W trakcie kontroli prezes spółki nie może zostać ukarany

W postępowaniu kontrolnym, którego stroną jest spółka, kara porządkowa może być nałożona jedynie na tę spółkę jako osobę prawną, a nie na członka jej zarządu (osobę fizyczną).

Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej nałożył na prezesa spółki akcyjnej karę porządkową w kwocie 2,6 tys. zł. Postanowienie to utrzymał w mocy dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie. Powodem ukarania było nieprzedłożenie w ciągu 7 dni dokumentów będących podstawą rozliczenia CIT za 2008 r. oraz VAT za 2008 r., których zażądał organ w trakcie postępowania kontrolnego. Zarząd spółki wystosował jednak do organu pismo, w którym argumentował, że pierwotne postanowienie o wszczęciu postępowania kontrolnego adresowane do spółki odebrała osoba, której cofnięto pełnomocnictwo do odbierania korespondencji urzędowej i sądowej. Ponadto w ocenie zarządu pismo o wszczęciu postępowania zostało wystosowane przez organ niewłaściwy miejscowo, ze względu na aktualną siedzibę spółki. W związku z tym dyrektor UKS powinien ponownie doręczyć spółce postanowienie.

Organ odmówił. Uzasadnił, że jest właściwy do wszczęcia postępowania oraz że według jego wiedzy pismo odebrała osoba, która w dacie odbioru posiadała stosowne umocowanie.

Dyrektor UKS ponownie wezwał spółkę do przedłożenia dokumentów, tym razem w ciągu 3 dni. Po upływie tego terminu nałożył na osobę reprezentującą spółkę, czyli jej prezesa, karę porządkową na podstawie art. 262 par. 1 pkt 2, art. 262 par. 5 oraz art. 263 par. 1 ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.).

Prezes odwołał się od tego postanowienia, ale dyrektor izby skarbowej nie zmienił rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Sprawa trafiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Sąd orzekł, że dyrektor izby skarbowej dopuścił się rażącego naruszenia prawa aprobując nałożenie kary porządkowej na podmiot niebędący stroną postępowania - tą jest bowiem spółka, a niej prezes. Dlatego konieczne było stwierdzenie nieważności tego postanowienia.

Rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy NSA.

W ocenie NSA sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że karę porządkową nałożono na osobę niebędącą stroną postępowania. Sąd przypomniał, że spółka akcyjna jest autonomicznym podmiotem prawnym, bowiem przynależy jej osobowość prawna. Jej struktura organizacyjna składa się z określonych organów, a zgodnie z kodeksem spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030) organem prowadzącym sprawy spółki i ją reprezentującym jest zarząd, który składa się z jednego lub większej liczby członków. Nie jest więc zasadne utożsamienie spółki (osoby prawnej) z członkiem jej zarządu (osobą fizyczną).

Przepisy k.s.h. kreują silny związek prawny między tymi dwoma podmiotami, lecz nie uzasadniają ich naprzemiennego traktowania, jak uczynił to dyrektor UKS, a w ślad za nim dyrektor izby skarbowej. Według NSA konsekwentnie, i w prawie prywatnym, i w prawie publicznym (podatkowym), w zakresie środków dyscyplinujących uczestników postępowania należy odróżniać osobę prawną, jako podmiot autonomiczny, od osób fizycznych, będących członkami organów osoby prawnej. W przeciwnym przypadku, podkreślił NSA, zachodzi błąd zignorowania konsekwencji prawnych, wynikających z rozwiązań przyjętych przez ustawodawcę w k.s.h. oraz ustawie o CIT.

z 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1077/12, prawomocny.

Oprac. Przemysław Molik