Sprawca przestępstwa lub wykroczenia może uniknąć kary

Podatnik, który dopuścił się przestępstwa lub wykroczenia skarbowego, może uniknąć kary. Przepisy kodeksu karnego skarbowego (k.k.s.) zawierają regulacje umożliwiające zaniechanie ukarania sprawcy. Trzeba pamiętać, że celem postępowania karnego skarbowego jest nie tylko ukaranie sprawcy, ale w pierwszej kolejności skłonienie go za pomocą odpowiednich instrumentów do dobrowolnego wyrównania uszczerbku finansowego wobec fiskusa. Do takich instrumentów należą: czynny żal, dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Ponadto sąd może odstąpić od wymierzenia sprawcy kary lub środka karnego.

Nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu (art. 16 k.k.s.). Jest to tzw. czynny żal. Ustawodawca przewiduje zatem zaniechanie ukarania podatnika, który sam zawiadomił urząd skarbowy o popełnionym przewinieniu. Zawiadomienie powinno być dokonane na piśmie (nie musi spełniać wymogu pisma procesowego) lub ustnie do protokołu. Nie ma przy tym znaczenia, jakie były przyczyny ujawnienia się sprawcy czynu zabronionego.

Zastosowanie czynnego żalu uzależnione jest od spełnienia dwóch podstawowych warunków:

● organ podatkowy nie miał wyraźnie udokumentowanej wiadomości o popełnieniu wykroczenia lub przestępstwa skarbowego,

● w wyznaczonym terminie przez uprawniony organ postępowania przygotowawczego sprawca uiści w całości wymaganą należność publicznoprawną.

Złożenie zawiadomienia w czasie, w którym organ podatkowy miał już wyraźnie udokumentowaną informację o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia skarbowego, jest bezskuteczne. Oprócz złożenia zawiadomienia sprawca czynu zabronionego w wyznaczonym przez organ podatkowy terminie powinien zapłacić uszczuplony podatek. Jeżeli czyn zabroniony nie polega na uszczupleniu należności publicznoprawnej, a gdy orzeczenie przepadku przedmiotów jest obowiązkowe, sprawca powinien złożyć te przedmioty, a gdy nie jest to możliwe - uiścić ich równowartość pieniężną.

Z instytucji czynnego żalu nie może skorzystać osoba, która zorganizowała grupę mającą na celu popełnienie przestępstwa lub wykroczenia skarbowego bądź kierowała taką grupą.

Nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe osoba, która złożyła prawnie skuteczną korektę deklaracji podatkowej wraz z uzasadnieniem przyczyny korekty i w całości uiściła, niezwłocznie lub w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ, należność publicznoprawną uszczuploną lub narażoną na uszczuplenie (art. 16a k.k.s.). Przepis ten pozwala w przypadku złożenia błędnej deklaracji na dokonanie jej korekty, co odbywa się bez konieczności korzystania z mechanizmu czynnego żalu. Wystarczające jest złożenie korekty deklaracji podatkowej z uzasadnieniem jej przyczyn oraz uiszczenie podatku.

Sprawca przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego ma również prawo złożyć wniosek o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności jest jedną z uproszczonych form postępowania karnego skarbowego. Postępowanie w sprawie dobrowolnego poddania się odpowiedzialności rozpoczyna wniosek sprawcy przestępstwa lub wykroczenia. Można go złożyć w postępowaniu przed finansowym organem prowadzącym postępowanie przygotowawcze, tj. urzędem skarbowym, inspektorem kontroli skarbowej albo urzędem celnym. W przypadku gdy postępowanie przygotowawcze prowadzi np. policja, a sprawca zgłosi zamiar skorzystania z możliwości dobrowolnego poddania się odpowiedzialności, o czym zawsze powinien być pouczony, sprawa musi zostać przekazana właściwemu finansowemu organowi postępowania. Sprawca powinien złożyć wniosek, zanim do sądu skierowany zostanie przeciwko niemu akt oskarżenia.

Wstępnymi i minimalnymi wymogami, jakie musi spełnić wnioskodawca, są uiszczenie należności publicznoprawnej oraz - tytułem kary grzywny - kwoty odpowiadającej co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za dany czyn zabroniony (będzie to co najmniej 1/3 minimalnego wynagrodzenia w przypadku przestępstwa i 1/10 minimalnego wynagrodzenia za pracę - w przypadku wykroczenia). Niezbędne jest także zapłacenie co najmniej zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania. Dowody wykonania powyższych czynności dołącza się do wniosku o zezwolenie sądu na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności.

Szczegółowe warunki dobrowolnego poddania się odpowiedzialności podlegają negocjacji z finansowym organem postępowania przygotowawczego. W szczególności może on uzależnić przyjęcie wniosku od uiszczenia dodatkowej wpłaty tytułem grzywny, która jednak nie może przekraczać, łącznie z wpłaconą już karą, połowy sumy odpowiadającej górnej granicy ustawowego zagrożenia. Jeżeli dojdzie do uzgodnienia wszystkich warunków, a sprawca uiści wszystkie należności, grzywnę i koszty, to właściwy organ kieruje do sądu zamiast aktu oskarżenia wniosek o udzielenie zgody na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności.

