Urzędnik skarbowy może wezwać podatnika do złożenia wyjaśnień

Przez skorzystanie z wezwania organ ma możliwość realizacji jednej z naczelnych zasad rządzących postępowaniem podatkowym, tj. zasady prawdy obiektywnej. Aleksandra Mazur, ekspert w Ernst & Young, stwierdza, że organy podatkowe zobowiązane są podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

- Celem wezwania jest właśnie uzyskanie informacji niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy przez złożenie wyjaśnień, zeznań lub dokonanie określonej czynności (art. 155 par. 1 Ordynacji podatkowej) - wyjaśnia Aleksandra Mazur.

Dodatkowo - jak mówi nasza rozmówczyni - szczególną formą wezwania w postępowaniu podatkowym jest wezwanie do usunięcia braków formalnych złożonego pisma (art. 169 par. 1 Ordynacji podatkowej) czy też przykładowo wezwanie do złożenia wyjaśnień w sprawie przyczyn niezłożenia deklaracji podatkowej, do jej złożenia lub też udzielenia niezbędnych wyjaśnień ze względu na podjętą przez organ wątpliwość co do rzetelności zawartych w niej danych.

Wezwanie może być skierowane zarówno do strony postępowania, jak i do każdej innej osoby, która zdaniem organu może posiadać informacje niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Aleksandra Mazur wskazuje, że wezwanie organu podatkowego powinno być sporządzone w formie pisemnej i szczegółowo określać dane osoby wzywanej oraz organu podatkowego, w jakim charakterze oraz w jakim celu dana osoba zostaje wezwana, termin, w jakim wezwanie powinno być wykonane (tj. albo datę, do której wezwany ma złożyć wyjaśnienia, lub dokładną datę, godzinę oraz miejsce, w którym ma się stawić), oraz skutki niezastosowania się do wezwania.

- Wezwania, co do zasady, doręcza się ich adresatom pocztą poleconą. Jednak warto pamiętać, że w sprawach uzasadnionych ważnym interesem wzywanego lub gdy stan sprawy tego wymaga, organ może dokonać wezwania telefonicznie, telegraficznie lub przy użyciu innych środków łączności - podpowiada Aleksandra Mazur.

Wezwanie - jak dodaje nasz ekspert - zrealizowane w przyspieszonym trybie powinno czynić zadość wymogom określonym dla podstawowej formy wezwania, to jest określać osobę wzywaną, organ podatkowy, rodzaj czynności, termin i ewentualnie miejsce jej wykonania, jak również skutki prawne niezastosowania się do wezwania.

W przypadku gdy z wezwania wynika konieczność osobistego stawiennictwa, dotyczy to wyłącznie stawienia się przed organem na obszarze województwa, w którym wezwany przebywa lub zamieszkuje.

- Przepisy Ordynacji podatkowej przewidują dwa wyjątki od tej zasady. Jeden leży w gestii organu, drugi w gestii osoby wzywanej - tłumaczy Aleksandra Mazur.

Jednocześnie wyjaśnia, że jeżeli chodzi o organ prowadzący sprawę, to może on wzywać do osobistego stawiennictwa bez względu na miejsce zamieszkania lub pobytu w kraju, wyłącznie gdy wymaga tego charakter sprawy. Ocenę charakteru sprawy pozostawiono do decyzji organu podatkowego. Dlatego też w praktyce może okazać się, że przesłuchania świadków odbywają się przed innym organem podatkowym niż organ prowadzący sprawę. Wystarczającym powodem tego jest okoliczność, że świadek mieszka poza granicami danego województwa.

Natomiast odnosząc się do możliwości decydowania o miejscu składania wyjaśnień przez osobę wzywaną, to wyłącznie w przypadku gdy organ właściwy do rozpatrzenia sprawy znajduje się na terenie innego województwa, osoba wzywana może zastrzec, że w celu wykonania czynności chce stawić się przed tym właściwym organem. Realizacja tego zastrzeżenia będzie następowała odmiennie w zależności od tego, czy osobą wezwaną jest strona postępowania, czy też osoba trzecia. W przypadku bowiem wszczęcia postępowania podatkowego strona na złożenie takiego zastrzeżenia ma tylko 7 dni od dnia doręczenia jej postanowienia w przedmiocie wszczęcia postępowania. Natomiast osoba trzecia może z tego prawa skorzystać po uzyskaniu wezwania zobowiązującego ją do określonego działania.

