicy zobowiązani są uzależnić dokonanie czynności cywilnoprawnej od uprzedniego zapłacenia podatku.

Płatnicy muszą też:

● prowadzić rejestr podatku;

● wpłacić pobrany podatek na rachunek organu podatkowego właściwego ze względu na siedzibę płatnika w terminie do 7 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek, a także przekazać w tym terminie deklarację o wysokości pobranego i wpłaconego podatku przez płatnika według ustalonego wzoru wraz z informacją o kwocie podatku należnego poszczególnym gminom;

● przekazywać - w terminie do 7 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek - organowi podatkowemu właściwemu ze względu na siedzibę płatnika odpisy sporządzanych aktów notarialnych dotyczących czynności cywilnoprawnych stanowiących przedmiot opodatkowania.

Zwalnia się od podatku pożyczki udzielane:

a) przez przedsiębiorców niemających na terytorium Polski siedziby lub zarządu, prowadzących działalność w zakresie kredytowania oraz udzielania pożyczek,

b) w formie pieniężnej na podstawie umowy zawartej między osobami uznawanymi za najbliższą rodzinę zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn (tj. małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha), w wysokości przekraczającej kwotę 9637 zł (kwota wolna od podatku od spadków i darowizn dla I grupy podatkowej), pod warunkiem:

● złożenia deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności,

● udokumentowania otrzymania przez biorącego pożyczkę pieniędzy na rachunek bankowy, albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym,

c) na podstawie umowy zawartej między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej (tj. do pierwszej grupy podatkowej zalicza się: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów) do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu - na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn,

d) na podstawie umowy zawartej między innymi podmiotami niż osoby, o których mowa w lit. b) i c), do łącznej wysokości nieprzekraczającej kwoty 5 tys. zł od jednego podmiotu i 25 tys. zł od wielu podmiotów, w okresach trzech kolejnych lat kalendarzowych, począwszy od 1 stycznia 2009 r.

e) z kas lub funduszów zakładowych, funduszów związków zawodowych, pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, koleżeńskich kas oszczędnościowo-pożyczkowych działających w wojsku oraz z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,

f) z utworzonych w drodze ustawy innych funduszów celowych,

g) przez wspólnika (akcjonariusza) w spółce kapitałowej.

Obowiązek zapłaty podatku ciąży na podatnikach tego podatku. Jeżeli obowiązek podatkowy ciąży na kilku podmiotach albo na stronach umowy zamiany, albo wspólnikach spółki cywilnej, zobowiązani solidarnie do zapłaty podatku są odpowiednio te podmioty, strony umowy zamiany albo wspólnicy spółki cywilnej

Podatnik, który zawarł umowę pożyczki i musi zapłacić 2-proc. podatek, ma też obowiązek złożyć deklarację o podatku od czynności cywilnoprawnych PCC-3. Na jej złożenie podatnik ma 14 dni od podpisania umowy pożyczki

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 68, poz. 450 z późn. zm.).