O umorzenie zaległości podatnik może występować kilka razy

W sprawach dotyczących przyznawania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych nie obowiązuje zasada powagi rzeczy osądzonej. Zatem w przypadku zmiany sytuacji skarżącej, możliwe jest wystąpienie z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej.

Podatnicy złożyli wniosek o umorzenie w całości lub w części zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok wraz z odsetkami za zwłokę lub ewentualnie o rozłożenie ich na raty. Małżonkowie wskazali, że co miesiąc są pozbawiani na poczet zaległości kwoty 1 tys. zł, co w ich położeniu finansowym jest ogromnym obciążeniem w budżecie. Organy podatkowe odmówiły jednak umorzenia zaległości. Wyjaśniły, że umorzenie zaległego podatku jest prawem, a nie obowiązkiem organów podatkowych. Oznacza to, że nawet w przypadku wystąpienia okoliczności uzasadnionych ważnym interesem podatnika organ podatkowy może, lecz nie musi, umorzyć daną zaległość. Ocena, czy w konkretnym przypadku zachodzą wyjątkowe okoliczności, została pozostawiona organom podatkowym.

Podatnicy zaskarżyli odmowę do sądu, ale Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił ich skargę. Sąd przypomniał, że organ podatkowy decyduje o przyznaniu ulgi w spłacie zaległości na zasadzie uznania. Przyznana organom podatkowym swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza dowolności. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji tzw. uznania administracyjnego organ podatkowy obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach sprawy wyniki tego badania. WSA podkreślił, że sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w postępowaniu o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych i nie dokonuje badania merytorycznej zasadności podjętej decyzji administracyjnej. Sąd bada natomiast, czy podjęta decyzja jest zgodna z przepisami postępowania i czy dokonanej przez organ podatkowy ocenie nie można przypisać cech dowolności.

Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego jest więc ograniczona do badania prawidłowości postępowania organów, których wynikiem jest podjęcie decyzji administracyjnej.

Zdaniem WSA organy podatkowe trafnie uznały, że sytuacja finansowa skarżących nie uzasadnia przyznania ulgi z art. 67a Ordynacji podatkowej. Wnioskodawcy uzyskują dochody z tytułu świadczeń emerytalnych. Nawet po uwzględnieniu zajęcia komorniczego jeden z małżonków otrzymuje emeryturę w kwocie 1603,78 zł. Po odliczeniu stałych miesięcznych wydatków wnioskującym pozostaje kwota ok. 1 tys. zł.

Sąd przypomniał, że zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny. Możliwość umorzenia zaległości podatkowych jest odstępstwem od tej zasady i powinna mieć charakter wyjątkowy. Jedynie nadzwyczajne okoliczności mogą spowodować odstępstwo od tej zasady. Zdaniem sądu z tego powodu podstawy do umorzenia nie mogą stanowić wszelkie okoliczności, będące następstwem określonych decyzji gospodarczych podatnika. Nie można przerzucać konsekwencji działania podmiotu na państwo i społeczeństwo.

Sąd podkreślił jednak, że w sprawach dotyczących przyznawania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych nie obowiązuje zasada powagi rzeczy osądzonej. A zatem w przypadku zmiany sytuacji skarżącej możliwe jest wystąpienie z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej. Adresatem takiego wniosku będzie organ podatkowy I instancji, który w takim przypadku zobowiązany będzie do ponownego przeanalizowania sytuacji.

Opracowała Aleksandra Tarka