FATCA - duży problem roku 2013

W styczniu 2013 r. wejdzie w życie FATCA (Foreign Account Tax Compliance Act), czyli amerykańska ustawa o ujawnianiu dla celów podatkowych informacji o zagranicznych rachunkach. FATCA przewiduje nałożenie na zagraniczne - tj. nieposiadające siedziby w Stanach Zjednoczonych - banki i inne instytucje finansowe (np. firmy ubezpieczeniowe, domy maklerskie czy fundusze inwestycyjne) obowiązku informowania amerykańskich organów podatkowych o rachunkach prowadzonych na rzecz podatników amerykańskich, przy czym definicja tych podatników jest szeroka i obejmuje obywateli amerykańskich, w tym również takich, którzy nie są rezydentami USA dla celów podatkowych, a także obywateli innych państw - posiadaczy prawa pobytu w Stanach Zjednoczonych (tzw. Green Card), uznawanych za rezydentów amerykańskich.

Problem z FATCA polega na tym, że o ile podstawowym celem regulacji było ujawnienie - dla celów podatkowych - zagranicznych rachunków posiadanych przez podatników amerykańskich, dotychczas niekiedy nieujawnionych władzom podatkowym Stanów Zjednoczonych, to nowe przepisy zawierają także materialny element podatkowy, polegający na nałożeniu 30-proc. podatku na wypłaty dokonywane z USA z tytułu dywidend, odsetek oraz przychody z tytułu zbycia składników majątkowych, w tym papierów wartościowych. Sposobem uniknięcia tego podatku ma być zawarcie przez zagraniczną instytucję finansową porozumienia z amerykańskimi organami skarbowymi, umożliwiającego przekazanie stosownych informacji bankowych.

W FATCA ujawnił się typowy dla wielu regulacji prawa amerykańskiego ekstraterytorialny charakter ich zakresu działania, wykraczający daleko poza terytorium Stanów Zjednoczonych i dotykający podmiotów nieamerykańskich - w konsekwencji rodzący wiele problemów, zarówno teoretycznoprawnych, jak i praktycznych.

Pierwszym z nich jest wątpliwość co do zgodności obowiązków nałożonych przez FATCA z polskimi przepisami prawa bankowego dotyczącymi tajemnicy bankowej. O ile możliwe byłoby przekazanie informacji za wyraźną zgodą danego konkretnego posiadacza rachunku, to polskie prawo bankowe nie przewiduje możliwości blankietowego, bezpośredniego przekazywania informacji stanowiących tajemnicę bankową organom podatkowym innych państw. Zawarcie przez bank umowy o blankietowym przekazywaniu informacji z amerykańskimi organami skarbowymi nie miałoby więc niezbędnego umocowania w polskim systemie prawnym.

Drugim problemem jest kwestia wzajemnego stosunku FATCA i dwustronnej umowy polsko-amerykańskiej z 8 października 1974 r. o unikaniu podwójnego opodatkowania i zapobieganiu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu. Pewną wskazówkę może tutaj stanowić art. 5 ust. 3 (ogólne zasady opodatkowania) wspomnianej umowy, który teoretycznie pozwala nałożyć na podmioty amerykańskie (czyli obywateli oraz rezydentów Stanów Zjednoczonych) opodatkowanie, tak jakby nie obowiązywały ograniczenia zawarte w umowie. Jednak ekonomiczne konsekwencje takiego 30-proc. opodatkowania będą ewentualnie ponosiły polskie instytucje finansowe, stąd też wskazana jest w tym zakresie daleko idąca ostrożność dotycząca otwierania i prowadzenia rachunków dla podmiotów amerykańskich.

@RY1@i02/2011/070/i02.2011.070.086.002a.001.jpg@RY2@

dr Janusz Fiszer, partner w Kancelarii Prawnej White & Case, docent UW

em