Jak wyjaśnia Aleksandra Mazur, w przypadku wezwania danej osoby do złożenia wyjaśnień, celem organu jest uzyskanie wszelkich posiadanych informacji na wskazany temat. Organ podatkowy w wezwaniu decyduje, czy wyjaśnienia mogą być złożone w formie pisemnej czy też konieczne jest ich ustne oświadczenie do protokołu. Dodatkowo w wezwaniu może znaleźć się wzmianka o konieczności zadośćuczynienia wezwaniu osobiście przez wezwanego, w przeciwnym wypadku takie wyjaśnienia mogą zostać złożone przez pełnomocnika. Aleksandra Mazur radzi, aby pamiętać, że w przypadku gdy wezwanie organu sprowadza się do przesłuchania strony postępowania, przesłuchanie uzależnione jest od wyrażenia zgody przez wezwanego. Informacja o prawie do odmowy wyrażenia zgody na przesłuchanie i o związanej z tym możliwości niestawienia się na wezwanie powinna znaleźć się w treści wezwania.

Od wezwania do złożenia wyjaśnień należy odróżnić wezwanie do złożenia zeznań. Zeznania mogą być bowiem składane wyłącznie osobiście, a ponadto - zwykle - nie można ich zastępować formą pisemną. Zatem osoba, która otrzymała wezwanie do złożenia zeznań, powinna osobiście stawić się w siedzibie organu podatkowego i odpowiedzieć na pytania organu. Należy pamiętać, że zeznania są jednym ze środków dowodowych w postępowaniu podatkowym, w związku z czym składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.

- Trzecią możliwością, do jakiej organ może nas wezwać, jest zobowiązanie do dokonania określonej czynności (czy też wzięcia udziału w określonej czynności procesowej) - ostrzega ekspert z Ernst & Young.

Czynności te nie zostały wprost wymienione w przepisach Ordynacji podatkowej, jednak w praktyce sprowadzać się to może do umożliwienia dokonania oględzin danego przedmiotu, okazania organowi żądanego przedmiotu bądź też dokumentu.

W przypadku gdyby treść wezwania budziła jakiekolwiek wątpliwości (np. brak sprecyzowania, do czego zostajemy wezwani, nieznajomość sprawy, w której zostaliśmy wezwani, za krótki okres do zadośćuczynienia wezwaniu, brak możliwości stawiennictwa ze względu na chorobę itp.), wówczas najlepiej skontaktować się z organem, który skierował do nas wezwanie celem wyjaśnienia wątpliwych kwestii. Na wezwaniu powinny zostać wskazane dane pracownika zajmującego się sprawą, w której nas wezwano. Jak wynika chociażby z przepisów Ordynacji podatkowej, jeżeli osoba wezwana nie może stawić się z powodu choroby, kalectwa lub innej ważnej przyczyny, organ może przyjąć wyjaśnienie lub zeznanie w miejscu pobytu danej osoby.

Aleksandra Mazur przypomina, że należy pamiętać, iż niezastosowanie się przez osobę wezwaną do nałożonych na nią przez organ podatkowy obowiązków zagrożone jest karą porządkową w wysokości 2,6 tys. zł. Kary tej oczywiście nie stosuje się, w przypadku gdy strona nie wyraziła zgody na jej przesłuchanie (taka możliwość jest bowiem przewidziana przepisami prawa).

Ponadto, co ważne, świadkom, biegłym, tłumaczom, a także stronom postępowania (w przypadku gdy postępowanie zostało wszczęte z urzędu lub gdy osoby te błędnie wezwano) przysługuje zwrot kosztów podróży i innych należności. Warunkiem uzyskania zwrotu kosztów jest zgłoszenie żądania organowi podatkowemu przed wydaniem decyzji pod rygorem utraty roszczenia.

Wezwanie wysłane w trybie nadzwyczajnym będzie mogło wywołać określone w nim skutki prawne, wyłącznie gdy nie będzie wątpliwości, że dotarło do wezwanego w odpowiednim terminie

Wezwanie nakłada obowiązek określonego zachowania się po stronie wzywanego, który - w zasadzie - może sprowadzać się do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).