Sąd, udzielając zgody, wydaje wyrok, który nie podlega ewidencji w Krajowym Rejestrze Karnym, gdyż poddając się dobrowolnie odpowiedzialności, sprawca nie jest traktowany jako osoba karana. Jeżeli sąd nie udzieli zgody, zwraca sprawę do organu w celu dalszego jej prowadzenia, a uiszczone przez sprawcę kwoty stają się zabezpieczeniem grożących w przyszłości kar.

W przypadkach określonych w przepisach kodeksu postępowania karnego sąd może odstąpić od wymierzenia kary i zastosować jedynie środek karny (jeżeli jest on dopuszczalny). Kodeks karny skarbowy pozwala sądowi na odstąpienie od wymierzenia kary sprawcy wykroczenia skarbowego w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie z uwagi na charakter i okoliczności wykroczenia, właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz jego zachowanie się po popełnieniu wykroczenia.

Sąd może również odstąpić od wymierzenia kary wobec sprawcy przestępstwa skarbowego, w sytuacji gdy przestępstwo skarbowe zagrożone jest karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą trzech lat lub karą łagodniejszą, a stopień społecznej szkodliwości popełnionego czynu nie jest znaczny.

W przypadku gdy w związku z przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym nastąpiło uszczuplenie należności publicznoprawnej, warunkiem odstąpienia od wymierzenia kary lub środka karnego jest uiszczenie w całości wymagalnej należności przed wydaniem wyroku.

Sąd, odstępując od wymierzenia kary, może również nie orzekać środka karnego, chociażby jego orzeczenie było obowiązkowe. Nie można jednak odstąpić od wymierzenia środka karnego - przepadku przedmiotów, których wytwarzanie, posiadanie, obrót, przechowywanie, przewóz, przenoszenie lub przesyłanie, są zabronione jako przestępstwo lub wykroczenie skarbowe.

Jeżeli przewinienie zostanie wykryte po upływie karalności, podatnik uniknie kary. Karalność przestępstw i wykroczeń skarbowych przedawnia się na skutek upływu określonego czasu od chwili ich popełnienia. W przypadku przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej bieg przedawnienia rozpoczyna się z końcem roku, w którym upłynął termin płatności tej należności.

O przedawnieniu przestępstwa skarbowego decyduje to, jaka kara jest za nie przewidziana w kodeksie karnym skarbowym. Karalność przestępstwa skarbowego zagrożonego karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności nieprzekraczająca trzech lat ustanie dopiero po pięciu latach od jego popełnienia. W przypadku przestępstwa skarbowego, zagrożonego karą pozbawienia wolności przekraczającą trzy lata, termin ten wynosi dziesięć lat.

Obecnie szanse sprawców przestępstw skarbowych na bezkarność za uszczuplenia podatku wykrytego przy okazji kontroli przeprowadzanej przez urzędników skarbowych do czasu przedawnienia zobowiązania są niewielkie. Zobowiązania podatkowe generalnie przedawniają się po pięciu latach, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Obecnie nie ma zatem sytuacji, w których przestępstwo skarbowe przedawnia się wcześniej niż zobowiązanie podatkowe, gdyż przestępstwa przedawniają się po takim samym czasie jak zobowiązania podatkowe.

Inaczej jest przy wykroczeniach skarbowych. Tu karalność przedawnia się szybciej niż zobowiązanie podatkowe. Okres przedawnienia wykroczenia skarbowego wynosi rok od jego popełnienia. Jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie przeciwko sprawcy, karalność popełnionego przez niego wykroczenia skarbowego ustaje po dwóch latach od zakończenia tego okresu. Ze względu na krótki okres przedawnienia karalności, sprawca wykroczenia może uniknąć kary z k.k.s.

Dopuszczalność poddania się dobrowolnej odpowiedzialności została wyłączona, gdy przestępstwo skarbowe zagrożone jest karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności. Jest zatem dopuszczalne w odniesieniu do wszystkich wykroczeń skarbowych (są one zagrożone tylko karą grzywny) oraz większości przestępstw skarbowych

Czynny żal jest bezskuteczny, jeżeli organ podatkowy ma już udokumentowaną wiadomość o popełnionym przestępstwie lub wykroczeniu skarbowym

Podatnik kupił samochód. Na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych zobowiązany był do złożenia deklaracji PCC-3 oraz obliczenia i wpłacenia podatku w terminie 14 dni od daty powstania obowiązku podatkowego. Obowiązku tego nie dopełnił. W związku z tym powinien złożyć zawiadomienie o niezłożeniu w terminie deklaracji PCC-3 (czynny żal). Dzięki temu uniknie kary grzywny za wykroczenie skarbowe.

Podatnik składa wniosek finansowemu organowi postępowania przygotowawczego, którym jest:

● urząd skarbowy;

● inspektor kontroli skarbowej;

● urząd celny.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 16, ar. 16a, art. 19, art. 44, art. 142-149 ustawy z 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 z późn. zm.).